Бүгінде әлемде технологиялық металдар мен маңызды минералдарға сұраныс күрт артып келеді. Электротехника, машина жасау, авиация, энергетика, медицина және басқа да жоғары технологиялық салаларға қажетті мұндай шикізат пен өнімдер экономикалық қауіпсіздік пен өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын маңызды факторға айналып отыр.
Өзбекстанда бұл бағытта зор әлеует бар. Алайда қазіргі уақытта Технологиялық металдар комбинатының негізгі қызметі вольфрам мен молибден өндірумен ғана шектеліп қалған. Ал жаңа кен орындарын игеру, байыту фабрикаларын, гидрометаллургия және пирометаллургия зауыттарын салу арқылы маңызды минералдардың 28 түрін өнеркәсіптік көлемде өндіруге мүмкіндік бар.
Таныстырылым барысында осы әлеуетті толық іске қосуға бағытталған 2026–2030 жылдарға арналған жоспарлар қаралды. Оған сәйкес жалпы құны 4,2 миллиард доллар болатын 120 жобаны жүзеге асыру көзделген. Нәтижесінде саланың көлемін 2028 жылға қарай 1 миллиард долларға, ал 2030 жылға қарай 2 миллиард долларға жеткізу мүмкіндігі бар екені айтылды.
Биылдың өзінде құны 166 миллион доллар болатын 12 жобаны іске қосу жоспарланған. Соның нәтижесінде жоғары тазалықтағы селен, теллур және рений секілді металдардың 3 жаңа түрі өндіріле бастайды. Сонымен қатар ұнтақ металлургиясы негізінде автокөлік бөлшектері сияқты импорттың орнын басатын 21 түрлі өнім шығару және күкірт қышқылын өндіру жолға қойылады. Жаңа өндірістік қуаттардың іске қосылуы жүздеген жаңа жұмыс орнын ашуға, бюджет кірістері мен экспорт көлемін арттыруға мүмкіндік береді.
Вольфрам мен молибден бойынша «шикізат – қайта өңдеу – дайын өнім» тізбегін қалыптастыруға ерекше назар аударылды. Бұл арқылы тек концентрат немесе жартылай дайын өнім ғана емес, жоғары қосылған құнға ие металл ұнтақтары, қорытпалар, өзектер, сымдар, өнеркәсіптік бөлшектер және басқа да дайын өнімдер өндіру көзделіп отыр.
Осы мақсатта Шыршық қаласында «Келешек металдары» технопаркі мен ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық орталықтың қызметін кеңінен дамыту жоспарланған. Мұнда ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыруға, стартап-жобаларды қолдауға, жоғары тазалықтағы металдар мен инновациялық өнімдер шығаруға қажетті жағдай жасалады.
Мемлекет басшысы технопарк пен оның резиденттеріне жер телімдері мен инфрақұрылымды пайдалану бойынша қосымша жеңілдіктер беру, сондай-ақ стартап-жобаларды қаржыландыру бағдарламасын әзірлеу қажеттігін атап өтті.
Сондай-ақ Орталық Азиядағы маңызды минералдар бойынша бірыңғай ғылыми-зерттеу және технологиялық орталық құру мәселесі қаралды. Шыршық қаласында ұйымдастырылып жатқан наноталдау зертханасы геология, кен өндіру және металлургия жобалары үшін заманауи талдау қызметтерін көрсетеді. Зертхана толық іске қосылғаннан кейін тәулігіне мыңға дейін үлгіге талдау жүргізіліп, 6,5 миллион долларлық импорттық қызметтерді жергіліктендіруге және 4 миллион доллар көлеміндегі қызмет экспортын жолға қоюға мүмкіндік береді.
Саладағы жобаларды жеделдету үшін геологиялық барлау жұмыстарын кеңейту, перспективалы кен орындарын халықаралық стандарттар негізінде бағалау, техногендік қалдықтарды қайта өңдеу, сондай-ақ шетелдік инвесторлар мен технологиялық серіктестерді белсенді тартудың маңыздылығы атап өтілді.
Сонымен қатар салаға цифрландыру мен жасанды интеллект технологияларын енгізу қажеттігі айтылды. Геологиялық мәліметтерді бірыңғай цифрлық базаға жинақтау, барлау жұмыстарын үш өлшемді үлгілеу, өндірістік үдерістерді нақты уақыт режимінде бақылау, нарықты талдау және жобаларды басқаруды заманауи платформалар арқылы жүзеге асыру міндеттері белгіленді.
Сала үшін жоғары білікті мамандар даярлау мәселесіне де ерекше көңіл бөлінді. Ташкент мемлекеттік техника университетімен дуалды білім беру жүйесі жолға қойылып, Технологиялық металдар комбинатында металлургия және материалтану бағытында екі кафедра ашылған. Қазіргі уақытта университеттің 64 студенті кәсіпорында өндірістік тәжірибеден өтуде. Жауапты тұлғаларға дуалды білім беру аясын кеңейту, оқу бағдарламаларын жаңа жобалардың қажеттілігіне бейімдеу және түлектерді жоғары технологиялық өндірістерге бағыттау жөнінде тапсырмалар берілді.
Мемлекет басшысы маңызды минералдар саласы жаңа өнеркәсіп салаларын қалыптастыруда, экспорт көлемін арттыруда, технологиялық тәуелсіздікті қамтамасыз етуде және жоғары білікті жұмыс орындарын ашуда айрықша маңызға ие екенін атап өтті.
Осыған орай, жауапты азаматтарға 2026–2030 жылдарға арналған жобалардың орындалуын қатаң бақылауда ұстау қажеттігі жөнінде тапсырмалар берілді.
