Мемлекет басшысы экономиканың негізгі бағыттары бойынша нақты тапсырмалар берді

Отырыс басында осы жылдың алғашқы тоқсанында қол жеткізілген макроэкономикалық нәтижелер қаралды. Атап айтқанда, жалпы ішкі өнім 8,7 пайызға, өнеркәсіп 8 пайызға, қызмет көрсету саласы 16,1 пайызға, ауыл шаруашылығы 5,1 пайызға өсті. Экспорт көлемі 5,8 миллиард долларды, ал шетелдік инвестициялар 13,7 миллиард долларды құрады. Инфляция жылдық есепте алғаш рет 7,1 пайызға дейін төмендеді.

Осының нәтижесінде қаңтар–наурыз айларында бюджет кірістері өткен жылмен салыстырғанда 35 пайызға өсіп, 103 триллион сумға жетті. Жергілікті бюджеттерде қосымша 2 триллион 200 миллиард сум қаражат қалыптасты. Ең маңыздысы — оның 1 триллион 400 миллиард сумы аудан мен қалалардың өз қарамағында қалдырылды.

Мемлекет басшысы экономиканы халықаралық деңгейде жаңа сатыға шығару үшін жүйелі реформалар жүргізіліп жатқанын атап өтті. Атап айтқанда, келесі айда 2 миллиард 400 миллион долларлық мемлекеттік активтердің 30 пайызы алғаш рет халықаралық қор нарықтарына шығарылатыны айтылды. Бұл Ұлттық инвестициялық қордың құрылып, 13 стратегиялық кәсіпорынның басқаруы беделді «Franklin Templeton» компаниясына берілгенімен байланысты.

Өткен аптада Халықаралық валюта қоры жариялаған шолуда жоғары экономикалық белсенділік нәтижесінде Өзбекстанның тұрақты әрі берік экономикалық өсімді сақтап отырғаны атап өтілді. Сонымен қатар, биыл еліміз беделді «Экономикалық еркіндік индексінде» 14 сатыға көтеріліп, алғаш рет «экономикасы орташа еркін» елдер қатарына енді.

Сонымен қатар, Мемлекет басшысы бірінші тоқсандағы нәтижелерге масаттанып, босаңсуға жол беруге болмайтынын қатаң ескертті. Қазіргі таңда жаһандық қайшылықтар мен бәсекелестік күшейіп жатқан жағдайда әлем экономикасы бұрынғыдай «тыныш» болмайтыны, сондықтан барлық басшылар өз жұмыс тәсілін, көзқарасын түбегейлі өзгертуі қажет екені айтылды.

Жиында шағын және орта бизнесті дамыту мәселелері де жан-жақты талданды. Биыл банктер арқылы осы бағытқа 140 триллион сум бөлініп отыр. Шағын бизнеске берілген әрбір 1 миллиард сум несие есебінен «Ширин» қаласында 20, «Үшқұдықта» 17, «Ханабад» пен «Сохта» 14-тен, «Тамды» ауданында 13 тұрақты жұмыс орны ашылған.

Алайда «Учкуприк», «Піскент», «Бостандық», «Кармана», «Қорғонтепа» аудандарында 1 миллиард сум несиеге орта есеппен небәрі 3 жұмыс орны ғана құрылып отыр.

Осыған байланысты несие ресурстарын бөлу кезінде жасанды интеллект мүмкіндіктерін пайдалану қажеттігі атап өтілді. Сала басшыларына аудандық банктерді жасанды интеллектпен жұмыс істеуге үйретуді бастау, банктерде «Жасанды интеллект кеңесшісі» платформасын іске қосу тапсырылды. Бұл платформа кәсіпкерлерге несие алу үшін жобаның параметрлері, тәуекелдері мен нарықтағы сұранысты талдап, дайын шешімдер ұсынуы тиіс екені айтылды.

Кәсіпкерлермен жұмыс істеудегі кемшіліктер де қатаң сынға алынды. Кейбір басшылар кәсіпкердің мәселесін шешудің орнына жауапкершіліктен қашып, мәселе республика деңгейіне жеткенде ғана өзін ақтаумен айналысатыны атап өтілді.

