Kelajak egalari tayanchi

Avvaldan aytib qoʻyay: bu suhbat bir urinishda yozilmadi. Suhbatdoshim bilan oʻn yillar davomida toʻy-maʼraka, gap-gashtak, turli davra va oʻzaro bordi-keldilar davomida boʻlib oʻtgan muloqotimiz, shaxsiy kuzatuvlarim hamda orqavarotdan eshitgan gaplarim asnosida shakllangan gurung bu. Yana ham aniqrogʻi, uning hayoti, koʻnglidan oʻtganlari mening koʻz oldimda roʻy bergan.

Doʻstim bilan oʻtgan asrning soʻnggi choragida koʻchalarni birga changitganmiz. Mustaqillikning dastlabki yillarida ota-onamizga harna yordam boʻlar deb bosh suqmagan koʻchamiz qolmagan: kosibchilik sexidan ish olib, tuni bilan poyabzalni qolipga solib chiqqanmiz. Saharlab ­“Otchopar” bozoridan ulgurji tovar xarid qilib, tushgacha chakana savdo bilan shugʻullanganmiz. Ijaraga avtomobil olib, bir muddat kirakashlik qilgan kunlarimiz ham boʻlgan.

Ismini aytmay qoʻyaqolay. Doʻstim unvonlar olmagan, koʻksiga qator ordenu medallar ham taqilmagan. Qisqacha aytganda, hech qachon hech qanday mukofotdan umidvor boʻlmagan oʻz sohasining ustasi, fidoyisi. Yoshi yarim asrlik dovondan oshganiga 5 yil boʻldi, lekin hamon faol. Nima ish qiladi, deysizmi? U — investor.

Xorij sayohatidan qaytganini eshitib, dam olish kuni doʻstimning ishxonasiga yoʻl oldim. Shu paytgacha boshqa davlatlarga borish u yoqda tursin, Samarqandni ham koʻrmagan edi. Oʻziga biror qimmatbaho kiyim, hashamatni ravo koʻrmagan. Hozir shahar chekkasidagi koʻchat yetishtiradigan issiqxonada ishlaydi. Topganini ilmga, bilimga, taʼlimga investitsiya sifatida yoʻnaltirish bilan band. Aniqrogʻi, toʻrt farzandiga zamonaviy ilm va kasb oʻrgatish uchun sarmoya kiritadi.

— Bormisan-omonmisan, jigarim, gap­lashadigan gaplar koʻpayib ketdi-ku, ziyoratlar qabul boʻlsin, — deya ochiq chehra bilan kulib turgan doʻstimga quchoq ochdim.

— Oʻn kun avval bitta davrada birga edik-ku, oʻzi ish koʻp payti sen yetmay turganding, — deya oʻzidan nari qilmoqchi boʻladi doʻstim.

Feʼli shunaqa — ichidagini tashiga chiqarishga shoshmaydi, atay sovuqqon koʻrinishga harakat qiladi.

— Baribir odam sogʻindi-da. Aslida, yordamlashgani kelgandim. Nima, ketaymi?

— Endi haydasamam ketmassan...

Kulishdik.

— Ishing ham toʻxtab qolmasin, gurung­lashaylik, sendan soʻraydiganlarim bor. Maqola yozayotgandim, sen va sen kabilar haqida.

Unga maqsadimni batafsil tushuntirdim.

— Bilganingni qil, — degan javobini eshitib, xursand boʻlib ketdim. “Yoʻq”, demadi-ku harholda!

Kecha

Ikki oʻgʻil, ikki qizni voyaga yetkazishning oʻzi boʻlmagan. Ayniqsa, doʻstim oila qurgan mustaqillikning dastlabki yillari — mamlakat iqtisodiyoti endi oyoqqa turishga harakat qilayotgan davr, aksariyat aholining turmushi tang ahvolda, qimmatchilik, pulning barakasi yoʻq kezlar. Birin-­ketin tugʻilgan farzandlar koʻz ochib-yumguncha ulgʻayib, tashvishi ham kattalashib qoldi. Toʻngʻichi Sarvar, soʻng qizi Shahrizoda bir yil farq bilan maktabni bitirdi. Keyingilari Elmurod bilan Mushtariy ham aka va opasiga oʻxshab, ilmga chanqoq, dars va kitobdan bosh koʻtaray demasdi.

