Биргина камбағаллик муаммосини олайлик. БМТ маълумотига кўра, бугун­ги кунда дунёда 1 миллиард 100 миллион аҳоли камбағалликда умр кечирмоқда. Бу дунёда шунча аҳоли озиқ-овқат, кийим-кечак, уй-жой, тиббий хизмат ва таълим олиш билан боғлиқ эҳтиёжини қондириш учун етарли даромад ва ресурсларга эга эмаслигини англатади. Табиийки, бу тўла­қонли ҳаёт кечиришга тўсқинлик қилади. Бундан, энг аввало, аҳолининг заиф қатла­ми — болалар, ногиронлиги бор инсонлар азият чекяпти. Ер юзида кузатилаётган иқ­лим ўзгаришлари, сув танқислиги, панде­миялар, дунёдаги геосиёсий, иқтисодий ва ижтимоий беқарорлик бу жараёнларни яна­да қийинлаштирмоқда.

Ушбу ҳолатларни бартараф этиш, дунёда тенглик ва адолатни таъминлаш учун БМТ томонидан Барқарор ривожланиш мақсад­лари ҳақида муҳим ҳужжат қабул қилинган. Унга кўра, 2030 йилгача глобал миқёсда кам­бағалликка барҳам бериш ушбу мақсадлар­нинг биринчиси сифатида белгилаб олинган. Мазкур тамойилларни рўёбга чиқариш барча давлатлар, халқаро ташкилотлар, умуман, жаҳон ҳамжамияти олдига янги ва долзарб вазифаларни қўйиб, уларга ечим топиш бў­йича тезкор қарорлар қабул қилишни тақозо этмоқда.

Янги Ўзбекистонда барча ислоҳотлар “Инсон қадри учун” эзгу тамойили асосида кечаётгани ҳар бир инсонга ўз салоҳиятини рўёбга чиқаришга кўмак бериш, халқимиз фаровонлигини юксалтиришга хизмат қи­лаётгани билан аҳамиятлидир. Бу борада одамларнинг ҳақ-ҳуқуқини ҳимоялаш, му­носиб иш билан таъминлаш, даромадини ошириш, турмуш шароитини яхшилашга қа­ратилган улкан ишлар қилинди. Жумладан, камбағалликка қарши кураш давлат сиёсати даражасига олиб чиқилиб, умуммиллий ҳара­катга айлантирилди.

Янгиланган Конституциямизда пенсия­лар, нафақалар ва ижтимоий ёрдам миқдори энг кам истеъмол харажатларидан оз бўл­маслиги қатъий белгилаб қўйилди. “Камба­ғалликдан фаровонлик сари” дастури амалга оширилаётгани ҳар бир маҳаллага бизнес муҳити, ҳар бир оилага фаровонлик олиб кирди. Юртимизда бу йўналишда ишлар бошланганида аҳолимизнинг учдан бир қис­ми камбағаллик чегарасида яшагани ва 2025 йил якунига келиб камбағаллик даражаси 5,8 фоизга тушгани ислоҳотлар самарасини яқ­қол намоён этади.

Албатта, қисқа вақтда бундай натижаларга эришиш ўз-ўзидан бўлгани йўқ. Ўтган даврда мамлакатимиз иқтисодиёти 2 карра ўсгани бу борада муҳим омил бўлиб хизмат қилмоқда. Бундай кенг кўламли саъй-ҳаракатлар ҳисо­бига Ўзбекистон 2030 йилга қадар камбағал­ликни қисқартириш бўйича зиммага олинган мажбуриятини барвақт бажаришга ҳаракат қилмоқда. Шу мақсадда 2025 йил бандликни таъминлаш, камбағалликни камайтиришда энг муҳим ва ҳал қилувчи йил этиб белгила­ниб, аниқ ва тизимли ишлар амалга оширил­ди.

