Мурожаатномада халқимизни қувон­тирган янги ташаббуслар, хулосалар, ҳат­то одамнинг ақлини шоширадиган хуш­хабарлар янгради: “Биз ислоҳотларни аниқ амалий натижага айлантиришни ўргандик”, “Биз ўзгаришларни кутиб яшамаймиз, аксинча, уларни ўзимиз, ўз ақл-заковатимиз ва масъулиятли меҳнатимиз билан яратамиз”, “2030 йилда эришиладиган маррага 2026 йил­нинг ўзида бемалол эриша оламиз”, “Саноатда “Унумдорлик ва самарадор­ликни икки карра ошириш” дастурини бошлаймиз”, “Тўртинчи саноат инқи­лоби маркази” ташкил этилади”, “2030 йилгача барча туманлардаги маҳалла­ларга Янги Ўзбекистон қиёфасини олиб кирамиз”, “Ўзбекистон тарихида илк бор космик сунъий йўлдош ва биринчи ўзбек космонавти фазога учирилади”, “Мирзо Улуғбек бобомиз бундан олти аср муқаддам инсоният учун юлдузлар харитасини яратган эди. Бугун эса биз ҳозирги ва келажак авлодларимиз учун бахтли ҳаётга олиб борадиган йўл хари­тасини яратишимиз лозим” кабилар шу­лар жумласидандир.

Эришилган натижалар салмоғи, янги ғоя ва ташаббусларнинг кўлами, муддати, шидда­ти халқимизнинг завқига завқ қўшмоқда. Буни ижтимоий тармоқларда, тўй-томоша, кўча-кўй­да, ОАВда одамлар очиқ айтаяпти. Қолавер­са, бу натижа, ташаббус ва янгиликлар маз­мун-моҳиятини халқимиз, айниқса, ёшларимиз онги ва қалбига жойлаш ҳар бир зиёлининг муҳим вазифасидир.

Йил номининг меҳригиёси

2026 йилнинг “Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш йили” деб эълон қи­линиши халқчил сиёсатнинг мантиқий давоми бўлди. Йил номида чуқур маъно мужассам. Таҳлил қилсак, бу ном янги Ўзбекистон та­раққиётининг чуқур маънавий-ижтимоий маъ­носини очиб берувчи концептуал код, механизм эканлигини кўрамиз.

Маҳалла сўзи араб тилидаги “маҳал”, яъни жой, маскан, тураргоҳ дегани. Бу сўз одамлар яшайдиган жой, қўни-қўшничилик асоси­да шаклланган жамоа, ўзаро таниш, қадрдон одамларнинг ўзаро масъулият ва бирдамлик макони деган маъноларни беради. Қисқаси, маҳалла бу — жамиятнинг маънавий-ижтимоий ҳужайраси. Демак, ривожланиш ва юкса­лиш ҳужайралардан бошланади.

Ривож сўзида (раважа) — ўсиш, кенгайиш, мукаммаллашиш деган маънолар бор. Ривожлантириш эса маҳаллалардаги барча салоҳият­ни очиш, сифат жиҳатдан янги босқичга олиб чиқиш, тизимли ва барқарор такомиллашув, дегани. Бу ерда гап маҳалланинг фақат инфра­тузилмасида эмас. Гап маҳалладошларнинг ижтимоий фаоллиги, иқтисодий имкониятлари, маънавий муҳитини ривожлантириш ҳақида кетмоқда.

Жамият сўзи “жам” — йиғиш, бирлаштириш деган маъноларни беради. Жамият — одамлар, элимиз, халқимиз. “Жамият” сўзининг мақоми “аҳоли” сўзидан баланд. Аҳоли бу одамларнинг статистик йиғиндиси деб қарасак, жамият — умумий мақсад, қадрият ва масъулият атрофида бирлашган аҳил одамлар уюшмаси. Шу боис, жамиятнинг кучли ёки заифлиги унинг ҳужайра­лари — маҳаллаларга бевосита боғлиқ.

