Өзбекстанда ерте жаста отбасын құру, ерте жастағы жүктілік, сондай-ақ әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың алдын алу мәселелеріне отбасы институтын нығайту және қоғамда салауатты әлеуметтік орта қалыптастырудың маңызды бағыты ретінде тұрақты түрде назар аударылып келеді.
Бұл мәселелер жоғары деңгейде бірнеше рет талқыланып, құқық қорғау органдары мен өзге де жауапты мекемелердің жұмысына нақты міндеттер жүктелген. Олардың қызметін үйлестіру мақсатында ведомствоаралық кеңес құрылып, қысқа мерзімде практикалық ұсыныстар әзірлеу тапсырылған болатын.
Бүгінгі таныстырылымда қоғамдық қауымның, сала сарапшыларының ұсыныстары және озық халықаралық тәжірибе негізінде үйлестіруші кеңес дайындаған бастамалар қарастырылды.
Атап айтқанда, әлеуметтік желілерде қоғамның наразылығына себепші болатын бірқатар мәселелер бойынша мынадай ұсыныстар айтылды:
– жыныстық сипаттағы қысым көрсетуге қатысты белгіленген 5 тәулікке дейінгі әкімшілік қамау жазасын қатаңдату;
– педофилдерге өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын белгілеу;
– Қылмыстық кодекстің 118 және 119-баптарындағы жыныстық қылмыстарды кәмелетке толмағандарға қарсы жасаған сотталғандарды қоныс-колонияларға ауыстырмау;
– Қылмыстық кодекстің 6 бабындағы жыныстық қылмыстар бойынша істерді тергеу өкілеттігін ішкі істер органдарынан прокуратураға өткізу;
– жыныстық сипаттағы қысымға қатысты әкімшілік құқықбұзушылық материалдарында қылмыс белгілері жоқтығы туралы прокурор шешімін міндетті түрде алу;
– әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылық істерімен арнайы дайындықтан өткен адвокаттар, тергеушілер мен судьялардың айналысуы;
– зорлық-зомбылықтан зардап шеккен және қорғау ордері берілген әйелдерді қорғауды күшейту үшін олардың телефон құрылғыларына арнайы «SOS» қосымшасын орнату. Бұл ретте шақыру батырмасы басылған кезде 5 шақырым радиустағы ішкі істер қызметкерлері 10 минут ішінде оқиға орнына жетуі тиіс.
Сондай-ақ елде некеге тұрғандардың 40 пайызы 18–19 жастағылар арасында тіркелетіні, ал халықаралық ұйымдар ең қолайлы неке жасы ретінде 21 жасты ұсынатыны айтылды. Бұл жасқа жеткен азаматтар әдетте қаржылық тәуелсіздікке ие болып, отбасын құруға жан-жақты дайын болады деген ұсыныстар негізінде мынадай бастамалар көтерілді:
– отбасын 21 жасқа толған азаматтар арасында құруды ынталандыру мақсатында қосымша қаржылық қолдау тетіктерін енгізу;
– мемлекеттік баж салығы бойынша жеңілдіктер беру арқылы неке шартының жасалуын ынталандыру;
– неке жасына қатысты заңнаманы бұзғаны үшін салынған айыппұлдың 15 пайызын мұндай жағдай туралы хабарлаған тұлғаға беру тәртібін енгізу арқылы ерте жаста жасалған некені анықтау тиімділігін арттыру;
– ерте жаста жасалған неке немесе 16 жасқа дейінгі аралықта жүктілік жағдайлары туралы ішкі істер органдарына және «Инсон» әлеуметтік қызметтер орталықтарына хабарлау бойынша ведомствоаралық тізбекті жолға қою, мұндай жағдайлар туралы хабарламағаны үшін әкімшілік жауапкершілік белгілеу;
– жүкті немесе 3 жасқа дейінгі бала тәрбиесімен айналысатын студент қыздарға оқуын жалғастыру мүмкіндігін беру арқылы олардың білімнен қол үзіп қалуының алдын алу және басқа да ұсыныстар айтылды.
Мемлекет басшысы ұсынылған бастамаларды қолдап, тиісті жарлыққа қол қойды және саладағы жаңашылдықтарды кең жұртшылық арасында насихаттау бойынша жауапты тұлғаларға тапсырмалар берді.
