Глобал иқлим ўзгаришига қарши кураш усулларидан бири геоинжинериянинг – иқлимни тўсатдан ўзгартиришга қаратилган технологияларидир. Лойиҳаларнинг моҳияти атмосферага турли заррачаларни сепиш, шунингдек, ер юзасида қуёш нурларини тарқоқ ёйилишига олиб келувчи ва ютиш қобилиятига таъсир қиладиган турли хил кимёвий моддалар ва материалларни жойлаштириш билан боғлиқ. Пировардида, ютилган қуёш энергияси миқдорини тартибга солиш орқали ҳарорат режимига таъсир кўрсатиш мумкин.

Бугунги кунда дунёда геоинжинериянинг стандартларини белгилайдиган халқаро келишув мавжуд эмас, чунки бу жараёнга қадам босиш хавфли кутилмаган оқибатларга олиб келади. Бироқ, АҚШ 2023 йил март ойида 5 йиллик "иқлим аралашуви" режасини қабул қилиб, иқлимни бошқариш учун шунга ўхшаш технологияларни яратганини маълум қилди. 2022 йил октябрь ойида ташкил этилган битта стартап тўлиқ амалиётга тадбиқ этилди.

Make Sunsets компанияси олтингугуртни стратосферага 20 км дан ортиқ баландликка олиб чиққан зондларни ишга туширди. Make Sunsets маълумотларига кўра, таъсир кўрсатилган олтингугурт заррачалари булутларни ҳосил қилиши керак ва бу булутларнинг бир грами йил давомида бир тонна СО2 эмиссияси натижасида юзага келадиган иссиқхона самарасини "йўқ қилади". Уч йилдан сўнг булутлар компостланади ва ерга жойлашади. Лойиҳа муаллифларининг таъкидлашича, улар атмосферада барча чиқинди газларни хавфсизлантириши ва глобал исиш жараёнини секинлаштириши мумкин.

Олимлар лойиҳани жуда хавфли деб танқид остига олишмоқда. Улар бу бутун дунёга таъсир қиладиган ҳалокатли оқибатларга олиб келиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирадилар; таъсир умуман геосиёсий можарога олиб келиши мумкин. Аэрозоллар бутун сайёра атмосфераси бўйлаб ҳаво оқимлари орқали тарқалганлиги сабабли, портлаш содир бўлган жойдан қатъий назар, таъсирлар ҳамма жойда сезилади.

Масалан, минтақалардан бирида ҳарорат шунчалик пастга тушиши мумкинки, бу қишлоқ хўжалигига кучли зарба бериши мумкин. Олтингугурт диоксидини атмосферага пуркаш озон қатламини йўқ қилиш орқали ер ва инсониятни тўғридан-тўғри хавф остига қўяди, бу эса кислотали ёмғирлар, нафас олиш касалликларини келтириб чиқаради. Шунингдек, у об-ҳаво ҳодисаларини жуда хавфли мезонларга қадар кучайтириши мумкин.

Make Sunsetsнинг ўзи эса қарама-қарши йўналишда ҳаракат қилиш орқали лойиҳани қўллаб қувватлашда жамоатчилик муҳокамасини кучайтиришга ва бугунги кунда танқид остида дала тажрибаларини ўтказиш қийин бўлган фан соҳасини ривожлантиришга ёрдам беради деб умид қилмоқда.

Мутахассислар геоинжинерия тадқиқотлари учун кенг назорат ва аниқ шаффоф қоидалар зарурлигини таъкидлайдилар.

Олимлар Make Sunsets инсоният ҳуқуқларини бузади ва "ўз келажагини" белгилайди, деб хулоса қилди. Бундан ташқари, бу компания гуманитар сабабларга кўра ҳаракат қилишлари, компания келажакдаги парвозларнинг совутиш таъсиридан даромад олишга ҳаракат қилмоқда – у "совутиш кредитлари"ни сотиш ниятида деб таъриф беради.