Юксалиш эса ўсишдир, лекин оддий ўсиш эмас. Бу — руҳий, маънавий, ижтимоий-иқти­содий камолот сари юқорига кўтарилиш демак. “Жамиятни юксалтириш” деганда, инсон қадри устувор бўлган муҳит, адолат, қонун устувор­лиги, фаол фуқаролик позицияси, маънавий баркамол авлод назарда тутилади. Демак, жамиятнинг юксалиши одамларнинг билим, феъли, компетенциялари, ақли ва хулқидаги ўзгаришлардан бошланади. Ҳазрат Алишер Навоийнинг “Ақл ила олам юзин обод қил, Хулқ ила одам элини шод қил”, деган ҳикмати 500 йилдан сўнг давлатимиз сиёсатининг та­мойилига айланди.

“Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш йили” деган номда сабаб-оқи­бат занжири жуда аниқ кўринади. Яъни агар маҳалла ривожланса, жамият жипслашади, жамият жипслашса — янги Ўзбекистон бар­по бўлади.

Бунинг учун давлатимиз сиёсати шундай стратегик тамойилни илгари сурмоқда: ис­лоҳотлар юқоридан пастга эмас, балки пастдан юқорига — маҳалладан жамиятга қараб амалга оширилади. Яъни янги Ўзбекистон пойтахтда эмас, қуйидан — маҳалладан бошланади. Та­раққиёт деганда фақат иқтисодни эмас, маъна­вий юксалишни, кучли иқтисодиётга баробар кучли маънавиятни тушунишимиз керак. Чун­ки жамиятни юксалтириш фақат давлатнинг иши эмас, умуммиллий масъулият. Мана шу умуммиллий масъулиятни тарбия ва тарғибот орқали қанчалик тез ва соз, натижали амал­га оширсак, маҳалла ривожланади, маҳалла ривожланса — жамият юксалади.

Мурожаатномада миллий бирлик, ҳам­жиҳатлик, Ватан манфаати бош ғоя сифатида янгради. Барчани бирлаштирадиган ягона мақ­сад — халқ ва Ватан манфаати экани алоҳида урғуланди. Бу эса, албатта, жамиятни бир­лаштиради. Ижтимоий-маънавий тадқиқот­лар институти ўтказган ижтимоий сўровларда иштирок этганларнинг 90 фоиздан кўпроғи “Мен маҳалламнинг бир қисмиман”, дегани ҳам бу фикрни тасдиқлаб турибди.

10 саволга жавобингиз қандай?

“Биз ислоҳотларни аниқ амалий натижага айлантиришни ўргандик”. Бу фикр ортида жуда катта орзулар, машаққатли меҳнат, илм ва тажри­балар турибди. Нега? Чунки ислоҳот — мавжуд ҳолатни тубдан яхшилаш, эски, самарасиз усул­лардан воз кечиб, янги, илғор механизмларни жо­рий этиш, дегани. Лўнда қилиб айтганда, мақсад­ни натижага айлантиришдир. Бу эса барча соҳа­ларда ислоҳотлар Президентимиз таъкидлаган “Ҳар бир соҳанинг илми бор. Илмга асосланмаган соҳанинг келажаги йўқ”, деган илмий принцип асосида ташкил этилаётганини кўрсатади.

Гап, сўз, фикрлар одамларнинг кайфиятига қараб ўзгариб туриши мумкин. Лекин рақам­лар ҳаққоний, ўжар, бирсўз бўлади. Мурожаатномада халқимизнинг турмуши, кайфияти, динамикаси аниқ факт ва рақамларда намоён бўлди. Миллионлаб аҳолининг иш билан таъминланиши, камбағаллик даражасининг кескин пасайиши, минглаб маҳаллаларнинг “камбағалликдан холи” ҳудудга айланиши ўз-ўзидан бўладиган ишми? Йўқ, албатта. Бу натижаларда давлатимиз сиёсати марказида “инсон қадри” тургани яққол намоён бўлди.

Президентимизнинг “Биз ислоҳотларни аниқ амалий натижага айлантиришни ўргандик”, де­ган фикрида: “ислоҳот натижа бериши керак — натижага эришдик — тажриба тўпладик”, деган ифтихоримиз бўй кўрсатмоқда.

Азиз ватандош, келинг, мана бу 10 та оддий, жайдари, содда саволга “ҳа” ёки “йўқ” жа­вобларидан бирини беринг:

1. Шаҳарларимиз жамоли ўзгариб, қишлоқларимиз шаҳарга ўхшаб боряптими?

2. Янги корхоналар, савдо ва сервис маскан­лари очиляптими?

3. Мактаб, боғча, шифохоналар қуриляптими?

4. Кўчалар асфальтлашиб, автомашиналари­миз кўплигидан йўлларга сиғмаяптими?