Мысалы, «Нурафшан» қаласында бюрократиялық кедергілер салдарынан екі жылдан бері құрылысын бастай алмай отырған кәсіпкерге көмектесудің орнына, бұл мәселенің Президент деңгейіне қалай жеткенін анықтаумен әуре болғаны сынға алынды. Сондай-ақ «Ғузар», «Нарпай», «Үргеніш», «Янгиюл», «Чиназ» аудандарында кәсіпкерлік инфрақұрылымға бөлінген 262 миллиард сум қаражат бола тұра, жобалардың басталмағаны айтылды. Тиісті облыс әкімдеріне мұндай басшылардың лауазымға сәйкестігін қайта қарау тапсырылды.

Жиында инфляцияны тежеу мәселесіне ерекше назар аударылды. Мемлекет басшысы экономика өссе де, егер инфляция қатар өсетін болса, халық пен кәсіпкерлердің өмірінде нақты оң өзгеріс сезілмейтінін атап өтті.

Жыл басынан бері әлемде мұнай бағасы 40 пайызға өсті. Қақтығыстар салдарынан логистикалық дәліздер өзгеріп, жергілікті өнім экспортында және негізгі тұтыну тауарлары импорты кезінде тасымал шығындары 25–30 пайызға артты. Бұл ішкі баға деңгейіне қосымша қысым түсіріп отыр.

Сонымен қатар, сыртқы қысымдарды сылтау етіп, инфляцияны бақылау жұмыстарын босаңсытуға болмайтыны атап өтілді. Тұтыну қоржынындағы тауарлар мен қызметтердің 70 пайызы жергілікті өнім екені айтылып, жауапты тұлғалар мен әкімдерге биыл инфляцияны 6,5 пайыз деңгейінде ұстап тұру үшін ішкі нарықтағы өнім ұсынысын арттыру және бағаны төмендету міндеті жүктелді.

Азық-түлік қауіпсіздігі мәселелері де жан-жақты қаралды. Логистикадағы үзілістер салдарынан бірінші тоқсанда ірі қара импорты екі есеге азайған. Оған жедел шара ретінде ұшақпен жеткізілетін әрбір асыл тұқымды ірі қараға 4 миллион сумға дейін субсидия беру, сондай-ақ ет импорты бойынша тасымал шығындарының жартысын өтеу тетігі енгізілді.

Екінші тоқсанда 45 мың тонна, ал жыл соңына дейін жалпы 130 мың тонна ет импортын қамтамасыз ету қажеттігі айтылды. Жауапты тұлғаларға қай бағытта кедергі туындаса немесе жүк тоқтап қалса, кәсіпкерлердің өтінішін күтпей-ақ, онлайн мониторинг арқылы жедел шешім қабылдау тапсырылды.

Өңірлерде 478 мың гектар жерге мал азығы дақылдарын егу жоспарланған. Алайда Наманган облысында осындай жерлердің 74 пайызына әлі егін егілмегені, мал шаруашылығына қолайлы «Зарбдор», «Қызылтөбе» және «Пап» аудандарында сүрлемдік дақылдар егілмегені, сондай-ақ «Әмудария», «Ғиждуван», «Ханка» және «Бағдад» аудандарында да жұмыстардың көңіл көншітпейтін жағдайда екені сынға алынды.

Тағы да 100 мың гектар егістік жерді жаңа жүйе негізінде аукционға шығару белгіленген. Бұл жерлерді жедел түрде аукционға қойып, игеру қажеттігі көрсетілді. Өнеркәсіптік плантациялар құратын кәсіпкерлерге жеңілдіктер мен қаржылық ресурстар беріліп жатқаны айтылып, облыс әкімдеріне биыл кемінде 5 ірі өнеркәсіптік жеміс-көкөніс плантациясын үлгі ретінде ұйымдастыру тапсырылды.

Жиында өнеркәсіп пен экспорт мәселелері де сын тұрғысынан талданды. Ел аумағындағы бірнеше аудандар өнеркәсіптік жоспарды орындай алмағаны атап өтілді. Осы 13 ауданның әкімдеріне жоспардың орындалмаған көлеміне қарай тәртіптік шара қолдану тапсырылды.

