Шараға Өзбекстан Республикасы Президенті жанындағы Стратегиялық және аймақаралық зерттеулер институтының (САЗИ) директоры Элдор Арипов қатысты.

Кездесу халықаралық ынтымақтастық, тұрақты даму, климат пен энергетикалық қауіпсіздік, сондай-ақ жаһандық басқарудағы цифрлық технологиялардың рөлі мәселелері бойынша пікір алмасуға арналған маңызды диалог алаңына айналды.

Жаһандық бөлшектену жағдайындағы климат саласындағы ынтымақтастыққа арналған сессияда сөз сөйлеген Э. Арипов саяси бытыраңқылық күшейіп отырған кезеңде климаттың өзгеруі мемлекеттердің өзара тәуелділігін одан әрі арттырып отырғанын атап өтті.

Оның пікірінше, климатқа байланысты проблемалар тек қауіп-қатер көзі ғана емес, сонымен қатар аймақтық ынтымақтастыққа маңызды серпін беретін факторға айналып келеді. Бұл әсіресе су, азық-түлік және энергетикалық қауіпсіздік өзара тығыз байланысты екені  Орталық Азияда айқын байқалады.

Ол келтірген мәліметтерге орай, Орталық Азияда ауа температурасы әлемдік орташа көрсеткішке қарағанда екі есе жылдам өсіп келеді. Соңғы алпыс жыл ішінде мұздықтардың аумағы шамамен 30 пайызға қысқарған. Сонымен қатар мұздықтар аумақтардағы су ресурстарының қалыптасуының шамамен 90 пайызы үшін маңызды рөл атқарады. Олар ауыл шаруашылығы, энергетика және миллиондаған адамның тұрмыс-тіршілігі тәуелді болған Әмудария мен Сырдария өзендерін сумен қамтамасыз етеді.

Халық саны мен экономиканың өсуі ресурстарға деген қажеттілікті арттырып отыр. Болжамдарға орай, 2050 жылға қарай Орталық Азия халқы 100 миллион адамға жетеді. Су, азық-түлік және энергияға деген сұраныс өседі, ал климаттың өзгеруі осы ресурстармен қамтамасыз етілу деңгейін алдын ала бағалауды барған сайын қиындата түсуде.

Аталған проблемаларды шешу жолдары айтылғанда, аумақтық ынтымақтастықтың маңызына ерекше назар аударылды. Оның айтуынша, БҰҰ климат саласындағы ортақ мақсаттарды айқындап береді, алайда оларға қол жеткізу әр аумақтың өзіндік ерекшеліктерін ескеруді талап етеді. Өйткені бірнеше мемлекеттің аумағын қамтитын өзен бассейндері мен мұздықтар жүйесін үйлестірілген іс-әрекеттерсіз сақтау мүмкін емес.

САЗИ директорының пікірінше, жаһандық диалог күрделене түскен жағдайда аймақтық ынтымақтастық форматтарының маңызы арта түседі. Олар практикалық ынтымақтастықты жалғастыруға және ортақ міндеттерді шешуге мүмкіндік береді.

Сондай-ақ климат саласындағы іс-шараларды қаржыландыру мәселесіне де ерекше назар аударылды. Ол климатқа байланысты қауіп-қатерлер бір мезетте бірнеше мемлекетке әсер ететініне қарамастан, халықаралық көмек негізінен жекелеген елдер мен жобаларға бағытталып отырғанын атап өтті.

Осыған байланысты сарапшы табиғи ресурстарды қорғауға және климаттың өзгеруіне бейімделуге бағытталған бірлескен жобаларды қаржыландыру механизмдерін дамытуға шақырды. Мұндай жанасу ортақ өзен бассейнінің жағдайына тәуелді барлық мемлекеттердің мүдделерін ескеруге мүмкіндік береді.

Климаттың өзгеруіне бейімделу негізгі басым бағыттардың бірі ретінде атап өтілді. Оның айтуынша, дамушы мемлекеттер үшін ұзақ мерзімді энергетикалық көшу міндеттерімен қатар, күнделікті мәселелерді шешу де маңызды. Олардың қатарында фермерлерді сумен қамтамасыз ету, халықты су тасқыны мен құрғақшылыққа дайындау, адамдардың табыс көздерін сақтап қалу мәселелері бар.

Сөзінің соңында ол геосаяси келіспеушіліктер халықаралық ынтымақтастықты бұзбауы тиіс екенін атап өтті. Су ресурстарын басқару, экологиялық мониторинг және климаттың өзгеруіне бейімделу мәселелері бойынша тұрақты диалог жалғасуы қажет.

Мәлімет ретінде: іс-шараға қазіргі және бұрынғы мемлекет және үкімет басшылары, БҰҰ, халықаралық ұйымдар, парламенттер, сарапшылар қауымдастығы мен іскерлік орта өкілдері қатысты. Құрметті қатысушылар қатарында Латвия мен Черногорияның қазіргі президенттері, сондай-ақ Болгария, Хорватия, Сербия, Словения, Финляндия, Босния және Герцеговина, Австрия, Ұлыбритания, Бельгия, Чехия, Румыния, Грекия және басқа да мемлекеттердің бұрынғы президенттері мен премьер-министрлері болды.

Іс-шараның ашылуында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Бас директоры Тедрос Адханом Гебреесус, БҰҰ Бас хатшысының орынбасары, БҰҰ Цивилизациялар альянсының Жоғары өкілі Мигель Анхель Моратинос, БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясының (БҰҰ ЕЭК) Атқарушы хатшысы Татьяна Молчан және Қытай үкіметінің Еуропа мәселелері жөніндегі бұрынғы арнайы өкілі У Хунбо сөз сөйледі.