5. Хизматлар рақамлашиб, ақлимизни шо­ширяптими?

6. Давлат хизматчилари маҳалламиз, хона­донимизгача кириб келяптими?

7. Юртдошларимизнинг диний амалларни бажариши, зиёрат ва саёҳатга бориши учун барча шароитлар яратилганми?

8. Исрофгарчиликка қарши бошлаган ма­ромийлик миллий-маърифий ҳаракатимизга сабаб ҳам аслида, одамларимизга топган бой­лигини исроф қилмасликни ўргатиш эмасми?

9. Буларнинг ҳаммаси одамларимизда тур­мушидан орттирган пул, маблағи кўпайиб бо­раётганидан далолатмасми?

10. Буни кўриш учун расмий ҳисобот шарт­ми ёки атрофга холис назарнинг ўзи етарлими?

Ишончим комилки, аксарият саволга ҳа, деган жавоб бўлди. Бу саволларни давом эт­тириш мумкин. Уларга берган ҳар бир холис жавобимиз биздаги розиликни, шукронани ошириб боряпти. Ушбу ҳақиқатнинг боиси, биз ислоҳотларни аниқ амалий натижага айланти­ришни ўрганганимиздан деб ўйлайман.

Кутмаймиз, яратамиз

“Биз ўзгаришларни кутиб яшамаймиз, ак­синча, уларни ўзимиз, ўз ақл-заковатимиз ва масъулиятли меҳнатимиз билан яратамиз”. Ушбу сатрларни ўқиганда халқимиз бошқалар­га эргашган эмас, эргаштиргани эсга тушади. Беихтиёр Ғафур Ғуломнинг “Тақдирин қўл билан яратар одам, Ғойибдан келажак бахт бир афсо­на”, деган сатрлари эсга тушади. Ва албатта, ҳар биримиз ишга бораётганда, енгил автомобили­миз, замонавий автобуслар ойнасидан ҳар куни кўриб-кузатаётган ўзгаришларни эслаймиз.

Мурожаатномада таълим ва ёшлар тарбияси масаласига алоҳида эътибор қаратилди. Ўқув­чи ва талабаларимизнинг халқаро олимпиада­ларда қўлга киритаётган ютуқлари миллат ке­лажаги билимли, рақобатбардош авлод қўлида эканини кўрсатди.

Бунга қандай омиллар сабаб? Аввало, мам­лакатимизда таълим тизимига жаҳоннинг энг зўр технологиялари модификация қилинаётга­ни, “Узлуксиз маънавий тарбия” концепцияси амалга оширилаётгани ва кўплаб инновация­лар замин бўлмоқда. Ёшларимизга Ватанга са­доқат, тадбиркорлик, иродалилик, мафкуравий иммуни­тет, меҳр-оқи­батлилик, масъулиятлилик, бағрикенглик, ҳуқуқий маданият, инновацион фикрлаш, меҳнатсеварлик каби муҳим фа­зилатлар билан бирга, XXI аср кўникмалари ўргатилмоқда. Кучли маънавиятли авлодни етиштиришнинг 30 ёшгача индивидуал ва диф­ференциал технологияси амалга оширилмоқда.

Бошқача айтганда, тарбия ва таълимда Президентимизнинг “биз ўзгаришларни ку­тиб яшамаймиз, аксинча, уларни ўзимиз, ўз ақл-заковатимиз ва масъулиятли меҳнатимиз билан яратамиз”, деган ғояси амалга ошмоқда. Мурожаатнома маънавият ва маърифат, таълим ва тарбия ходимлари учун ҳам янги концепция, модель, дастурлар, илмий қўлланмаларнинг методологик манбасидир. Ундаги “Албатта, бугунги мураккаб замонда ёшларимизни тур­ли синовларга чидамли, ватанпарвар инсон­лар этиб тарбиялаш” ҳақидаги дастурий фикр маънавият ва тарбия назарияси, методикаси учун модернизация манбаидир. Яъни маъна­вий-маърифий ва тарбиявий ишлар назарияси “бугунги мураккаб замон” талабларига мос бўлиши керак.