Ішкі нарықта мысқа сұраныс артқанымен, оны қайта өңдеу көлемі айына 6 мың тоннадан аспай отырғаны көрсетілді. Соның салдарынан бірінші тоқсанда электротехника саласындағы өнеркәсіп өсімі жоспарланған 11,2 пайыздың орнына 7,8 пайызды құрады, ал экспорт жоспары 57 пайызға ғана орындалды.

Жауапты тұлғаларға өндірісі мен экспорты төмендеген әрбір кәсіпорынға барып, экспортты қаржыландыру және инвестициялық жобалар бойынша мәселелерді сол жерде шешу тапсырылды. Екінші тоқсан қорытындысы бойынша салада өндіріс көлемін 25 триллион сумға, ал экспортты 1 миллиард долларға жеткізу міндеті жүктелді.

Кәсіпорындарда ресурс тиімділігі мен еңбек өнімділігін арттыру мәселесіне де назар аударылды. Көптеген елдер өнеркәсіп пен қызмет көрсету саласында «Кайзен», «Lean production» сияқты озық әдістерді қолданып жатқаны, елімізде де 50-ге жуық кәсіпкер мұндай тәсілдерді енгізе бастағаны айтылды. Алайда бұл жеткіліксіз екені атап өтіліп, Экономика және қаржы министрлігіне биыл 100 кәсіпорында тиімділікті арттыруға бағытталған озық бағдарламаларды енгізу, осы мақсатта 30 миллион доллар грант тарту тапсырылды.

Экспорттаушыларды қолдау мәселесінде де кемшіліктер бар екені көрсетілді. Кейінгі алты айда 908 кәсіпкер 3 миллиард 600 миллион долларлық келісімшарт жасағанымен, серіктестердегі жағдайдың өзгеруіне байланысты экспортты бастай алмаған. Ал кейбір әкімдер оларға көмектесудің орнына мәселені өз бетінше қалдырған.

Нәтижесінде бірінші тоқсанда «Нарын», «Касби», «Шерабад», «Ёзёван» және «Денов» аудандарында экспорт екі еседен астам төмендеген. Сондай-ақ «Шахрисабз», «Үшқұдық», «Паркент», «Ташкент» аудандары, Жызақ, Науаи, Наманган, Ангрен, Бекабад және Нурафшан қалаларында экспорт жоспары 70 пайызға да жетпеген. Бұл өңір басшылары бірінші жартыжылдықта өсімді қамтамасыз етпесе, қатаң қорытынды жасалатыны ескертілді.

Өнеркәсіп аймақтарын тиімді пайдалану мәселесі де қаралды. Бюджет есебінен жол, электр және су инфрақұрылымы тартылған 226 өнеркәсіп аймағындағы 213 гектар аумақта әлі күнге дейін бірде-бір жоба басталмағаны сынға алынды. Сонымен қатар, 27 өнеркәсіп аймағында жобалар орналастырылғанымен, инфрақұрылым жеткізілмеген.

Облыс әкімдерінің инвестиция мәселесіне жауапты орынбасарларына инфрақұрылымы дайын өнеркәсіп аймақтарындағы бос жерлерге орналастырылатын жобалар портфелін қалыптастыру тапсырылды.

Мемлекеттік органдарды ықшамдау және бизнес үшін жаңа мүмкіндіктер ашу мәселесі де талқыланды. Аудандардағы орталық көшелер мен халық көп шоғырланған орындардың едәуір бөлігінде мемлекеттік мекемелер орналасқаны айтылды. «Кукдала тәжірибесі» негізінде 19 аудан мен қалада мемлекеттік органдарды біртұтас әкімшілік орталыққа көшіру басталмақ.

Осындай тәсілді барлық аудандарда енгізу арқылы мемлекеттік мекемелерде жыл сайын 1 миллиард 800 миллион киловатт-сағат электр қуатын және 340 миллион текше метр газды үнемдеуге, сондай-ақ бизнес үшін 5 миллион шаршы метр аумақ босатуға болатыны көрсетілді. Осы мақсатта бес жылдық бағдарлама әзірлеу, биыл 26 ауданда мемлекеттік органдарды бір жерге көшіру жұмыстарын бастау тапсырылды. Жаңа әкімшілік орталықтарды салу кезінде әр қызметкерге шаққандағы аумақ орта есеппен 15 шаршы метрден аспауы тиіс екені белгіленді.