Президентимиз парламент ва халқимизга Мурожаатномасида бу жабҳадаги ислоҳотлар самараси хусусида тўхталиб, “Биз камбағал­ликни қисқартириш масаласини умуммил­лий ҳаракатга айлантирдик. Такрор айтаман, ўтган даврда 8,5 миллиондан зиёд аҳолини камбағалликдан чиқаришга эришдик. Асосий мақсадимиз — одамларимизни доимий даро­мадли қилишдан иборат. Пули бор одам яхши кийиниш ва овқатланишга, сифатли таълим ва малакали тиббий хизматдан фойдаланиш­га, мазмунли дам олишга, бир сўз билан айт­ганда, фаровон яшашга интилади”, деди.

Камбағалликка барҳам беришда энг тўғ­ри йўл таълим эканини ҳаётнинг ўзи яққол намоён этмоқда. Бу йўналишдаги тадқиқот­ларга кўра, юқори маълумотлилар қуйи маъ­лумотга эга бўлганларга нисбатан кўпроқ иш ҳақи олади. Шу боис, таълим тизимига инсон капиталини ривожлантириш ва камба­ғалликни қисқартиришнинг асосий драйвери сифатида устувор эътибор қаратилмоқда. Бу жабҳадаги саъй-ҳаракатлар самарасида мак­табгача таълим қамрови 27 фоиздан 78 фоиз­га ошгани натижасида 1 миллион аёл таълим олиш, касб-ҳунар ўрганиш ва даромад топиш имконига эга бўлди. Ҳар бир камбағал оилада камида 1 нафар олий маълумотли йигит ёки қиз бўлиши учун имтиёзли таълим кредити ва давлат грантлари кўпайтириляпти.

Камбағал аҳолини шунчаки ишга жой­лаштириш эмас, балки доимий иш ўринла­рини кўпайтириб, одамлар барқарор даромад манбаига эга бўлиши учун шароит яратиляпти. Ўзбекистон дунёга очилгани ва фаол инвестиция сиёсати туфайли иқтисодиёти­мизга жалб этилаётган сармоя ошиб, юқори даромадли иш ўринлари кўпаймоқда. Қулай ишбилармонлик муҳити ҳисобига тадбир­корлар барқарор бизнесига эга бўлмоқда. Эътиборлиси, давлат бизнесга шароит яратиб беряпти, тадбиркорлар эса ўзига ижтимоий масъулият олиб, эҳтиёжманд аҳолини ишли ва даромадли қилишга кўмаклашяпти.

Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги маълумотига кўра, 2025 йил 1 ноябрь ҳолатида 1 миллион 540 мингта оила ўрганилиб, шундан 717 мингтаси, яъни 3 миллион аҳоли “Камбағал оилалар реестри”­га киритилди.

Ҳар бир оила бўйича индивидуал ёнда­шув асосида муаммолар ўрганилиб, уларни камбағалликдан чиқаришга қаратилган аниқ чоралар белгиланди. Индивидуал режалар асосида қарийб 2 миллиондан кўпроқ аҳоли­га 791 мингдан ортиқ турли хизмат кўрсатил­ди. Жумладан, 323 минг фуқаро доимий иш билан таъминланди, 124 минг нафарига кре­дит ва субсидиялар ажратилди, 296 минг на­фари тадбиркорлик фаолиятига жалб этилди ҳамда 48 минг киши касб-ҳунарга ўқитилди. Натижада реестрдаги 311 мингта камбағал оила ёки 1,3 миллион аҳоли расмий даромад­га эга бўлиб, моддий аҳволи яхшилангани сабабли камбағаллик ҳолатидан чиқарилди. Бу реестрга киритилган оилаларнинг 43 фои­зини ташкил этади.

Яхшиланаётган инфратузилма аҳоли даромадини оширмоқда

“Камбағалликдан фаровонлик сари” дас­тури доирасида ўтган йил оғир тоифадаги 1024 та маҳаллада инфратузилмани яхшилашга алоҳида эътибор қаратилди. Ушбу мақсадлар учун республика бюджетидан 3,2 триллион сўм йўналтирилиб, унинг самарали ўзлаштирили­ши қатъий назоратга олинди. Хусусан, суғориш тармоқлари қуриш ва реконструкция қилиш бўйича 1 триллион 394 миллиард сўмлик иш бажарилди. Натижада 448 та суғориш насоси, 862 та қудуқ ва 2629 километр суғориш тар­моғи барпо этилиб, 77,5 минг гектар томорқа ерларини суғориш имкони яратилди. Бу эса 2,3 миллион аҳолининг даромад манбаини кенгай­тиришга хизмат қилмоқда.