Sarvar talaba boʻlgan 2012-yil avgusti hamon koʻz oldimda. Doʻstim shodligidan qarshisidan chiqqan odam borki, oʻgʻlining oʻqishga kirganini aytib, yosh boladek quvonchiga sherik qilardi:

— Toʻngʻichim oʻqishga kirdi, talaba boʻldi, meni tabrikla, — deb qoʻngʻiroq qilganida ovozidan uning holatini tasavvur qildim.

— Mehnatlaring rohatini, farzandlaring kamolini koʻrgin, doʻstim. Bilaman, oʻzing oliy maʼlumot ololmagansan, armonlaringni zurriyodlaring orqali roʻyobga chiqarmoqchisan. Quvonchingga sherikman.

Sentyabrda oʻqishlar boshlangani hamon doʻstim uyim ostonasida koʻrindi, ovozi hazinroq:

— Kontrakt pulini toʻlash uchun taʼlim krediti olmoqchi edim, banklar “limit ­tugagan”, deb paysalga solyapti, arang bittasi beradigan boʻldi, ammo kimdir kafil boʻlishi kerak ekan. Xayolimga birinchi sen kelding.

— Qancha olmoqchisan?

— Bilasan, Sarvar Turin politexnika universitetiga oʻqishga kirgan. Davlat kursida 5000 AQSH dollari olishim kerak.

Oʻsha paytlari xorijiy val­yutaning qorabozor va davlat kursi amalda edi. Doʻstim aytgan summa milliy pul birligimizda taxminan 12,5 million soʻm degani edi! Boz ustiga bankning foizi ham yuqori. Xullas, kafillikni zimmamga oldim. Ancha ovoragarchilikdan keyin bank pulni taʼlim muassasasiga oʻtkazib berdi. Bu “hamkorligimiz” 4 yil davom etdi. Doʻstim qarzni oyma-oy, bir soat ham kechiktirmay sabr bilan uzardi. Bu mushkulot hali holva ekan.

Sarvar 2-kursga oʻtganida Shahrizoda, ikki yildan keyin Elmurod ham oʻqishga kirdi. Doʻstim shu tariqa 2015-yilda 3 farzandiga taʼlim krediti toʻladi. Biror marta farzandlarining raʼyiga qarshi gapirmadi, qiyinchilikdan nolimadi. Dardini ichiga yutdi. Toʻgʻri, bu paytga kelib, katta farzandi oʻqishdan boʻsh payti ota-onasining ogʻirini bir oz boʻlsa-da yengillatish maqsadida ish topdi, harakat qildi — bir necha oy bank kreditini yopishga ozmi-koʻpmi koʻmaklashgan boʻldi. Lekin doʻstim bir vaqtda 3 talabani oʻqitishni qanday epladi, bu Yaratganga ayon.

2019-yili kenja qizi Mushtariy oʻqishga hujjat topshirganida katta oʻgʻli va qizi ish topib, yaxshi mutaxassis sifatida faoliyat yuritayotgan, uchinchi farzandi esa oxirgi kursga oʻqiyotgandi. Qolaversa, davr epkinlari taʼlim olish istagidagi yoshlarga, ayniqsa, qizlarga ancha yengilliklar taqdim eta boshlagan, banklar ham xalqqa yon bosib, kredit berishda ortiqcha muammo qilmay bosh­lagan davrlar edi.

— Otamga qanchalar qiyin boʻlganini avvaliga his qilmaganman, — deydi Sarvar. — Taʼlim kreditini olish uchun bankda ishlaydigan tanish izlab, otam zir ­yugurganini yaxshi eslayman. Qaysidir uzoq qarindoshimiz oʻrtaga tushib, kredit ham undi, siz kafil boʻldingiz. Lekin uni qaytarish oson kechmadi. Otam qoʻshimcha ish topdi, uyda tikuvchilik qiladigan onam ham yordam boʻlar deb non sexiga tungi smenaga ishga kirdi. Oila bisotidagi tilla buyumlar sotildi. Oʻshanda nimalar boʻlayotganini bir oz tushundim. Oʻqishimni nisbatan toʻlovi kamroq oʻzimizning biror institutga koʻchiraman, toʻlov-shartnoma summasining teng yarmicha boʻlarkan degan oʻyga bordim. Otamga aytgandim, jahli chiqib ketdi. Shu yerda oʻqiysan, dedi qatʼiy. Shukr, bugun qiyinchiliklar ortda qoldi. Olgan bilim va koʻnikmalarim orqali yaxshi ish topdim.

