Scientific Data илмий журналида чоп этилган янги кенг кўламли тадқиқот қутб музликларининг ҳолатини баҳолаш учун сўнгги 50 йилдаги энг узун сунъий йўлдош кузатувларини бирлаштирди. Натижалар шуни кўрсатадики, Гренландия ва Антарктиданинг қутбий музлик қалқонлари жуда катта массасини йўқотган ва глобал денгиз сатҳининг кўтарилишига асосий омил бўлган, деб хабар беради techno.nv.ua.
Бу эса дунёдаги ўртача денгиз сатҳининг тахминан 3 сантиметрга кўтарилишига олиб келди. 1979 йилдан 2023 йилгача бўлган даврда музнинг умумий йўқолиши 11,3 триллион тоннага етди, бу 23 километр баландликдаги улкан кубни тўлдириш учун етарли. Натижада дунёдаги ўртача денгиз сатҳининг тахминан 3 сантиметрга кўтарилишига олиб келди. Агар сунъий йўлдош кузатуви даврининг бошида муз қатламлари нисбатан кичик ҳисса қўшган бўлса, энди улар умумий глобал сув сатҳининг кўтарилишининг тўртдан бир қисмига тўғри келади.
Ишнинг етакчи муаллифи, Нортумбрия университети ва Британия қутб кузатувлари маркази ходими Инес Отосака таъкидлашича, асосий кутилмаган ҳодиса фалокатнинг кўлами эмас, балки унинг асосий механизми бўлган. Музлик қалқонлари қор ёғиши туфайли оғирлик тўпласа-да, улар юза эриши (атмосфера туфайли) ва оқиб кетиши (океан ҳарорати туфайли) туфайли катта қисмини йўқотади.
Тадқиқот шуни кўрсатдики, Гренландия ва Антарктидадаги умумий муз йўқотилишининг 84 фоизи айнан музликларнинг океанга тезроқ оқиб тушиши, атиги 16 фоизи эса ер юзасида қатлам эриши туфайли содир бўлган. Музликлар ҳаракатини тезлаштиришнинг узоқ муддатли тенденцияси музларнинг денгиз сувларига тобора кўпроқ ташланишига олиб келмоқда.
Минтақавий фарқларни таҳлил қилиб, олимлар 2010 йилларда иккала минтақада ҳам масса йўқотилиши тез ўсганини аниқлади. Гренландияда ер юзасининг эриши сезиларли роль ўйнайди, бу умумий йўқотишларнинг учдан бир қисмини ташкил этади, қолган учдан икки қисми эса муз оқимини таъминлайди.
Антарктидада соф масса йўқотилиши музиликларнинг эриб океанга тушиши билан боғлиқ бўлиб, Ғарбий Антарктидада сувнинг оқиш тезлиги ҳар ўн йилликда узлуксиз ошиб борган. 2020 ва 2023 йиллар оралиғида Шарқий Антарктидада рекорд даражадаги қор ёғиши ва Гренландияда ёзнинг нисбатан совуқроқ келиши музлик кўлами йўқотилишини вақтинча секинлаштирган. Аммо узоқ муддатли истиқболда музнинг динамик равишда океанга ташланиши асосий ва ҳал қилувчи омил бўлиб қолаверади.