Шунингдек, электр энергиясини барқарор етказиб бериш мақсадида 959 та маҳаллада электр инфратузилмаси лойиҳаларига 928 миллиард сўм ажратилди. Бу лойиҳалар дои­расида маҳаллалардаги эскирган трансфор­маторлар янгиланди, янги симёғочлар ўрна­тилди, тўрт ярим минг километрдан узунроқ электр тармоғи тортилди ва реконструкция қилинди. Натижада 3,7 миллион аҳоли барқа­рор электр таъминоти билан қамраб олинди.

— Аҳолини камбағалликдан чиқариш ва даромадли қилишда ҳар бир ҳудуднинг ўз тажрибаси пайдо бўлмоқда, — дейди Ўзбе­кистон маҳаллалари уюшмаси Жиззах вилоя­ти бошқармаси бошлиғи Бахтиёр Соатов. — Жумладан, вилоятимизда ҳам бу борада ҳар бир ҳудуднинг ўзига хос хусусиятидан келиб чиқилди. Шаҳар ва туманлар камбағаллик ва ишсизликдан холи ҳудудга айланмоқда. “Камбағал оилалар реестри”га киритилган оилалар билан индивидуал ишланди. Нати­жада ўтган йили ўн уч мингдан кўпроқ оила даромад манбаига эга бўлгани учун ушбу рўйхатдан чиқарилди.

Давлатимиз раҳбарининг “Камбағаллик­дан фаровонлик сари” дастурини амалга ошириш бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори ижросини таъминлаш мақсадида 100 миллиард сўм ҳи­собига “оғир” тоифадаги 58 та маҳалланинг сув таъминоти яхшиланди. Натижада 47 минг хонадоннинг томорқасида даромад олиш им­кони яратилди.

— Ўттиз сотихга яқин томорқа еримиз бор, лекин шу вақтгача ундан яхши даромад олишни тасаввур ҳам қилолмасдик, — дей­ди Жиззах вилояти Зафаробод туманидаги Бирлик маҳалласида яшовчи Арслон Бара­тов. — Чунки сермаҳсул экин тури ва нави­ни танлаш, экиш, парваришлаш бўйича таж­рибамиз етишмасди. Боз устига сувсизлик туфайли бор экинлар ҳам нобуд бўларди. Сув таъминоти яхшиланиши ва маҳалла фаолла­ри томонидан томорқадан унумли фойдала­ниш бўйича амалий кўмак кўрсатиш тизимли йўлга қўйилгани айни муддао бўлди.

Бундан унумли фойдаланиб, хонадон эга­лари томорқа майдонида кичик иссиқхона ташкил қилди ва бир мавсумда икки марта ҳосил олмоқда. Суғориш имконияти яхши­ланганидан кейин томорқанинг қолган қис­мидан ҳам бир мавсумда уч мартагача ҳосил олиняпти. Шу тариқа ушбу оиланинг йиллик даромади қарийб 80 миллион сўмга етди. Қишлоқ шароитида бу маблағ бир оиланинг тўкис ва фаровон яшаши, фарзандларини ўқитиши ва орзу-ниятларни рўёбга чиқариши учун катта имкониятдир.

Вилоятда бундай ишлар ўзига хос ёнда­шувлар асосида давом эттирилиб, камбағал­лик даражасини 3 фоизга ҳамда ишсизликни 3,4 фоизга тушириш мақсад қилинган. Уму­ман, 2026 йилда вилоят бўйича 5 та ҳудуд камбағаллик ва ишсизликдан холи бўлади.

