Жиында салада қол жеткізілген нәтижелер қорытындыланып, өндірісті кеңейту, жаңа технологияларды игеру, қосылған құны жоғары өнімдер шығару және экспорт әлеуетін арттыру бағытындағы басым міндеттер айқындалды.
Кейінгі он жылда Өзбекстанда электротехника өнеркәсібінде түбегейлі өзгерістер болды. Салаға 2 миллиард доллар инвестиция тартылып, 413 жаңа өндіріс орны іске қосылды. Тұрмыстық техника, күн панельдері, электронды есептегіштер, жоғары кернеулі трансформаторлар секілді 100-ден астам жаңа өнім түрін шығару жолға қойылды.
Соның нәтижесінде биыл электротехника өнімдерінің өндіріс көлемі 50 триллион сумға жетті. Ал 2016 жылы бұл көрсеткіш 1,7 триллион сумды құраған еді. Салаға тартылатын жылдық инвестиция көлемі 600 миллион долларға, экспорт көлемі 1 миллиард 600 миллион долларға дейін ұлғайды. Осы кезеңде экспорт 14 есе өсті.
Сонымен қатар Мемлекет басшысы қолда бар әлеует пен мүмкіндіктер әлі де толық пайдаланылмай отырғанын атап өтті.
Өзбекстанда күн және жел электр станциялары, энергия сақтау қуаттары, ірі өнеркәсіптік және инфрақұрылымдық нысандар салынып жатыр. Алдағы он жылда шетелдік серіктестермен бірлесіп, экономиканың түрлі салаларында жалпы құны 450 миллиард доллар болатын жобаларды жүзеге асыру көзделген. Мұның бәрі электротехника өнімдеріне деген сұранысы жоғары әрі ұзақ мерзімді нарық қалыптастырып отыр.
Мемлекет басшысы саланың алдағы негізгі міндеті өндірістік қуаттарды арттырумен шектелмей, технологиялық тұрғыдан үлкен серпіліс жасау екенін атап көрсетті.
Мәселен, 2030 жылға дейін республикада энергия сақтау қуаттарын 4,5 гигаватқа жеткізу жоспарланған. Шетелдік серіктестер бұл жобаларда отандық өнімдерді пайдалануға дайын. Алайда қажетті кейбір жабдықтар әзірге өз елімізде өндірілмейді.
Сондай-ақ бейнебақылау жабдықтарына ішкі нарықтағы жылдық сұраныс 200 миллион долларға жетеді. Көршілес елдердің нарығын қоса есептегенде, бұл көрсеткіш 600 миллион доллардан асады. Банкоматтарға да сұраныс жоғары. Тек өткен жылдың өзінде елімізге құны 50 миллион доллардан асатын 9 мың банкомат импортталған.
Осыған байланысты аталған бағыттарда жергілікті өндірісті ұйымдастыру, жаңа технологиялар мен инвесторларды тарту бойынша атқарылатын жұмыстар белгілі болды.
Өңірлерде де қосылған құны жоғары өнімдер өндіруге мол мүмкіндік бар екені атап өтілді. Атап айтқанда, Ташкент облысында энергия батареялары мен электроникаға арналған жұқа мыс фольгасын, Жызақта электромобильдерге арналған инверторлар мен зарядтау құрылғыларын, Наманганда энергия үнемдейтін электр қозғалтқыштарын, Қарақалпақстанда серверлерге арналған үздіксіз электрмен жабдықтау және салқындату жүйелерін өндіру жобаларын жүзеге асыру жоспарланып отыр.
Әндіжанда кеңсе техникасы мен дайын кабель жиынтықтарын, Ташкент қаласында серверлер, интерактивті панельдер мен сенсорлық датчиктер, Қашқадарияда теледидарларға арналған электрондық платалар өндірісін жолға қою мүмкіндіктерін пайдалану қажеттігі айтылды.
Мемлекет басшысы осындай жобаларды жүзеге асыру арқылы ішкі нарықтың сұранысын қамтамасыз етіп қана қоймай, электротехника өнімдерінің экспортын 5 миллиард долларға жеткізуге болатынын атап өтті.
Осы бағытта саланы дамытудың жаңа басым бағыттары белгілі болды.
Алдағы үш жылда электротехника және онымен байланысты өнеркәсіп салаларында жалпы құны 11 миллиард 600 миллион доллар болатын 164 жобаны жүзеге асыру жоспарланып отыр.
Жобалар алты негізгі бағытты қамтиды. Олар – энергетикалық инфрақұрылым, кабель, трансформатор және сорғы өндірісі, өнеркәсіптік робототехника мен жабдық жасау, көлік пен электромобильдерге арналған электротехника, электрондық компоненттер мен микроэлектроника, сондай-ақ тұрмыстық техника өндірісі.
Әрбір бағытқа жауапты басшылар мен негізгі тапсырыс берушілер бекітіліп, негізгі инвесторларды тарту, ғылыми орталықтар және техникалық жоғары оқу орындарымен ынтымақтастықты нығайту міндеті жүктелді.
Жоғары технологиялы өнеркәсіпті дамыту мақсатында Нурафшан қаласында «Болашақ технологиялары орталығы» құрылады.