Sarvarning oʻzi aytmadi, ammo xabarim bor: universitet 4-5 talaba qatori uni ham bir semestr Italiyada oʻqishga jalb qildi. Bitiruv arafasida bir nechta ish beruvchi nufuzli kompaniya va tashkilot vakillari suhbat oʻtkazib, Sarvarga munosib ish, ­lavozim va maosh taklif qilgan. Bugun u yaxshi ish joyi va daromadga ega.

Qizi Shahrizoda esa ikki kursni shu yerda oʻqigach, grant yutib, qolgan 2 yillik taʼlimni Xitoyda tugatib qaytdi. Ayni paytda qoʻshma korxona ish yurituvchisi. Akasi bilan birga Elmurod va Mushtariyning taʼlim kreditini toʻlashda otasiga qanot boʻldi.

Darvoqe, Elmurod mohir dasturchi, Mushtariy yaxshi tarjimon boʻlib yetishgan. Hozir ishlari, bizneslari bor. Toʻrt farzand ota-ona qoʻllovi bilan jamiyat uchun manfaatli insonlar boʻlib yetishdi.

Bugun

Jahon iqtisodiyoti yuqori surʼatda rivojlanyapti, raqobat kuchayib, innovatsiyalar hal qiluvchi oʻrin egallamoqda. Bunday sharoitda davlat va jamiyat bitta muhim haqiqatni angladi: eng katta va eng daromadli investitsiya inson kapitaliga, yaʼni taʼlim va ilm-fanga sarflangan sarmoyadir. Chunki moddiy resurslar cheklangan, texnologiyalar esa tez eskiradi, ammo inson zakovati va malakasi cheksiz imkoniyatlarni yaratadi. Yuqori malakali mutaxassislarsiz iqtisodiyot ham, sanoat ham, ilm ham yuksalmaydi. Rivojlangan har bir mamlakat oʻz taraqqiyotini, avvalo, taʼlim tizimini isloh qilishdan boshlagan.

Sifatli taʼlim olayotgan yosh avlod kelajakda yangi fan sohalarini ochadigan olimlar, iqtisodiyotni boshqaruvchi menejerlar, innovatsion startaplar asoschilari, farovon yashash tizimlarini mustahkamlaydigan mutaxassislardir. Shuning uchun taʼlimga investitsiya faqat davlat majburiyati emas. Oilalarning farzandlar taʼlimiga eʼtibori, jamiyatning intellektual muhitni qoʻllab-quvvatlashi, tadbirkorlarning ilm-fanga sarmoya kiritishi — bularning barchasi taraqqiyotga xizmat qiladi. Davlat esa taʼlimga ajratiladigan mab­lagʻni koʻpaytirish, oliy taʼlim sifati va ilmiy tadqiqotlar samaradorligini oshirish, yoshlarning ijodiy fikrlashini ragʻbatlantirish kabi vazifalarga koʻproq eʼtibor qaratadi.

— Bolalarimdagi ilmga chanqoqlik, mehr, yuqori zehn onasi ikkimizni befarq qoldirmadi. Ularni qoʻllab-quvvatlashga, bilim, taʼlim olishi uchun yetarli sharoit yaratib berishga harakat qildik. Oʻzi qiziqqan fan, soha boʻyicha qoʻshimcha darslarda oʻqishdi. Dars­liklar keltirib berdik, chet tillarni oʻrganishdi. Toʻgaraklarga borishdi. Shukrki, yuzimizni yerga qaratishmadi. Bugun yorugʻ kunlar keldi. Hozir oʻgʻillarim ikki qanotim boʻlsa, qizlarim — suyanchim. Baraka topishsin, kerak emas, deyishimizga qaramay, oʻtgan oyning oxirida onasining tugʻilgan kuni bahona ikkimizga xorij safariga yoʻllanma sovgʻa qilishdi.

Doʻstimning gaplarini tinglay turib, faxr, quvonch, qoniqish, minnatdorlikni his qildim.

— Bu sendagi sabr va quntning mukofoti, ogʻayni. Ular berayotgan mevalar shirin va serhosil boʻlsin, — deb uni bagʻrimga bosdim. Quchoqlab turganimda koʻz yoshlarini menga bildirmay artib olganga oʻxshadi.

Ertaga

Davlatimiz rahbarining Oliy Majlis va Oʻzbekiston xalqiga yoʻllagan Murojaat­nomasida inson kapitalini rivojlantirish hamda yoshlarni qoʻllab-quvvatlash davlat siyosatining eng ustuvor yoʻnalishlaridan biri sifatida belgilandi. Ayniqsa, zamonaviy mehnat bozori talablariga mos avlodni tarbiyalash masalasi Murojaatnomaning asosiy gʻoyalaridan biri boʻldi.

