Уларнинг мақоласи 2026 йил май ойида Journal of Studies of Earth's Deep Interior журналида чоп этилди.
2010 йилда Тинч океанининг 2200 километр остида ғалати бир ҳолиса юз берди. Ўнлаб йиллар давомида ғарб томонга секин ҳаракатланган суюқ темир қатлам тўсатдан бурилиб, шарққа томонга ва аввалгидан анча тезроқ ҳаракатлана бошлади. Бунинг нима учун муҳимлигини тушуниш учун Ернинг тузилиши ҳақида бир оз тушунчага эга бўлиш талаб этилади. Агар сайёра иккига бўлинса, ичкарида бир нечта қатламлар борлигини кўриш мумкин. Энг марказда қаттиқ ички ядро, Ойнинг тахминан учдан икки қисмига тенг темир ва никель шари жойлашган. У ердаги ҳарорат Цельсий бўйича тахминан 5000 даража. Бу ядрони эриган темирнинг суюқ ташқи ядроси ўраб туради. Бу эриган металл иссиқлик оқимлари ва Ернинг айланиши таъсирида доимий равишда ҳаракатланади. Электр токи ўтказгани учун унинг ҳаракати электр токини ҳосил қилади, бу эса ўз навбатида Ернинг магнит майдонини – геодинамо деб аталадиган механизмни яратади. Бусиз компас ёрдамида ҳаракатланиб бўлмас эди ва сайёра қуёш шамолидан ҳимоясиз бўлиб қоларди.
Ҳозиргача Ер ядросининг суюқ қатлами нисбатан олдиндан айтиб бўладиган тарзда ҳаракат қилади, деб ишонилган: одатда ғарбга қараб оқади. Янги тадқиқот бунинг нотўғри эканлигини исботлади. Мадсен ва унинг ҳамкасблари 1997 йилдан 2025 йилгача ер усти магнит расадхоналари ва тўртта сунъий йўлдош: Даниянинг Ørsted, Германиянинг CHAMP ва иккита Европа космик агентлиги миссияси — CryoSat ва учта сунъий йўлдошли Swarm юлдуз туркумидан олинган маълумотларни таҳлил қилишди. Сунъий йўлдошлар Ернинг тубидаги сигналларни океанлар, Ер қобиғи ва ионосфера томонидан ҳосил қилинган шовқинлардан ажратишга имконият яратди, деб хабар берди prokosmos.ru.
Swarm 2013 йилда, оқимнинг ўзгариши аллақачон содир бўлганидан кейин учирилган. Аммо миссиянинг юқори аниқликдаги маълумотлари туфайли олимлар 2010 йилдан кейин оқимларга нима бўлганини кўришга, шунингдек, илгари шовқинда йўқолган аввалги маълумотларда тўлқинсимон тезланишлар ва тез ўзгариб турадиган тузилмаларни аниқлашга муваффақ бўлишди. Буларнинг барчаси биргаликда уларга қарийб уч ўн йиллик давомида воқеаларни қайта тиклашга имкон берди.
Бурилишнинг сабаби ҳали ҳам номаълум. Аммо эътиборга молик жиҳат бор: 2010 йилда қаттиқ ички ядронинг ҳаракати ҳам ўзгара бошлади. Сейсмологик маълумотлар шуни кўрсатадики, 2010 йил атрофида илгари Ернинг айланишидан бироз тезлашиб кетган ички ядро секинлаша бошлади. Мадсеннинг айтишича, бу икки ҳодиса боғлиқ бўлиши мумкин – аммо ҳозирча бу ҳали синовдан ўтказилиши керак бўлган фараз.
Тадқиқотда кўриб чиқилган 2017 йилги геомагнит тебранишини ҳам алоҳида тушунтириб ўтиш жоиз. Тебраниш магнит майдоннинг ўзгариш тезлигининг кескин ўзгаришидир. Майдон ҳар доим секин ўзгариб туради, лекин баъзида бу ўзгаришлар бир неча ой ёки йил давомида тўсатдан кескин тезлашади. Бундай ҳодисалар тахминан ҳар 3-12 йилда бир марта содир бўлади ва олимларга узоқ вақтдан бери маълум, аммо уларнинг механизми узоқ вақтдан бери жумбоқ бўлиб қолмоқда. Ҳозирги моделлар силкинишларни суюқ ташқи ядрода ҳосил бўладиган гидромагнит тўлқинлар билан боғлайди.
Буларнинг барчаси одамлар учун хавф туғдирмайдиган даражада жуда узоқ ва жуда секин содир бўлмоқда. Бу мазкур жойда ва ҳозирда иқлим ёки сейсмик фаолликка таъсир қилмайди. Бироқ, магнит майдон атмосферани ва барча технологик инфратузилмани қуёш шамолидаги зарядланган заррачалардан ҳимоя қилади ва унинг қандай ўзгаришини тушуниш навигация тизимлари ва Ер яқинидаги космик об-ҳавони башорат қилиш учун жуда муҳимдир.