Бунинг учун нима қилиш кераклиги Му­рожаатномада аниқ-тиниқ қилиб берилди: “ёшларимизни турли синовларга чидамли, ва­танпарвар инсонлар этиб тарбиялаш” керак. Нима учун? Чунки замон мураккаб. Ёшлари­миз мураккаб савол, вазиятларда тўғри қарор қарор қабул қилишга ўргатилмаса, алданади, адашади. Ўзларини ҳам, уларни асраб-авайлаб ўстирган ота-оналарини ҳам ғам-ғуссага боти­риб қўйиши мумкин. Афсуски, бундай мисол­лар ҳаётимизда учради.

“Турли синовларга чидамли ёшлар” — бу ҳаётда учрайдиган гиёҳвандлик, диний радика­лизм, нигилизм, беватанлик ғоялари таъсирида синмайдиган, балки синдирадиган ёшлар. “Чи­дамли”, деган сифат ҳаммада ҳам бўлавермайди. Чунки ушбу сифат туғма эмас — ўргатиш-ўрганиш натижаси. Агар бу сифат, фазилат, ком­петенция атайлаб ўргатилмаса, ўғил-қизларимиз ўрганмаса, улар мўрт, бўш, қалқийдиган бўлиши мумкин. Президентимиз Мурожаатномаси ана шундан бизни огоҳлантирмоқда.

Биз тарбиячилар, педагог-ўқитувчилар, маънавият ходимлари Мурожаатномани гавҳардек безаб турган “Биз ислоҳотларни аниқ амалий натижага айлантиришни ўргандик”, деган фикрдан куч олиб, тарбиявий натижани ошириш учун илмий-методик инновацияларга киришишимиз керак. Ана шунда мактабгача, мактаб ва олий таълим тизимида узлуксиз маънавий тарбия жараёни “бугунги мураккаб замонда ёшларимиз­ни турли синовларга чидам­ли, ватанпарвар инсонлар этиб тарбиялаш” билан т а к о м и л л а ш а д и . Ёшларимиз хулқида мустаҳкам

Учинчидан, халқимизга чексиз муҳаббат, унинг салоҳиятига берилган юксак баҳо бор. Шунингдек, халқимизнинг Президентимизга, давлатимиз раҳбарининг халқимизга мустаҳкам ишончи мужассам. Ана шунинг учун бугунги Ўзбекистон бу — кутувчи давлат эмас, яратувчи, проактив давлат. Биз ўзгаришларни ташқаридан эмас, ўз ақл-заковатимиз, меҳнатимиз ва бирдам­лигимиздан излаяпмиз ва топяпмиз ҳам.

Хуллас, Президентимиз айтган “2030 йилда эришиладиган маррага 2026 йилнинг ўзида бемалол эриша оламиз”, деган фикр ўзидан кучли маънавий энергия таратмоқда. Демак, халқимиз бирдам, мақсади аниқ экан, вақт ҳам бизга ета олмайди.

Инновацион хабга айланамиз

Ўзбекистон азалдан Буюк ипак йўли марка­зи, савдо, билим, ҳунар, тажриба ва илмий ҳам­корлик йўллари кесишган марказ — хаб бўлиб келди. Натижада бу ўлкада одамлар, ғоялар, технологиялар, ресурслар бирлашди. Фан, ма­даният, иқтисодиёт, ҳунарлар бирлашиб, янги маънавий, моддий қийматлар яратилди.

Дунёга довруғи таралаётган Ўзбекистон Ислом цивилизацияси маркази бунга мисол. Жаҳон сиёсати дарғалари Самарқандга қайта-қайта талпинаётгани бунга мисол. Булар Ўз­бекистоннинг нафақат Марказий Осиё, балки жаҳон сиёсатининг хабига айланганининг тас­диғи эмасми?! Мурожаатномада яна бир тари­хий ташаббус ўртага ташланди: “Тўртинчи са­ноат инқилоби маркази” ташкил этилади.

Бу ибора янги Ўзбекистон тараққиёти та­рихида стратегик бурилиш нуқтаси сифатида янгради. Нега деганда, тўртинчи саноат инқи­лоби (Industry 4.0) — ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатиш ва бошқарув соҳаларида рақамли технологиялар, сунъий интеллект ва автомат­лаштириш асосида юзага келган туб ўзгаришлар даврининг номи. У ақлли тизимлар орқали ҳамма соҳада самарани кескин оширишдир. Бошқача айтганда: “Ақл ила олам юзин обод қилиш” (Алишер Навоий).