Бу борада ишлар барча ҳудудларда изчил давом этяпти. Маҳаллаларни обод қилиш, одамлар ҳаётини яхшилаш ва тадбиркорлик инфратузилмасини ривожлантиришга катта маблағ йўналтириляпти. Қишлоқ аҳолисини даромадли қилиш учун пахта ва ғалла майдо­ни қисқартирилиб, одамларга 30-50 сотихдан ер ажратишнинг янги механизми жорий этил­ди. Бу ишлар 800 минг одамнинг даромадини оширишда муҳим қадам бўлди. Етакчи тад­биркорлар кўмагида томорқада сердаромад экинлар экиш ва етиштирилган маҳсулотни кафолатли сотиб олиш йўлга қўйилди. Нати­жада биргина ўтган йилнинг ўзида аҳоли то­морқасида етиштириладиган мева-сабзавот маҳсулотлари экспорти 465 миллион доллар­га етди.

Айни пайтда томорқа эгалари ва деҳқон хўжаликларини қўллаб-қувватлаш давом этмоқда. Шу мақсадда маҳаллаларда мева-сабзавотни сақлаш, саралаш ва қайта ишлаш қувватлари барпо этилди. Натижада одамлар томорқадан 2-3 марта ҳосил олиб, бир со­тихдан 15-20 миллион сўм даромад топяпти. Бундай ишларни муттасил ривожлантириш учун қўшимча имкониятлар яратиляпти.

Инсонпарварлик сиёсати самараси

Умр йўллари инсон учун доим синовли. Бугун соппа-соғ юрган инсон бирор бахтсиз тасодиф ёки оғир хасталик туфайли бехосдан ижтимоий-тиббий кўмакка муҳтож бўлиб қо­лиши мумкин. Айнан шундай оғир вазиятда давлатнинг инсонпарварлик сиёсати яққол намоён бўлади.

Зиммасига ижтимоий давлат мақомини олган мамлакатимизда аҳолининг бундай тоифасига кўмак кўрсатиш давлат сиёсати­нинг устувор йўналиши этиб белгиланди. Сўнгги йилларда бу жабҳадаги ишлар нати­жасида ижтимоий ҳимоя тизими янги бос­қичга олиб чиқилиб, ягона марказлашган тизим сифатида шакллантирилди. Туман ва шаҳарларда “Инсон” ижтимоий хизматлар марказлари, ҳар бир маҳаллада ижтимоий хо­димлар фаолияти йўлга қўйилди.

Маҳалла даражасида ижтимоий ҳимояга муҳтож оилаларга 100 дан ортиқ ижтимоий хизмат ва ёрдам кўрсатилмоқда. Ногиронли­ги бўлган шахсларга кўмаклашиш, жамиятга интеграция қилиш, сифатли протез-ортопе­дия ва реабилитация воситалари билан таъ­минлаш тизими такомиллаштирилди.

Президентимиз мустақиллигимизнинг 34 йиллигига бағишланган тантанали маросим­даги нутқида бу йўналишдаги кенг қамровли ислоҳотларнинг ўзига хос аҳамияти ва сама­раси ҳақида тўхталиб, битта бўлса ҳам қи­йин аҳволга тушиб қолган ҳамюртимизнинг тақдири барчамизни бирдек ташвишга соли­ши, зеро, халқимизнинг энг катта қудрати меҳр-оқибат, саховат ва бирдамликда экани­ни алоҳида таъкидлади. Бу сўзлар замирида халқимизнинг инсонпарварлик, эзгуликка йўғрилган қадриятлари, инсон қадрини кўз­лаб амалга оширилаётган ислоҳотларнинг асл мақсад-моҳияти ўз аксини топган.

Шу боис, аҳолининг муҳтож қатламига йўналтирилган ижтимоий кўмак тобора кен­гаймоқда. Бу борада Ҳамроҳлик дастурига мувофиқ ота-она меҳридан маҳрум бўлган 11 минг боланинг таълим, касб-ҳунар, спорт ти­зимига қамраб олингани муҳим натижа бўл­ди. Эҳтиёжманд оилаларнинг 2,5 миллиондан зиёд аъзосига 110 турдаги ёрдам ва хизмат кўрсатиш йўлга қўйилди. Умуман, 2025 йилда ёрдамга муҳтож аҳолини ижтимоий ҳимоя қи­лишга 19 триллион сўм йўналтирилди.