Бұл орталықта жұмыс істейтін кәсіпорындарға IT-парк резиденттеріне берілетін жеңілдіктер қарастырылады. Роботтар, электроника және технологиялық жабдықтар өндіруге қажетті шикізат пен қосалқы бөлшектер импорттық баж салығынан босатылады. Ал осы бағыттағы ғылыми әзірлемелерден түскен табысқа салық салынбайды.
Ғылыми зерттеулер мен өнеркәсіп арасындағы байланысты нығайту үшін «Жаңа өнеркәсіп» ұлттық платформасы әзірленеді. Сонымен қатар әр өңірде зерттеулер мен әзірлемелер орталықтары немесе технопарктер негізінде жаңа өнімдерді сынақтан өткізу алаңдары құрылады. Бұл алаңдар ірі өнеркәсіп кәсіпорындары мен шағын кәсіпкерлер арасындағы өндірістік кооперацияны кеңейтуге ықпал етеді.
Жауапты тұлғаларға робототехниканы дамыту жөніндегі қаулы жобасын және жабдық жасау мен электроника салаларын қолдаудың кешенді бағдарламасын әзірлеу тапсырылды.
Кездесуде өнеркәсіпті технологиялық тұрғыдан дамытудың маңызды шарты саналатын инженерлік білім беру және білікті кадрлар даярлау мәселелеріне де айрықша назар аударылды.
Қазір техникалық жоғары оқу орындарының 20 студенті мен зерттеушісі Кореядағы электроника кәсіпорындарында білім алып жатыр. Жақын уақытта олардың саны 100-ге жеткізіледі.
Келесі жылдан бастап «1 мың инженер-конструктор» бағдарламасы іске қосылады. Бағдарлама аясында жергілікті мамандар біліктілігін арттыру үшін Корея, Жапония, Қытай, Түркия және Еуропа елдеріне жіберіледі. Сондай-ақ шетелдік беделді компанияларда жұмыс істейтін жоғары білікті отандастарымызды елге тарту үшін оларға лайықты еңбек жағдайы мен жалақы ұсынылады.
Жиында сала кәсіпорындарының қаржылық мүмкіндіктерін кеңейту мәселелері де талқыланды.
Айтылғандай, бірқатар жергілікті электротехника кәсіпорны өз жобаларын жүзеге асыру үшін Еуропалық қайта құру және даму банкінен 80 миллион доллар қаржы тартқан. Банк өнеркәсіп кәсіпорындарына қосымша 2–3 миллиард доллар бөлуге дайын екенін білдіріп отыр.
Осы мүмкіндікті кеңінен пайдалану үшін кәсіпорындарды халықаралық қаржы нарықтарында жұмыс істеуге дайындау, олардың қызметін бағалау және халықаралық консультанттарды тарту шығындарын өтеу жөнінде жаңа қолдау шаралары белгіленді. Атап айтқанда, әр кәсіпорынға 50 мың долларға дейін өтемақы беріледі.
Мемлекеттік сатып алу жүйесінде де отандық өндірушілер үшін қосымша мүмкіндіктер қарастырылады.
Қазір мемлекеттік сатып алу аясында жыл сайын 10 триллион сумның электротехника өнімдері сатып алынады. Кәсіпкерлерге қолайлы жағдай жасау мақсатында мемлекеттік тапсырыстарды бірыңғай платформада көрсету жүйесі енгізілді. Енді 1 қаңтардан бастап мемлекеттік сатып алудың үш жылдық жоспарлары алдын ала жарияланып отырады.
Сонымен қатар мемлекеттік сатып алу кезінде өнімді тек ең төмен бағасына қарап таңдау тәжірибесінен бас тартылып, оның бүкіл қызмет ету мерзіміндегі шығындарды ескеретін жүйе енгізіледі. Бұл ретте өнімнің сатып алу бағасымен қатар энергия тұтыну, жөндеу, сервистік қызмет көрсету және пайдалану шығындары да есепке алынады.
Энергетика нысандарын салуға жергілікті кәсіпорындардың қатысуын кеңейту мақсатында «Ашық құрылыс» платформасында осы сала жобаларына арналған арнайы алаң құрылады. Ал мердігерлерге қойылатын талаптар жобалардың технологиялық ерекшеліктеріне сәйкестендіріледі.
Ішкі нарықта отандық электротехника өнімдеріне сұранысты ынталандырудың жаңа тетіктері де белгіленді.
Энергетика саласындағы мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жобаларында жергілікті өнімдердің үлесі кемінде 25 пайыз, ал кабель өнімдері бойынша 70 пайыз болуы туралы талап қолданыста. Енді бұл талаптар жекелеген салықтық және басқа да жеңілдіктерді пайдаланатын немесе мемлекеттен арзан ресурстар алатын, құны 10 миллион доллардан асатын инвестициялық жобаларға да қолданылады.
Халыққа қолайлы жағдай жасау және отандық тұрмыстық техника саудасын ынталандыру мақсатында елімізде өндірілген тоңазытқыш, кір жуғыш машина, кондиционер және басқа да тұрмыстық техниканы сатып алуға жылдық 18 пайыздық мөлшерлемемен тұтынушылық несие беру жүйесі жолға қойылады.
Кездесу барысында Мемлекет басшысы шетелдік инвесторлар мен жергілікті кәсіпкерлердің электротехника өнеркәсібін одан әрі дамытуға бағытталған ұсыныстары мен бастамаларын тыңдады.