Инвестициялық жобалардың сапасына ерекше назар аударылды. Мемлекет басшысы әрбір жаңа жоба, әрбір доллар инвестиция ең алдымен қосылған құнды арттыруға, жоғары табысты жұмыс орындарын құруға және экспортты ұлғайтуға қызмет етуі тиіс екенін атап өтті. Барлық басшылар үшін инвестиция сапасы негізгі өлшемге айналуы қажет екені айтылды.

Аталған жобалар іске қосылғаннан кейін оларды бақылауға арналған арнайы платформа құрылған. Мәселен, соңғы үш жылда іске қосылған 688 кәсіпорынның 210-ы өз қуатын толық пайдаланбай отырғаны анықталған. Соның салдарынан 33 триллион сум көлеміндегі өндіріс орындалмаған және 23 мың жұмыс орны бос қалған.

Жауапты тұлғаларға осы 210 кәсіпорын бойынша жеке-жеке «жол картасын» әзірлеп, мәселелерді шешудің нақты мерзімі мен оған жауап беретін азаматтарды тағайындауды тапсырылды.

Биыл 53 миллиард доллар көлемінде шетелдік инвестиция тарту көзделген. Мемлекет басшысы басшылар алғашқы қадамнан бастап дұрыс жобаны таңдап, оған сай әлеуетті инвестор таба алғанда ғана инвестиция сапасы қамтамасыз етілетінін атап өтті.

Жауаптыларға жасанды интеллект көмегімен қолда бар өндірістік қуаттарды, ішкі және сыртқы нарықтағы сұранысты талдап, қай өңірде қандай жоба жүзеге асыру қажет екенін көрсететін платформаны іске қосу тапсырылды. Инвесторлар мен консалтингтік компанияларға бұл платформаны «бір терезе» қағидаты негізінде пайдалану мүмкіндігі жасалады.

Шетелдік инвестиция қатысқан кәсіпорындардың қызметі де талданды. Елімізде мұндай 18 мыңнан астам кәсіпорын жұмыс істейді. Алайда өндірісі бар 526 кәсіпорын бірде-бір рет экспорт жасамаған. Тағы 767 кәсіпорын тек шетелден тауар әкеліп, оны сатумен ғана айналысып отыр.

Олармен жүйелі жұмыс жүргізіп, сырттан өнім әкеліп сататын кәсіпорындарға осы жерде өндіріс ашу бойынша жобалар ұсыну, оларды жергілікті кәсіпкерлермен байланыстыру, қосалқы бөлшектер мен компоненттер өндірісі бойынша кооперация орнату, ішкі нарықта жұмыс істейтін кәсіпорындарға экспортқа шығуда қолдау көрсету қажеттігі атап өтілді. Осы бағытта арнайы бағдарлама әзірлеу тапсырылды.

Жиында «Ақылды аудан» платформасы мен ахуалдық-талдау орталықтарының тәжірибесін кеңейту мәселесі де қаралды. Мемлекет басшысы кеше «Мирза Ұлықбек» ауданындағы осындай орталықта аталған платформаның қалай ұйымдастырылғанымен танысқаны айтылды. Бүгін барлық облыс әкімдері осы ауданға барып, жаңа жүйенің жұмысы, махаллалардың келбеті және құрылыс барысымен танысты.

Облыс әкімдеріне екі ай ішінде осы тәжірибе негізінде облыс орталықтары мен ірі қалаларда дәл осындай ахуалдық-талдау орталықтарын іске қосу тапсырылды.

Мемлекет басшысы барлық деңгейдегі басшылар бүгінгі күрделі жағдайда нәтижеге жеке жауапты екенін атап өтті. Экономикалық өсімді қамтамасыз ету, инфляцияны тежеу, жұмыс орындарын құру, экспортты ұлғайту, инвестиция сапасын арттыру және кәсіпкерлердің мәселелерін шешу – әрбір басшы қызметінің басты талабы болуға тиіс екені айтылды.

Жиында министрлердің, сала басшыларының және әкімдердің баяндамалары тыңдалды.