Бу жабҳадаги ислоҳотлар изчил давом этяпти. Жараёнда профессионал ижтимоий хизматлар кўрсатиш тизими такомиллаштири­ляпти. Барча ҳудудларда ногиронлиги бўлган болалар учун кундузги парвариш марказлари, ўзгалар парваришига муҳтож шахслар учун реабилитация хизматлари ташкил этилмоқда.

Аҳолининг ижтимоий муҳофазаси ҳақида гап кетганда, хотин-қизларни қўллаб-қувват­лаш ва бандлигини таъминлаш масаласига алоҳида тўхталиш жоиз. Зеро, аёл оила чи­роғи, фарзанд тарбиячисидир. Аёлга эъти­бор оила фаровонлиги ва барқарорлигини таъминлаш ва фарзандлар камолотига хизмат қилади. Шу боис, юртимиздаги ижтимоий ҳимоя тадбирларида хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва манфаатини ҳимоялаш, уларни ҳар томон­лама қўллаб-қувватлаш бўйича ўзига хос ти­зим яратилди. Бу борада “Аёллар дафтари” юритилаётгани ўз самарасини бермоқда.

Ўзбекистон Хотин-қизлар қўмитаси маъ­лумотига кўра, 2025 йилда “Аёллар дафта­ри”нинг олтинчи босқичи доирасида бир миллиондан зиёд кишига амалий ёрдам кўрсатилгани қувонарлидир. Бу жараёнда ишсизларнинг бандлиги таъминланди, тад­биркорлик фаолиятини йўлга қўймоқчи бўл­ганларга имтиёзли кредит ажратилди. Бундан ташқари, уй-жойга муҳтож тўрт мингга яқин аёлга кўмак берилди. Уларнинг 230 нафари уй-жой билан таъминланди. 2828 нафарига 5,1 миллиард сўм миқдорида ижара компен­сацияси тўлаб берилди. Бир қанча эҳтиёж­манд оилаларнинг уй-жойи таъмирланди. Икки юз мингдан зиёд она ва бола тиббий кўрикдан ўтказилди.

Ҳуқуқий ёрдамга муҳтож аёлларга ёрдам кўрсатилди. Жумладан, қарийб 150 минг хо­тин-қизга туғилганлик ҳақида гувоҳнома ёки фуқаролик паспорти олиш учун 1,2 миллиард сўм тўлаб берилди. Деҳқончилик билан шу­ғулланиш истагидаги аёлларга 46 гектар ер ажратилди.

Хотин-қизларнинг олий таълим олишини қўллаб-қувватлаш борасидаги имкониятлар ҳам йил сайин кенгаймоқда. Бу борада “Аёл­лар дафтари” доирасидаги чора-тадбирлар ҳам опа-сингилларимизга елкадош бўлмоқда. Бу гал олий ўқув юртида таҳсил олаётган 70 қиз ҳамда ижтимоий дафтарда турган аёллар­нинг фарзандига контракт тўловининг бир қисми тўлаб берилди.

Ижтимоий ҳимоя соҳасида ишлар изчил давом эттирилиб, жорий йилдан “Тенг им­кон — инклюзив бандлик” лойиҳаси доира­сида ногиронлиги бўлган 40 минг одамни ишли қилиш кўзда тутилмоқда. Бандлик жамғармасидан уларга 30 миллион сўмга­ча фоизсиз ссуда ажратиш йўлга қўйилади. Камбағалликка қайта тушиш хавфи мавжуд оилаларга ижтимоий ёрдам ва имтиёзлар сақ­лаб қолинади. Уларга 6 ой мобайнида моддий ёрдам ва болалар нафақаси тўланиши давом эттирилади, боғча ва тўгарак харажатини қоплаш, даволаниш ордери каби 110 та иж­тимоий хизмат ва ёрдамдан 12 ой давомида қўшимча фойдаланиш имкони берилади.

Бундан ташқари, оғир ҳаётий вазият са­бабли камбағалликка тушиб қолиши хавфи юқори оилаларни олдиндан аниқлаб, уларга манзилли ёрдам кўрсатиш йўлга қўйилади.

