Энди тараққиёт шароитида инсоннинг руҳий ҳолати, психологик барқарорлиги ва ҳаётга мослашув даражаси ҳам муҳимдир. Зеро, руҳий жиҳатдан барқарор бўлмаган жамиятда ҳеч қандай ислоҳот самара бермайди.
Янги Ўзбекистон тараққиёт стратегиясида инсон манфаатлари устувор йўналиш сифатида белгиланган. “Инсон қадри” тушунчаси давлат сиёсатининг доимий марказида. Инсон қадри эса нафақат моддий фаровонлик, балки унинг руҳий осойишталиги, психологик ҳимоялангани ва ижтимоий ишончи билан чамбарчас боғлиқ. Айниқса, ёшлар ва талабалар орасида учраётган руҳий зўриқиш ҳолатлари таълим тизимида психологик ёндашувни кучайтириш заруратини кўрсатмоқда. Бу муаммоларни фақат индивидуал маслаҳатлар билан эмас, балки давлат сиёсати даражасида тизимли ёндашув орқали ҳал этиш мумкин.
Психологик барқарор жамият деганда инсоннинг ўз ҳаётини мазмунли ва қадрланган деб ҳис қилиши, келажакка ишонч ва масъулият билан қараши, ижтимоий ва шахсий муаммоларни ҳиссий издан чиқмасдан, онгли ва конструктив тарзда ҳал эта олиши, шунингдек, жамият тараққиётига дахлдорлик туйғуси билан фаол ҳаётий позицияни намоён этиши тушунилади. Бундай жамиятда фуқаролар ўз масъулиятини ҳис қилади, ижтимоий фаоллик кучаяди ва давлатга бўлган ишонч мустаҳкамланади. Аксинча, руҳий беқарорлик ҳукм сурган муҳитда ижтимоий низолар, радикал қарашлар ва бефарқлик кучаяди. Шу маънода, психологик барқарорлик ижтимоий хавфсизликнинг муҳим таркибий қисмидир. Бугунги кунда дунёнинг кўплаб ривожланган давлатларида психологик хизматлар фақат муаммога дуч келганлар учун эмас, балки профилактика ва ривожлантириш мақсадида ҳам фаол жорий этилмоқда. Бу эса муаммони оқибатлари билан эмас, илдизи билан бартараф этиш имконини беради.
Ўзбекистон таълим тизимида сўнгги йилларда кечаётган ислоҳотлар ҳам айнан шу йўналишга хизмат қилмоқда. Олий таълим муассасаларида психологик хизмат фаолиятини такомиллаштириш, ёшларнинг ижтимоий мослашувини қўллаб-қувватлаш, хотин-қизларнинг руҳий фаоллигини ошириш борасида муҳим қадамлар ташланмоқда. Бироқ бугун бу ишларни янада чуқурлаштириш талаб этилади. Айниқса, эмоционал интеллект, стрессга чидамлилик, иродавий сифатларни ривожлантириш масалалари таълим жараёнининг ажралмас қисмига айланиши лозим. Чунки замонавий мутахассис нафақат билимли, балки руҳий жиҳатдан етук, масъулиятли ва жамиятда ўз ўрнини топа оладиган шахс бўлиши керак. Бу эса бевосита психологик барқарорлик билан боғлиқ.
Хотин-қизлар масаласида психологик ёндашув бугунги кунда алоҳида стратегик аҳамият касб этмоқда. Чунки барқарор оила барқарор жамият таянчи, оила муҳитининг соғломлиги эса, энг аввало, аёлларнинг руҳий ҳолати, ўзига ишончи ва ижтимоий фаоллиги билан боғлиқ. Аёлнинг психологик фаровонлиги нафақат оиладаги муносабатларга, балки фарзандлар тарбиясига, ёш авлоднинг ҳаётга муносабатига ва жамиятдаги умумий ижтимоий иқлимга кучли таъсир кўрсатади. Шу нуқтаи назардан қараганда, хотин-қизлар билан ишлашда психологик қўллаб-қувватлаш механизмларини тизимли равишда кучайтириш давлат сиёсатининг муҳим ва устувор йўналишларидан бири сифатида намоён бўлмоқда. Жумладан, сўнгги йилларда олий таълим муассасаларида хотин-қизлар психологи штати жорий этилиши бу борадаги ислоҳотларнинг амалий ифодаси бўлди. Бу ташаббус юртимизда хотин-қизларнинг руҳий барқарорлиги, ижтимоий мослашуви ва фаоллигини ошириш масаласига алоҳида эътибор қаратилаётганидан далолат беради.
Мазкур ёндашув таълим муҳитида аёллар учун психологик хавфсиз макон яратиш, уларнинг муаммоларини эрта аниқлаш ва профилактик тарзда ечим топиш имконини бермоқда. Энг муҳими, бу ташаббус психологик хизматни фақат муаммога дуч келганда мурожаат қилинадиган восита сифатида эмас, балки ривожлантирувчи ва ҳимояловчи институт даражасига кўтаришга хизмат қилмоқда. Шубҳасиз, бундай тизимли эътибор жамият барқарорлигини таъминлаш йўлида ташланган муҳим ва таҳсинга лойиқ қадамдир.
Холбуви ОДИЛЖОНОВА,
Жиззах давлат педагогика университети хотин-қизлар психологи
Ҳамкорлик материали