Тўртинчи саноат инқилоби дунёқарашдаги ўзгаришдан бошланади. У таълим-тарбиядан сифат, ёшлардан билим, тадбиркорлик компе­тенцияларини, стартапларни талаб қилади. Бу­нинг учун Президентимиз қарори билан таш­кил этилган Қори-Ниёзий номидаги Тарбия пе­дагогикаси миллий институтида бизнес педаго­гика деган янги фан соҳасига асос солинди. Бу бежиз эмас, чунки мана шу инновацион йўлни танлаган мамлакатлар келажакни бугунга кел­тириб, келажакда яшамоқда.

“Тўртинчи саноат инқилоби маркази” таш­кил этилиши нега бунчалар муҳим? Чунки бу мамлакатимизга хомашёдан инновацияга ўтиш, ёшлар учун юқори маошли, замонавий касбларни эгаллаш, “таълим-тарбия — илм- фан — ишлаб чиқариш” кластерини беради. Мамлакатимизга минтақавий инновацион хаб­га айланиш имкониятини ҳозирлайди.

Мурожаатномадаги ушбу фикрда буюк маҳобат, юксак руҳ бор. Биринчидан, Ўзбекистон келажакни кутмаяпти, уни қуряпти. Кела­жакни бугунга келтиряпти. Президентимиз­нинг бу ташаббуси Ўзбекистон бу жараёнларга томошабин сифатида эмас, фаол иштирокчи, минтақавий етакчи сифатида кириб бораётга­нини англатади.

Очилажак марказ бу — ёшлар учун янги би­лим, замонавий касб, халқаро тажриба, юқори маошли иш ўринлари дегани. Президентимиз­нинг ушбу ташаббусида “Ёшларимиз дунёда тайёр технология истеъмолчиси эмас, балки технология яратувчиси бўлиши керак”, деган юксак ишонч мужассам.

Янги Ўзбекистон қиёфаси

“2030 йилгача барча туманлардаги маҳал­лаларга Янги Ўзбекистон қиёфасини олиб ки­рамиз”. Мурожаатномада айтилган ушбу фикр бизни энг орзиқиб, интиқиб кутаётган манзарани тақдим қилди. Бу иборада янги Ўзбекистон қиё­фаси мамлакатнинг ҳар бир кўча, ҳар бир хона­донида, ҳар бир инсон ҳаётида кўриниши керак деган қатъий ирода мужассам.

Бунинг учун тараққиётни марказдан маҳалла­га тушириш, ислоҳотлар маҳаллага, одамлар ол­дига бориши керак деган ҳикмат бор. Чунки янги Ўзбекистон қиёфаси фақат пойтахтда эмас, балки энг чекка маҳаллаларда ҳам яққол кўриниши ло­зим. Бу — тараққиётни ҳудудларга тенг тақсим­лаш тамойилининг тантанаси бўлади.

Яна бир гап. Бу ерда гап фақат йўл, уй-жой, электр энергияси таъминоти ёки ободончи­лик ҳақида кетаётгани йўқ. Янги Ўзбекистон­нинг маънавий қиёфасини намоён қилади. Бу меҳр-оқибатли, адолатли муносабат, инсон қадри устувор бўлган муҳит, ишли, даромадли одамлар, маънавий ва жисмоний соғлом одам­лар, каттага ҳурмат, кичикка иззат демакдир. Демак, бу қиёфа ўй ва сўзларимизда, хулқ ва муносабатларимизда ҳам бир хил намоён бў­лиши керак. Зеро, Мурожаатномадаги “барча туманлар, барча маҳаллалар”, деган ибора “ри­вожланган” ва “ортда қолган” деган фарқларни йўқ қилишга қаратилган.

Президентимиз Мурожаатномаси ҳозирги ва келажак авлодларимиз учун бахтли ҳаётга олиб борадиган йўл харитасининг улуғ мар­раларини белгилаб берди. Энди ҳар биримиз ўзимиздан сўрайлик: бу жараёнда мен кимман: томошабинми ёки иштирокчи?

Иштирокчиман деб енг шимарайлик. Ана шунда бир ёқадан бош, бир енгдан қўл чиқа­риб, юртимизни меҳр-оқибат, ҳамжиҳатлик, фаровонлик, бахт масканига айлантирамиз.

Муҳаммаджон ҚУРОНОВ,

Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар

институти директори ўринбосари,

педагогика фанлари доктори, профессор