Атом энергетикасын дамыту елдің энергетикалық қауіпсіздігін нығайту, тұрақты базалық электр генерациясын қалыптастыру және энергия көздерін әртараптандыру тұрғысынан стратегиялық маңызға ие.
Интеграцияланған атом электр станциясы жобасы биыл 4 маусымнан бастап құрылыстың белсенді кезеңіне өтті. Бүгінге дейін реактор ғимаратының іргетасына арналған қазаншұңқырды қазу жұмыстары толық аяқталып, 1 миллион текше метрден астам топырақ шығарылды. Іргетас тақтасының бір бөлігіне 916 текше метр бетон құйылды. Құрылыс-монтаж базасының 100 гектар аумағында жер жұмыстары жүргізілді.
Қазір құрылыс алаңында 450 жұмысшы мен маман, 100-ден астам арнайы техника жұмыс істеп жатыр.
Жобаның жалпы құны 9,5 миллиард долларды құрайды. Жоба барысында өнімдер мен жабдықтардың шамамен 3 мың түрі пайдаланылады.
Алдын ала есеп бойынша жобадағы жергілікті өнімдердің үлесі 21 пайызды немесе 1,9 миллиард долларды құрайды. Мемлекет басшысы бұл көрсеткіштің жеткіліксіз екенін атап өтті.
Жобада жергілікті өнімдердің үлесін кемінде 30 пайызға жеткізу, құрылыс-монтаж жұмыстарының 65 пайызын ұлттық кәсіпорындардың орындауын қамтамасыз ету және 7 мың жергілікті жұмысшы мен маманды тарту міндеті жүктелді.
Осыған орай «Фориш» ауданында 200 гектар аумақта құрылыс материалдарына маманданған индустриялық аймақ құру ұсынылды. Онда кемінде 100 бірлескен кәсіпорын орналастырып, технологиялар трансфері арқылы 15 бағыт бойынша өнім өндіруді жергіліктендіру көзделіп отыр.
Мемлекет басшысы бұл ұсынысты қолдап, индустриялық аймақ қатысушыларына салық және кедендік жеңілдіктер беру жөніндегі шешім жобасын жыл соңына дейін енгізуді тапсырды.
Бұл ретте құрылыс сапасы мен қауіпсіздігі ең басты басымдық болуы керектігі, барлық жұмыстар МАГАТЭ талаптары мен халықаралық стандарттарға толық сәйкес жүргізілуі тиіс екені атап өтілді.
Таныстырылым барысында биыл 22–26 маусым күндері МАГАТЭ-нің кешенді бағалау миссиясы өткізіліп, Өзбекстанның ұлттық ядролық инфрақұрылымының даму деңгейіне жоғары баға берілгені айтылды.
Станцияның сыртқы инженерлік инфрақұрылымын құру аясында 388 шақырым электр желісі, 110 киловольттық қосалқы станция, 21 шақырым ауызсу және 120 шақырым техникалық су құбыры, 39,5 шақырым автомобиль және 11 шақырым теміржол салынады.
Мемлекет басшысы осы нысандардың құрылысында жергілікті өнімдер мен қызметтердің үлесін 60–70 пайыз деңгейінде қамтамасыз ету қажеттігін атап өтті.
Құрылыс кезеңінде жұмысшыларды, мамандарды және олардың отбасыларын лайықты тұрмыс жағдайымен қамтамасыз ету мақсатында атомшылар қалашығын салу жоспары да қаралды.
200 гектар аумақта шамамен 33 мың тұрғынға арналған 10 мыңға жуық тұрғын үй, соның ішінде бірінші кезеңде 3 мың пәтер салу көзделіп отыр.
Қалашықта энергия тиімділігі жоғары көпқабатты үйлер, мектептер мен мектепке дейінгі білім беру ұйымдары, медициналық, спорттық және мәдени нысандар, демалыс орындары мен кең жасыл аумақтар болады. Құрылыс барысында заманауи жылу оқшаулау, баламалы энергия және «ақылды» жарықтандыру шешімдері пайдаланылады.
Жобаны басқару мен техникалық бақылауды күшейту, технологиялық шешімдерге тәуелсіз сараптама жүргізу үшін жетекші шетелдік инжинирингтік компаниялардың қатысуымен бірлескен кәсіпорын құру ұсынылды. Сондай-ақ салалық 1 мыңға жуық стандартты ұлттық жүйеге бейімдеп, тәжірибеге енгізу белгіленді.
Болашақта станцияны басқаратын жоғары білікті операторларды, инженерлерді және радиациялық қауіпсіздік мамандарын қазірден бастап мақсатты даярлау қажеттігі атап өтілді.
Ресей ұлттық ядролық зерттеу университетінің Ташкент қаласындағы филиалын 2023 жылдан бері 216 студент бітірген. Олардың 83-і Қытай, Венгрия, Франция, Италия және Кореяның жетекші жоғары оқу орындарында магистратура мен аспирантурада білімін жалғастырып жатыр. Тағы 100 маман еліміздің төрт жоғары оқу орнында даярлануда.
«Узатом» агенттігі мен АЭС құрылысы дирекциясының міндеттері кеңейіп келе жатқанын ескере отырып, олардың ұйымдастырушылық және кадрлық әлеуетін кезең-кезеңімен нығайту жөніндегі ұсыныстар да қаралды.
Мемлекет басшысы атом электр станциясы мен атомшылар қалашығының құрылысын жоғары сапада, қауіпсіз әрі белгіленген мерзімде жүргізу, жергілікті кәсіпорындардың қатысуын кеңейту, инфрақұрылым құру және кадрлар даярлау жұмыстарын үйлесімді ұйымдастыру жөнінде жауапты тұлғаларға нақты тапсырмалар берді.
