Жиын басында Мемлекет басшысы спорт тек жарыс қана емес, сонымен қатар салауатты өмір салтының, тәртіптің, отансүйгіштіктің және ел беделін айқындайтын үлкен күш екенін атап өтті.
Кейінгі тоғыз жылда 1,5 мыңнан астам махаллада 1774 заманауи спорт алаңы салынған. Өңірлерде 200-ден астам ірі спорт нысаны мен 4 мыңға жуық жекеменшік спорт клубы іске қосылды. Кәсіби спортпен айналысатын жастар саны екі есе артты, олимпиадалық құрамдағы спортшылар саны да екі есеге, ал паралимпиадалық бағытта үш есеге көбейді.
Тек өткен жылдың өзінде ел спортшылары халықаралық жарыстарда 452 алтын, 418 күміс және 501 қола медаль жеңіп алды. Олардың 50-ден астамы әлемдік және Азия рекордтарын жаңартты.
Жиында жетістіктермен қатар саладағы өзекті мәселелер мен кемшіліктер де жан-жақты талданды.
Атап айтқанда, олимпиадалық спорт түрлері бойынша жұмыс істеп жатқан 26 федерация басшылары мен өңір әкімдерінің жергілікті мүмкіндіктерді толық пайдаланбай отырғаны сынға алынды. Егер 207 жоғары оқу орны, 15 олимпиадалық және паралимпиадалық орталық, 310 спорт мектебі мен 16 спорт интернатының әлеуеті тиімді іске қосылса, чемпиондар даярлау мен халықаралық жарыстарға лицензия алу көрсеткіштері әлдеқайда жоғары болатыны айтылды.
Бұл бағытта оң тәжірибелер де бар. Мәселен, «Зарбдор» ауданында өткен жылы 23 махаллада тұратын 34 мың жас бұқаралық спортқа тартылған. Ауданда 3 жаңа спорт залы салынып, үстел теннисі, таэквондо және волейбол бағыттарына бейімделген. Кәсіпкерлермен бірлесіп, 2 жабық футбол алаңы мен фитнес клуб ашылған. Соның нәтижесінде осы ауданы алғаш рет волейбол және үстел теннисі бойынша биылғы Өзбекстан чемпионатын қабылдайтын болады.
Жауапты тұлғаларға «Зарбдор» тәжірибесін зерделеп, оны барлық өңірлерде енгізу тапсырылды.
Сонымен қатар кейбір мектептерде спорт үйірмелері тек атау үшін ғана ұйымдастырылғаны, соның салдарынан оларға небәрі 3–4 оқушы ғана қатысатыны атап өтілді. Мәселен, өткен жылы Жызақ, Қашқадария және Ферғана облыстарындағы мектеп оқушыларының төрттен бірі дене дайындығы бойынша ең төменгі талаптарды да орындай алмаған.
Әкімдерге әрбір мектепте спорт үйірмелері үшін қажетті жағдай жасау, қамтуды арттыру және балаларды спортқа кеңінен тарту міндеті жүктелді.
Бүгінде кейбір мамандандырылған спорт мектептерінің нәтижесі қарапайым спорт мектептерінен айтарлықтай ерекшеленбей отыр. Мысалы, Термез қаласындағы 4 мамандандырылған мектептің көрсеткіші «Жарқурғондағы» бір ғана спорт мектебінің деңгейіне жетпейді. Бұл спорт мектебі өткен жылы Азия және әлем чемпионаттарында 6 жүлде жеңіп алса, облыстағы 4 мамандандырылған мектептің еншісінде бар-жоғы 1 медаль ғана бар.
Осыған байланысты әрбір мамандандырылған спорт мектебінің директоры, ұжымы мен жаттықтырушыларының жұмыс тәсілін жаңарту, даму бағыттарын нақты айқындау, сондай-ақ олардың еңбекақысын тәрбиеленушілердің нәтижесіне байланыстыру қажеттігі атап өтілді.
Бұдан бөлек, жоғары нәтижеге қол жеткізген спорт мектептерін қолданыстағы ынталандыру шараларынан бөлек, қосымша 500 миллион сум көлемінде арнайы сыйақымен марапаттау жүйесі енгізіледі.
Жоғары оқу орындарындағы спортты дамыту жұмыстары да сын тұрғысынан қаралды. Федерациялармен ынтымақтастық, дарынды студенттерге жеке жаттықтырушы бекіту ісі жеткіліксіз екені айтылды. Жызақ политехникалық институты, Ташкент медицина университетінің Термез филиалы, Қаршы мемлекеттік техникалық университеті және Бұхара мемлекеттік университетінде студенттердің 70 пайызы спорттық дайындық нормативтерін орындай алмаған. Бұл аталған оқу орындарында спорт клубтарының тиімді жұмыс істемейтінін көрсетеді.