Касб-ҳунар — туганмас хазина

Камбағалликни фақат пул тарқатиш, нафа­қа тўлаш билан ҳал қилиб бўлмайди. Бунинг учун камбағал оила аъзоларини ўқитиш, касб­га ўргатиш ва иш билан таъминлаш муҳим аҳамиятга эга. Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги тизимидаги касбий кў­никмалар марказлари ҳамда хусусий таълим ташкилотларининг самарали фаолияти туфай­ли камбағал ва ишсиз аҳолини касб-ҳунар, тадбиркорликка ўқитиш охирги 8 йилда 25 ба­робар оширилди. Хусусан, 2017 йилда 7 минг киши касб-ҳунарга жалб қилинган бўлса, 2025 йил ушбу рақам 230 мингни ташкил этди.

Таълим сифатига алоҳида эътибор қарати­либ, ўтган йилда вазирлик тизимидаги касбий кўникмалар марказларининг 200 нафарга яқин ўқитувчиси замонавий технологиялар асосида хорижий давлатларда малака оширди. Корея халқаро ҳамкорлик агентлиги (KOICA) кўма­гида ўқув марказлари сони кўпайди. Уларнинг битирувчиларида 95 фоиз иш топиш ва 97 фоиз иш берувчилар томонидан қаноатланти­риш даражаси қайд этилмоқда.

Шунингдек, Жаҳон банки билан ҳам­корликда автомобилларга, шу жумладан, электромобилларга техник хизмат кўрсатиш йўналишида 10 та вилоятдаги касбий кўник­малар марказлари ўқув жиҳозлари билан таъ­минланди. Меҳнат бозори талаблари асосида 12 та янги касбга ўқитиш йўлга қўйилди.

Рақамли технологиялар вазирлиги билан ҳамкорликда ҳудудларда камбағал оилалар аъзолари учун ахборот технологиялари йў­налишида ўқув курслари ташкил этилди. 4 та йўналиш бўйича 168 минг ёш, шундан камба­ғал оилаларнинг 36 минг фарзанди ўқитилди. Келгусида камбағал оилалар аъзоларини қам­раб олиш улуши 40 фоизга етказилади. Бу бо­радаги ишлар янада кенгайиб, пойтахтимизда Креатив соҳалар кластери ташкил этилмоқда. Бу ерда 32 турдаги халқаро стандартга мос креатив соҳа мутахассислари тайёрланади.

Ушбу йўналишдаги хайрли ишлар кў­ламини муттасил кенгайтириб бориш учун дунёдаги илғор тажрибаларни ўрганиш, мам­лакатимизда эришилаётган ютуқларни кенг оммалаштириш инсоният тараққиётига хиз­мат қилади. Шу мақсадда юртимиз кўплаб халқаро форумларга мезбонлик қилмоқда ва барқарор ривожланишга эришиш борасида Ўзбекистон очиқ мулоқотлар майдонига ай­ланди.

Хусусан, 2025 йил май ойида бўлиб ўтган ана шундай йирик халқаро форумда дунё­нинг барча минтақаларидан кўплаб олимлар ва етакчи экспертлар иштирок этиб, бу бора­даги глобал муаммолар ечими хусусида фикр алмашди. Ушбу тадбир жараёнида дунёда камбағалликни қисқартириш орзу эмас, қў­лимиз етадиган мақсад экани, Ўзбекистонда сўнгги йилларда эришилган ютуқлар бу бо­рада ўрганиш ва ўрнак олишга арзирли яхши тажриба бўлиши эътироф этилди.

Ўз навбатида, Ўзбекистон ортга қайтмас тус олган ана шундай муҳим ислоҳотлар йў­лидан қатъий бориб, камбағалликни қисқар­тириш борасида ва Барқарор ривожланиш мақсадларига тўлиқ эришиш бўйича барча мажбуриятларини бажаришда янгидан янги марраларни кўзлаб илгариламоқда. Бу жабҳа­да орттирилаётган ҳар бир ижобий тажриба ва қўлга киритилаётган ютуқлар нафақат хал­қимиз, балки дунё аҳлининг фаровон жамият барпо этиш ва адолатли дунёни қарор топти­ришга оид эзгу орзу-умидлари рўёби йўлида муҳим қадам бўлиши шубҳасиз.

Баҳор ХИДИРОВА,

“Янги Ўзбекистон” мухбири