Ushbu strategik yo‘nalish davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish, inson huquqlarini yanada ishonchli himoya qilish, fuqarolarning sudga murojaat qilish jarayonini soddalashtirish va adolatli sudlovni ta’minlashga qaratilgan. Xususan, 2025-yil 21-avgustda Prezident imzolagan “Sudlar faoliyatiga sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish orqali odil sudlovga erishish darajasini oshirish hamda sud tizimining moddiy-texnik ta’minotini yaxshilashga doir qo‘shimcha chora‑tadbirlar to‘g‘risida”gi PF‑140‑sonli farmon hujjati bu islohotlarning muhim ustuvor yo‘nalishini belgilab berdi. Shu kontekstda “Raqamli sud” konsepsiyasi sudlov jarayonining yangi bosqichi sifatida joriy etilmoqda.
“Raqamli sud” konsepsiyasi sud jarayonlarini zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida raqamlashtirishni nazarda tutadi. Farmonda qog‘oz hujjatlaridan bosqichma-bosqich voz kechish, ish yuritishni to‘liq elektron formatga o‘tkazish hamda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarini sudlar faoliyatiga joriy etish kabi ustuvor vazifalar belgilangan.
Farmonda shuningdek axborot tizimlarining yagona infratuzilmasini yaratish, raqamli hujjat aylanishini tashkil etish, “Raqamli sud” axborot tizimi orqali jarayonlarni avtomatlashtirish bo‘yicha chora-tadbirlar ham ko‘zda tutilgan.
Konsepsiya asosida sudga ariza va boshqa hujjatlar faqat elektron shaklda qabul qilinadi. Murojaatlar “Raqamli sud” axborot tizimi orqali yuborilib, ularning sudlovga taalluqliligi aniqlanadi, sud xarajatlari sun’iy intellekt yordamida avtomatik hisoblanadi. Bu fuqarolar va huquqiy shaxslar uchun sudga murojaat qilish jarayonini sezilarli darajada soddalashtiradi.
Sudlov jarayonlarida ishtirok etish majburiyati bo‘yicha, taraflar sud binosiga kelmasdan masofadan turib qatnashish imkoniga ega bo‘lishadi. Bu, ayniqsa, uzoq hududlarda yashovchi fuqarolar uchun sud jarayonlariga bevosita qatnashish imkoniyatini oshiradi.
Sun’iy intellekt tizimlari sud muhokamalarining natijalarini taxmin qilish, hujjat loyihalarini avtomatik shakllantirish va jarayon holati bo‘yicha ma’lumotlarni yetkazish imkoniyatini taqdim etadi. Bu sud jarayonlarining obyektivligi va aniqligini oshirishga xizmat qiladi.
2026-yil davomida fuqarolar uchun my.sud.uz portali orqali bir qator yangi interaktiv xizmatlar joriy etilishi rejalashtirilgan. Portal orqali fuqarolar sud jarayonlarining holatini kuzatishi, hujjatlarni ko‘rishi va hattoki virtual maslahatchi orqali huquqiy yordam olishi mumkin bo‘ladi.
“Raqamli sud” konsepsiyasi faqat texnologik yangilik emas. U sud tizimini inson huquqlari himoyasida samarali vositaga aylantirish, jamiyatda adolatni mustahkamlash va fuqarolarning sudga bo‘lgan ishonchini oshirish maqsadlariga xizmat qiladi. Sud jarayonlarining raqamlashtirilishi qog‘ozbozlikni kamaytiradi, ishtirokchilarga jarayonlar bo‘yicha real vaqt rejimida ma’lumot beradi va sud qarorlarining tezkorligini oshiradi.
Shuningdek, O‘zbekiston hududida sudlar axborot tizimining “Raqamli hukumat” platformasi bilan uzviy bog‘lanishi ortiqcha ma’lumot talab qilishni bartaraf etadi va jarayonlarni yanada soddalashtiradi.
Umuman olganda, “Raqamli sud” konsepsiyasini joriy etish — O‘zbekiston sudlar tizimini zamonaviy texnologiyalar bilan integratsiyalash, sud jarayonlarini shaffof, tez va samarali qilish yo‘lida muhim strategik qadamdir. Bu yondashuv sudlov jarayonini fuqarolar uchun yanada ochiq, adolatli va ishonchli tizimga aylantirishni maqsad qiladi, natijada yuridik xizmatlarning sifatini oshirish hamda sudga murojaat qilish madaniyatini mustahkamlashga xizmat qiladi.
Xazratali Qudratillayev
TDYU dotsenti v.b., PhD