Осыған орай 207 жоғары оқу орнының ректорларына Термез мемлекеттік университетінің оң тәжірибесін зерттеп, спортты дамыту бойынша бір жылдық нақты жоспар әзірлеу тапсырылды.
Жиында жекелеген спорт түрлері бойынша нәтижелер мен мәселелер де талданды. Атап айтқанда, оқ ату спортында қажетті жағдайлар жасалып, айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізіліп отырғаны айтылды. Сондай-ақ футбол, күрес түрлері, велоспорт, жеңіл атлетика және жүзуде де оң өзгерістер бар екені атап өтілді.
Сонымен қатар Жызақтағы 6 семсерлесу базасында жаттығушылар саны 100 адамға да жетпейтіні, батут пен акробатика әлеуетінің толық пайдаланылмай отырғаны, теннис пен ат спортындағы нәтижелердің жеткіліксіздігі сынға алынды.
Бүгінде спортшыларды жарақаттан кейін қалпына келтіру, бұлшық ет жағдайын тексеру және функционалдық талдау жұмыстары негізінен шетелде жүргізіліп отыр. Федерациялар спорт дәрігері, фармаколог және диетологтарды сырттан тартуға мәжбүр екені айтылды.
Алдағы уақытта әрбір мамандандырылған медициналық орталық тиісті спорт федерацияларымен бірлесе жұмыс істейді. Олар ай сайын ұлттық құрама мүшелерінің денсаулығына диагностика жүргізіп, жарақат алу қаупін бағалайды, физикалық жүктемені ғылыми тұрғыда талдап, жаттықтырушыларға медициналық ұсыныстар береді.
Мемлекет басшысы саладағы реформаларды жаңа деңгейге көтеруге бағытталған бірқатар маңызды бастамаларды да алға тартты.
Енді махаллалардағы бұқаралық спорттың тиімділігі тек қамтумен ғана емес, халықтың денсаулық көрсеткіштері арқылы да бағаланатын болады. Әрбір облыста бір аудан үлгі ретінде таңдалып, онда «денсаулық балансы» жүйесі қалыптастырылады. Спортпен белсенді айналысатын тұрғындар қатарынан «салауатты өмір волонтёрлары» корпусы құрылып, олар махаллаларда спорт пен дұрыс өмір салтын насихаттайды.
Әрбір ауданда осы жүйеде үздік танылған 10 махаллаға тегін спорттық киім мен құрал-жабдықтар беріледі. Қай махаллада спортқа баулу деңгейі өсіп, тұрғындардың денсаулығы жақсарып, жүрек-қан тамырлары мен қант диабеті секілді аурулар азайса, жыл қорытындысы бойынша волонтёрлар мен махалла төрағаларына 15 миллион сумға дейін сыйақы беріледі. Ал махаллада бұқаралық спортқа жауапты жаттықтырушыға 200 пайызға дейін жалақысына үстемақы төленетін болады.
Жиында арнайы құрал-жабдық пен ірі инфрақұрылымды көп қажет етпейтін, қарқынды жаттығулардың, соның ішінде кроссфиттің кеңінен таралып келе жатқаны атап өтілді. Осыған байланысты 1 мамырға дейін барлық мектептер мен техникумдарда осы бағытта үйірмелер ашу тапсырылды. Келесі жылдан бастап кроссфит «Бес бастама» жүйесіне енгізіледі.
Отырыста мемлекеттік органдар мен ұйымдарда да спортты дамыту бойынша жаңа тәртіп белгіленді. Енді әрбір министр, сала және банк басшысы, сондай-ақ облыс және аудан әкімдері қызметкерлердің спортпен айналысуына үлгі болып, қажетті жағдай жасауға міндетті.
Осы мақсатта аптаның бір күні «спорт күні» ретінде белгіленеді. Бұл күні министрліктерде, ведомстволарда және ұйымдарда спорттық жаттығулар өткізіледі. Биылдан бастап жыл сайын министрліктер, салалар, банктер мен әкімдіктер арасында республикалық жарыстар ұйымдастырылады.
Жеке секторда да бұқаралық спортты дамыту үшін қосымша мүмкіндіктер жасалады. Атап айтқанда, кәсіпкерлер өз қызметкерлері үшін спорт залдары мен алаңдарын салуға және жабдықтауға жұмсаған шығындарын пайда салығы базасынан шегере алады. Ал тартылған жаттықтырушылар үшін табыс салығы мен әлеуметтік салық 1 пайыз мөлшерінде белгіленеді.
Жиында халықты спортқа тарту және селекциялық жұмыстарды ұйымдастыруда «махалла – мектеп – спорт мекемесі – федерация» тізбегі негізінде мүлде жаңа тәсіл енгізілетіні айтылды.
