​Quyida ushbu Murojaatnoma asosida onlayn shartnomalar va iste’molchilar himoyasiga doir tahliliy maqola keltiriladi.

​Raqamli huquq - inson qadri uchun: murojaatnomadan keyingi yangi Bosqich

​2025-yilgi Murojaatnomada davlatimiz rahbari raqamli iqtisodiyot nafaqat qulaylik, balki kuchli huquqiy himoya ham ekanligini alohida ta’kidladi. Endilikda onlayn xizmat ko‘rsatuvchi kompaniyalar bilan tuziladigan virtual shartnomalar shunchaki texnik hujjat emas, balki fuqaroning raqamli huquqlarini himoya qiluvchi qonuniy asosga aylanmoqda.      

​1. "Raqamli iste’molchi - himoyalangan iste’molchi"
​murojaatnomada xalqaro standartlarga mos keluvchi yangi avlod raqamli qonunchiligini shakllantirish vazifasi qo‘yildi. Bu onlayn shartnomalardagi quyidagi o‘zgarishlarga turtki beradi:       

​Ochiqlik prinsipi: Sotuvchi shartnomani murakkab yuridik tilda emas, balki hamma tushunadigan sodda tilda taqdim etishi shart.       

​Bir tomonlama cheklovlarni taqiqlash: Foydalanuvchiga majburan tiqishtiriladigan va uning huquqlarini cheklaydigan "yashirin bandlar" qat’iy nazoratga olinishi belgilandi. 

​2. Sun’iy intellekt va algoritmlar ustidan nazorat

​Prezident o‘z nutqida sun’iy intellekt (SI) orqali xizmat ko‘rsatishda shaffoflikni ta’minlash masalasiga to‘xtaldi. Onlayn shartnomalarda endi:
​Algoritmlar iste’molchini kamsitmasligi (diskriminatsiya qilmasligi);

​Narxlarning "shaxsiy ma’lumotlarga qarab" asossiz o‘zgarishi (dinamik narxlar) ustidan jamoatchilik nazorati o‘rnatilishi ko‘zda tutilmoqda.     

​3. Ma’lumotlar daxlsizligi - oliy qadriyat

​2026-yildan boshlab kutilayotgan eng katta o‘zgarish — bu shaxsiy ma’lumotlarni saqlash va ulardan foydalanish bo‘yicha javobgarlikning keskin kuchaytirilishi. Murojaatnomada ta’kidlanganidek, onlayn shartnoma bahonasida fuqaroning shaxsiy hayotiga oid ma’lumotlarni uchinchi shaxslarga sotish "qizil chiziq" hisoblanadi.

​Murojaatnomadan kelib chiqadigan asosiy yo‘nalishlar:

Yo‘nalish amaliy natijasi

Huquqiy savodxonlik

 Aholiga raqamli shartnomalarni o‘qish va tushunish bo‘yicha davlat miqyosida o‘quvlar tashkil etilishi.     

Davlat nazorati  

Raqamli texnologiyalar vazirligi va Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish agentligi onlayn platformalarni doimiy monitoring qilishi. 

Xalqaro hamkorlik     

Global platformalar (Google, Meta, Amazon) bilan O‘zbekiston qonunchiligiga rioya qilish bo‘yicha yangi kelishuvlar.

 Xulosa

​2025-yilgi Murojaatnoma raqamli dunyoda "iste’molchi — bu faqat daromad manbai" degan tushunchaga barham berishni maqsad qilgan. Prezident ta’biri bilan aytganda: "Texnologiya inson manfaatlariga xizmat qilishi kerak, uni asirga olishi emas." Bu esa onlayn shartnomalarning har bir bandi qonun va adolat tarozisida tortilishini anglatadi. 

Jahongir Babayev,
TDYU, Fuqarolik huquqi kafedrasi professori, yuridik fanlari doktori