Унда айтилишича, номатив ҳужжатларининг лойиҳалари ҳуқуқий ва коррупцияга қарши экспертизалардан ўтказилиши шарт. Мазкур фаолият билан шуғулланиш Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 13 апрелдаги ПҚ–3666-сон қарорига асосан Адлия вазирлигининг асосий вазифаларидан бири сифатида белгиланган. Шунингдек, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни амалиётда қўллашда вужудга келаётган коррупциявий хавфларни таҳлил қилиш, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва уларнинг лойиҳаларидаги коррупцияга сабаб бўладиган нормаларни аниқлаш, уларни бартараф этишга қаратилган чоралар кўриш ҳам бевосита вазирликнинг асосий функцияларидан бири ҳисобланади.
Тадбирда қонунчилик ҳужжатлари лойиҳаларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш борасида қилинган ишларга тўхталиб, 2021 йил 24 февралда жорий қилинган янги тартибга асосан 2021 йил якунига қадар Адлия вазирлиги томонидан 1 820 та норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилганлиги маълум қилинди.
Коррупцияга қарши экспертизани ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомнинг 13-бандига кўра лойиҳаларнинг коррупцияга қарши экспертизаси ишлаб чиқувчи томонидан чеклистни тўлдириш орқали ўтказилиши белгиланган. Бироқ, ушбу даврда киритилган лойиҳаларнинг 708 таси ёки 39 фоизида чеклист тўлдирилмаган. Бу эса, ушбу лойиҳаларнинг коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилмаганлигидан далолат беради.
Маълум бўлишича, ўтган давр мобайнида Адлия вазирлиги томонидан коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилган лойиҳаларнинг 245 таси ёки 13 фоизида 405 та коррупциявий омиллар аниқланган ҳамда лойиҳа ишлаб чиқувчиларига уларни бартараф этиш бўйича тегишли таклифлар берилган.
Шундан 114 та лойиҳа алоҳида тартибда коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилганда уларнинг 83 тасида ёки 73 фоизида 237 та коррупциявий омиллар аниқланган.
Шунингдек, 2022 йил I чораги давомида киритилган 584 та лойиҳаларнинг
163 тасига ёки 28 фоизига коррупциявий омилларни аниқлаш бўйича чеклист илова қилинмаган. Бу эса, ушбу лойиҳаларнинг ишлаб чиқувчилари томонидан коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилмаганлигини билдиради.
Ушбу даврда Адлия вазирлиги томонидан коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилган лойиҳаларнинг 74 тасида 122 та коррупциявий омиллар аниқланган ҳамда лойиҳа ишлаб чиқувчиларига уларни бартараф этиш бўйича тегишли таклифлар берилган. Шу билан бирга, 34 та лойиҳага чеклист илова қилинмаганлиги сабабли лойиҳалар экспертизадан ўтказилмай қайтарилган.
Масъулларнинг таъкидлашича, ҳуқуқни қўллаш амалиётида учраётган тизимли муаммоларни бартараф этиш ва норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни “коррупциядан холи қонунчилик” тамойили асосида ишлаб чиқиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 23 октябрдаги ПҚ‒5263-сон қарори қабул қилинганлиги соҳа ривожида муҳим қадам бўлган.
Мазкур қарор билан жорий қилинган янги тизимга мувофиқ илк бор амалдаги қонунчилик ҳужжатларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш амалиёти йўлга қўйилди. Авваллари эса, фақат лойиҳаларгина коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилар эди. 2021 йил давомида Адлия вазирлиги томонидан манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда жами 892 та амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилиб уларнинг 224 тасида ёки 25 фоизида 660 дан ортиқ коррупциявий омиллар аниқланган.
Шу билан бирга юқоридаги қарор билан бу борада ишларни тизимли давом эттириш ва 2026 йилга келиб амалдаги барча қонунчилик ҳужжатларини (жами 21 мингдан ортиқ) коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш режа-графиги тасдиқланган.
Шунингдек, матбуот анжуманида таъкидланишича, хорижий мамлакатларнинг ижобий тажрибасидан келиб чиққан ҳолда коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш жараёнларига жамоатчилик, илмий ташкилотлар ва мустақил экспертларни кенг жалб қилишнинг ҳуқуқий асослари яратилган.
Хусусан, Адлия вазирлигига Қонунчилик ҳужжатлари ва улар лойиҳаларининг коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш бўйича экспертлар реестрини юритиш вазифаси юклатилган бўлиб, бунинг ҳуқуқий асосларини ўз ичига олган низом (рўйхат рақами 3347, 2022 йил 3 февраль) қабул қилинди. Эндиликда қонунчилик ҳужжатларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказишда жамоатчилик вакиллари, илмий ташкилотлар ва мустақил экспертлар фаол қатнашишлари мумкин бўлди.
Қонунчилик ҳужжатларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш ишларини самарали ташкил қилиш мақсадида Адлия вазирлиги ташаббуси билан ишлаб чиқилган Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 26 мартдаги 140-сон “2022 йилда норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори қабул қилинди.
Ушбу қарор билан 2021 йилда аниқланган коррупциявий омилларни бартараф этиш бўйича йўл харитаси тасдиқланди ҳамда ижтимоий ҳимоя, молия ва банк, тадбиркорлик, ташқи иқтисодий фаолият ва божхона иши соҳаларига оид 1 860 та қонунчилик ҳужжатларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш белгиланганлиги таъкидланди.
Адлия вазирлиги Жамоатчилик
билан алоқалар бўлими
