Құжатта балаларды зорлық-зомбылықтан қорғау, білім беру мен медициналық қызметтердің сапасын арттыру, отбасыларды қолдап-қуаттау және балалардың мүдделеріне бағытталған мемлекеттік қаражаттарды көбейту сияқты басым міндеттер белгіленген.
22 қазанда «Балалардың әл-ауқатына инвестиция салу: болашақ ұрпақ үшін тұрақты әрі әділетті дамуға бастайтын жол» тақырыбындағы Дүниежүзілік саммиттің қорытындысында Самарқант декларациясы бекітілді. Екі күнге созылған саммит 21–22 қазан аралығында өтті.
Шараны Өзбекстан тарапы БҰҰ Бас хатшысының балаларға қатысты зорлық-зомбылық мәселелері бойынша арнайы өкілі, ЮНИСЕФ, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және Дүниежүзілік банкпен бірлесіп ұйымдастырды. Саммитке бірінші ханымдар, министрлер, халықаралық ұйымдардың, азаматтық қоғамның, ғылыми орта мен бизнес өкілдері, сондай-ақ балалар мен жастар қатысты.
Балалардың құқықтары мен қауіпсіздігі — басты міндет
Декларацияда қатысушылар Бала құқықтары туралы конвенцияның қағидаттарына адалдығын растады. Құжатта балалар әлем халқының үштен бірін құрайтыны, ал олардың әл-ауқатына салынған инвестициялар денсаулық сақтау, білім беру, еңбек өнімділігі, әлеуметтік бірлік пен бейбітшілікті нығайтуға ықпал ететіні атап көрсетілген.
Мемлекеттер ұлттық жағдайлары мен мүмкіндіктерін ескере отырып, бірқатар бағыт бойынша шаралар қабылдауды көздеп отыр. Атап айтқанда:
балалар мен отбасыларға арналған әлеуметтік қорғау және жәрдемақы жүйелерін жетілдіру;
балаларды зорлық-зомбылықтан, қатыгез қарым-қатынастан және қанаудан, соның ішінде интернет кеңістігінде қорғау;
ерте жастағы балалардың дамуын, инклюзивті білім беруді және медициналық қызметтерді қолдау;
балалар арасындағы қатерлі ісікке қарсы күрес шараларын күшейту;
ата-аналар мен қамқоршыларға көмек көрсету, балалардың отбасынан негізсіз ажыратылуына жол бермеу;
жастарды цифрлық және «жасыл» экономиканың талаптарына даярлау, олар үшін лайықты еңбек мүмкіндіктерін кеңейту.
Балаларға арналған мемлекеттік қаражаттар арттырылуы мүмкін
Декларацияның маңызды бағыттарының бірі қаржыландыру мәселесіне арналған. Құжатта мемлекеттік инвестицияларды балалардың мүдделеріне бағыттауды дәйекті түрде арттыру, ұлттық бюджеттердің ашықтығын күшейту және бюджеттік қаулыларда балалардың қажеттіліктерін ескеру қажеттігі атап өтілген.
Сонымен қатар халықаралық қаржы институттары, даму саласындағы серіктестері, қайырымдылық қорлары мен жекеменшік сектор балалардың әл-ауқатына бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтуға шақырылды. Бұл, әсіресе, табысы төмен және орташа елдер үшін, сондай-ақ қарулы қақтығыстардан, климаттың өзгеруінен және табиғи апаттардан зардап шеккен мемлекеттер үшін маңызды.
Балалар қаулылар қабылдауда да қатысады
Құжатта балалар мен жасөспірімдер өзгерістердің белсенді қатысушылары ретінде танылған. Қатысушылар олардың қаулы қабылдау үдерістеріне қауіпсіз әрі мазмұнды түрде қатысуын қамтамасыз етуге, соның ішінде декларацияны іске асыру барысында балалардың пікірін ескеруге дайын екендіктерін білдірген.
Декларацияда белгіленген міндеттерді іске асыру ұлттық саясат пен бюджеттер арқылы, әрбір елдің өзі белгілейтін мерзімдерге және тұрақты есептілікке сәйкес жүзеге асырылады. Қол жеткізілген нәтижелерді бағалау үшін болашақта қайта кездесуге келісім жасалды.
Саммит қатысушылары шараны Самарқантта ұйымдастырғаны үшін Өзбекстан халқына және үкіметіне алғыс білдіріп, қаланы «өркениеттер тоғысқан мекен» деп атады.
Саммиттің қорытындысын «Оскар» сыйлығының лауреаты Эдриан Броуди түйіндеді. Ол сондай-ақ Шахноза Мирзияеваға өзі салған суретін сыйға тартты.
