Өзбекстанда сот-құқық жүйесін реформалау, әділ сот төрелігіне деген сенімді нығайту, сот қызметіндегі ашықтық пен заң үстемдігін қамтамасыз ету бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп келеді.
Сонымен қатар сот жүйесіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ерте анықтау, мүдделер қақтығысының алдын алу және қызметкерлердің кәсіби жауапкершілігін арттыру маңызды міндеттердің бірі болып табылады.
Бұл тұрғыда тек судьялардың ғана емес, шамамен 4,8 мыңға жуық сот аппараты қызметкерлерінің де адал әрі таза жұмыс істеуі тұрақты назарда болуы қажет екені айтылды.
Осыған байланысты таныстырылым барысында соттардағы комплаенс бақылауын күшейтуге бағытталған бірқатар ұсыныстар қаралды.
Атап айтқанда, сот аппараты қызметкерлері арасында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мақсатында Жоғарғы сот құрамында Комплаенс бақылау қызметін құру ұсынылды.
Бұл қызмет тікелей Жоғарғы сот төрағасына бағынатын болады және өңірлік соттарда жұмыс жүргізетін комплаенс инспекторларынан құралады.
Комплаенс қызметі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау, бағалау және алдын алу, олардың себептерін жою, сондай-ақ қызметкерлердің заңнама мен кәсіби этика талаптарын сақтауын бақылаумен айналысады.
Таныстырылым барысында сот жүйесінде жемқорлықтың алдын алуға бағытталған өзге де шаралар талқыланды. Атап айтқанда, сот аппаратындағы тәуекелі жоғары лауазымдар тізімі бекітіліп, қауіп деңгейі жоғары үдерістерді цифрландыру және адам факторын азайту шаралары қолға алынады.
Судьялар үшін мүдделер қақтығысы, табыс пен мүлік декларацияларын тапсыру және оларды талдаудың автоматтандырылған электрондық жүйесі іске қосылады. Осындай жүйе сот аппараты қызметкерлеріне де енгізіледі.
Сонымен қатар, сыбайлас жемқорлық, күмәнді схемалар мен тәртіп бұзушылықтарға алып келетін қауіптерді анықтауға арналған электрондық ақпараттық жүйелер іске қосылады. Бұл бағытта жемқорлық туралы хабар берген қызметкерлерді қорғау және азаматтар үшін қауіпсіз байланыс арналарының маңыздылығы ерекше атап өтілді.
2026 жылдың соңына дейін сот жүйесінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұрақтылығына диагностика жүргізіледі. Сондай-ақ судьялыққа кандидаттарды даярлау кезінде олардың кәсіби және жемқорлыққа қарсы тұрақтылығын бағалау тәжірибесі енгізіледі.
Сот істерін автоматты түрде бөлу бағдарламасы жетілдіріліп, істерді бөлу және қайта бөлу өлшемдері нақты айқындалады әрі үдерістің ашықтығы қамтамасыз етіледі.
Сот аппаратына жұмысқа қабылдау жүйесі де түбегейлі жаңартылып, ашық конкурс, жария рәсімдер және меритократия қағидаттары негізінде ұйымдастырылады. Үміткерлердің кәсіби, моральдық-этикалық және адалдық қасиеттерін бағалаудың заманауи жүйесі енгізіледі.
Қызметкерлер үшін мүдделер қақтығысына алып келетін қызметпен айналысу, кәсіпкерлік жүргізу немесе шетелде есепшот ашу сияқты шектеулер қарастырылады.
Таныстырылымда сот аппараты қызметкерлеріне арналған арнайы қызметтік киім үлгісін енгізу ұсынысы да қаралды. Бұл бастама қызметкерлердің жауапкершілігін, еңбек тәртібі мен этикалық мәдениетін нығайтуға ықпал ететіні айтылды.
Мемлекет басшысы сот жүйесіндегі ашықтық, адалдық пен әділдік қағидаттарын нығайту халықтың сот қорғауына деген сенімін арттырудың маңызды факторы екенін атап өтті. Сонымен қатар ұсыныстарды жан-жақты пысықтап, комплаенс қызметіне білікті мамандарды тарту қажеттігіне назар аударды.