Bugun raqamli imkoniyatlar zamoni. Hozir raqamli texnologiyalar taʼlim ­sohasida misli koʻrilmagan qulayliklar yaratib, oʻquvchilarning bilim olish jarayonini sezilarli darajada oʻzgartirmoqda. Internet resurslari, onlayn platformalar, interaktiv vositalar, virtual qoʻllanmalar, ­muayyan mavzuni jonlantirish texnologiyalari oʻqituvchiyu oʻquvchilar tafakkurining yangi qoʻriqlarini ochmoqda. Shu bois, soʻnggi yillarda mamlakatimizda taʼlim sohasidagi islohotlar zamonaviy tendensiyalarga mos holda rivojlanib bormoqda.

Prezidentimiz taʼkidlaganidek, yuqori malakali, tashabbuskor kadrlarsiz mamlakatning ertasini, kelajagini tasavvur qilib boʻlmaydi. Jahon tajribasi shuni koʻrsatadiki, inson kapitaliga tizimli sarmoya yoʻnaltirgan mamlakatlar barqaror iqtisodiy oʻsish va turmush darajasini oshirishga erishadi.

Aholining katta qismini yoshlar tashkil etadigan Oʻzbekiston uchun yosh avlodning salohiyatini yuksaltirish, zamonaviy va sifatli taʼlim orqali bugungi davr talablariga mos bilim va koʻnikma berish ustuvor maqsaddir. Oliy taʼlim tizimini modernizatsiya qilish, xalqaro taʼlim makoniga integratsiya etish va hududiy rivojlanishning muhim drayveriga aylantirishga qaratilgan keng koʻlamli islohotlar zamirida ham ushbu maqsad mujassam.

Islohotlar taʼlim tizimining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, pedagog kadrlarning mehnat sharoiti va ijtimoiy himoyasini tubdan yaxshilashga qaratilgan. Bu chora-tadbirlar taʼlim sifati va samaradorligini oshirish, oʻqituvchi hamda tarbiyachilar nufuzini yuksaltirish, yosh avlodning zamonaviy bilim va koʻnikmalarni egallashiga zamin yaratmoqda. Shu bilan birga, taʼlim muassasalarining innovatsion rivojlanishi, zamonaviy oʻquv dasturlari va pedagogik yondashuvlarni joriy etish uchun zarur shart-sharoitlar shakllantirilmoqda.

Sohadagi keng qamrovli islohotlar kelajakda Oʻzbekiston taʼlim tizimining xalqaro standartlarga mos ravishda rivoj­lanishini, sifat va raqobatbardoshligini oshirishni taʼminlaydi. Bu jarayon mamlakatimizda yosh avlodni tarbiyalash va inson kapitali salohiyatini yuksaltirishga xizmat qiladi.

Indin

Doʻstim huzurida hayallab qoldim. Qarasam, gap bilan boʻlib, ishiga xalal beryapman. Ketishga izn soʻradim.

— Shoshmay tur, safardan senga oʻxshagan 3-4 ishli va bekorchi yaqinlarimga sovgʻa olib kelgandim, shuni ola ket, — deya doʻstim yonidan kichkina boshqaruv pultini olib, issiqxona hovlisida turgan mashinaga qarata tugmasini bosdi. Kelganimda ahamiyat bermabman, oppoq yap-yangi zamonaviy elektromobil bir chekkada qoʻr toʻkib turgan ekan.

— Ie, muborak boʻlsin, oshna, buyursin, zoʻr-ku!

— Ha, sayohatdan kelishimizga bolalar hozirlab qoʻyishibdi, — deya men uchun olib kelgan sovgʻasini uzatdi doʻstim.

Qarasam, chiroyli qadoqlangan qoʻlsoat tutib turibdi.

— Vaqtida sen va sendek yaqinlarim bizga madad boʻlgansiz, — dedi oilaning bosh investori. — Bu barcha qiyinchiliklar vaqti oʻtib ketgani, ortda qolganini eslatib tursin. Ertamiz bugundan, indinimiz esa ertamizdan yorugʻ boʻlishiga ishora berib, yaxshi vaqtlarda yashayotganimizni aks ettirib tursin.

Endi men quyilib kelayotgan quvonch yoshlarimni doʻstimdan yashirishga harakat qila boshladim.

— Kel, yana bir bagʻrimga bosay...

Nodir MAHMUDOV,

“Yangi Oʻzbekiston” muxbiri