Енді жоғары оқу орнының ректоры, федерация басшысы және әкім арасында үшжақты келісім жасалады. Соған сәйкес, әкімдер мектептерде, техникумдарда және басқа да спорт нысандарында сабақтан тыс уақытта спорт үйірмелерін ұйымдастыру үшін барлық жағдайды қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар спорт бағытындағы жоғары оқу орындарының студенттерін дуальды білім беру жүйесіне тартып, оларды жаттықтырушы ретінде үйірмелерге жіберу маңызды екені атап өтілді. Мұндай студенттерге автоматты түрде жаттықтырушы сертификаты беріледі. Үйірмелерден түскен табыстың 50 пайызы студент-жаттықтырушының өзінде қалады. Ал дуальды білім беру түлектеріне дипломмен қатар төрешілік сертификат та табысталады.
Жиында биыл жаңа жүйе арқылы тұрақты түрде спортпен айналысатындар санын екі есеге арттырып, 1 миллион адамға жеткізу міндеті жүктелді.
Жауапты тұлғаларға жасанды интеллект көмегімен спортшылар мен жаттықтырушылардың нәтижелерін талдайтын, жаттығу жоспарларын құруға мүмкіндік беретін бірыңғай платформа әзірлеу тапсырылды.
Спорт саласындағы ғылыми зерттеулер енді тек өзекті мәселелерді шешуге бағытталып, олардың нәтижелері тікелей тәжірибеге енгізілуі тиіс екені атап өтілді. Егер ғылыми жұмыстар спортшылардың жетістіктерін арттыруға және халықаралық жарыстардағы медаль санын көбейтуге ықпал етсе, мұндай ғалымдарға 100 миллион сум көлемінде сыйақы беріледі.
Олимпиада және паралимпиада қозғалысын дамытуға да ерекше назар аударылды. Биылдан бастап Президент олимпиадасы аясындағы спорт түрлері екі есеге артып, 21-ге жетеді. Сонымен қатар бұл жарыстар параспорт бағытында да өткізіледі. Әрбір аудан және облыс әкімдері өз өңірлерінде «Әкім олимпиадасын» ұйымдастырады, оның жеңімпаздары Президент олимпиадасына жолдама алады.
Адаптив спорт түрлері бойынша кадр даярлау және біліктілікті арттыру жүйесі түбегейлі жаңғыртылады. Герцен атындағы Ресей мемлекеттік педагогикалық университетінің Ташкент филиалы инклюзив спорт саласындағы жетекші жоғары оқу орнына айналады.
Мемлекет басшысы параспортшылардың жетістіктерінде олардың жанынан табылатын жандардың еңбегі зор екенін атап өтті. Енді оқу-жаттығу жиындары мен жарыстарда параспортшыларға жолсерік болатын адамдардың жол және тұру шығындары толық өтеледі. Оларға ай сайын спорт мектебі жаттықтырушыларының жалақысына тең мөлшерде еңбекақы төленеді.
Мемлекет басшысы Өзбекстанда спорт тек денсаулық пен жоғары нәтижелердің кепілі ғана емес, сонымен бірге табыс әкелетін салаға айналуы тиіс екенін ерекше атап өтті.
Осы тұрғыда футболдан ұлттық чемпионат ойындарын ұйымдастыру мәселелері де қаралды. Кейбір матчтардың жұмыс уақытында өткізілуі салдарынан жанкүйерлердің қатысуы төмен екені айтылды.
Ойындарды демалыс күндері немесе жұмыс күндері кешкі сағат 19:00-ден кейін өткізу, стадиондар маңында қосымша қызметтер мен ойын-сауық бағдарламаларын ұйымдастыру, жанкүйерлер үшін қолайлы көлік қатынасын жолға қою және қолжетімді билет пакеттерін ұсыну арқылы стадиондарға келушілер санын көбейту жөнінде арнайы бағдарлама әзірлеу тапсырылды.
Жиында өңірлердегі спорт инфрақұрылымының жағдайы да қаралды. Атап өтілгендей, өңірлерде 39 ашық және жабық спорт нысаны жөндеуді қажет ететіндіктен толық пайдаланылмай отыр. Осыған байланысты оларды заманауи спорт кешендеріне айналдыру үшін қолайлы шарттармен жекеменшік әріптестікке беру жөнінде қаулы жобасын әзірлеу тапсырылды.
Сондай-ақ спорт мектептерінде жастар қызығатын олимпиадалық емес спорт түрлері бойынша секциялар ашу және Өзбекстанның олимпиада бағдарламасына кірмейтін спорт түрлері конфедерациясын құру ұсынысы қолдау тапты.
Жиын барысында Мемлекет басшысы сала басшылары мен әкімдердің баяндамаларын тыңдап, кәсіпкерлер және спортшылармен сұхбат құрды.
