Ҳисоботга кўра, 2024 йилда 4,9 миллион бола, жумладан, 2,3 миллион янги туғилган чақалоқ, беш ёшга тўлмасдан вафот этади.
БМТ матбуот хизматининг маълумотларига кўра, тадқиқотнинг сўнгги натижалари болалар ўлимини камайтиришдаги глобал тараққиёт хавотирли эканлигини кўрсатади.
Тадқиқот муаллифларининг фикрига кўра, бу ўлимларнинг аксариятини тасдиқланган ва арзон чоралар орқали олдини олиш мумкин.
Ҳисоботда беш ёшгача бўлган болалар ўлими 2000 йилдан бери икки баравардан кўпроққа камайган бўлса-да, тараққиёт суръати 2015 йилдан бери 60 фоиздан кўпроққа секинлашгани кўрсатилган. Муаллифлар бу кенг қамровли глобал статистика ва ўлим сабабларини кенг қамровли таҳлил қилиш имконини берувчи биринчи шундай тадқиқот эканлигини таъкидламоқда.
Нотўғри овқатланиш ва асосий таҳдидлар
Бир ойликдан беш ёшгача бўлган 100 000 дан ортиқ болалар тўйиб овқатланмасликдан вафот этади. Энг юқори кўрсаткичлар Покистон, Сомали ва Суданда қайд этилган. Бу ушбу омилнинг биринчи глобал баҳоси. Мутахассисларнинг таъкидлашича, ҳақиқий кўрсаткич анча юқори бўлиши мумкин, чунки тўйиб овқатланмаслик иммунитет тизимини заифлаштиради ва бошқа хавфли касалликларга мойилликни оширади ва кўплаб ҳолатлар қайд этилмай қолади.
— Ҳеч бир бола олдини олиш мумкин бўлган касалликлардан ўлмаслиги керак. Аммо болалар ўлимининг олдини олишдаги секинлашув хавотирли даражага етди ва бу глобал бюджетлар қисқараётган бир пайтда содир бўлмоқда, — деди Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Болалар жамғармаси (UNICEF) ижрочи директори Кэтрин Рассел.
Тадқиқотчиларнинг фикрига кўра, юқумли касалликлар асосий таҳдидлардан бири бўлиб қолмоқда. Дунё бўйлаб беш ёшгача бўлган болалар ўлимининг 43 фоизини тўққиз хил инфекция ташкил қилади. Ҳаётнинг биринчи ойида ўлимнинг асосий сабаблари безгак, диарея ва пневмониядир.
Ўлим даражаси юқумли касалликларга кириш имконияти чекланган мамлакатларда, жумладан, Чад, Конго Демократик Республикаси, Нигер ва Нигерияда энг юқори. Можаролар, иқлим ўзгариши, касаллик ташувчи ҳашаротларнинг тарқалиши, дориларга чидамлилик ва бошқа омиллар профилактика ва даволаш хизматларидан фойдаланишни чеклайди.
Янги туғилган чақалоқлар ўлими барча ҳолатларнинг деярли ярмини ташкил қилади, бу эса ушбу даврда ўлимнинг олдини олишдаги секинлик билан ўсиб бораётганини акс эттиради. Асосий сабаблар муддатидан олдин туғилиш, туғруқ пайтидаги асоратлар ва инфекциялардир.
Можаро зоналаридаги болалар юқори хавф остида
Минтақавий тафовутлар кескинлигича қолмоқда. 2024 йилда беш ёшгача бўлган барча ўлимларнинг 58 фоизи Саҳрои Кабирнинг жанубидаги Африка мамлакатларида, яна 25 фоизи Жанубий Осиёда содир бўлган. Беқарор ва можаролардан жабр кўрган ҳудудларда яшовчи болаларнинг беш ёшгача ўлиш эҳтимоли бошқа минтақаларга қараганда уч баравар юқори, деб хабар берди kazinform.
Ҳисоботда шунингдек, 2024 йилда 5 ёшдан 24 ёшгача бўлган 2,1 миллион бола, ўсмир ва ёшлар ўлиши айтилган. Юқумли касалликлар ва жароҳатлар ёш болалар ўлимининг асосий сабаблари бўлиб қолса-да, ўсмирлик даврида хавф тузилиши ўзгаради: 15 ёшдан 19 ёшгача бўлган қизлар орасида асосий сабаб ўз-ўзига зарар етказиш, ўғил болалар орасида эса йўл-транспорт ҳодисалари ҳисобланади.
БМТ расмийлари ташқи ёрдамнинг камайиши оналик ва болалик саломатлиги соҳасидаги ишларга салбий таъсир кўрсатаётгани ҳақида огоҳлантирмоқда.
БМТ Бош котибининг иқтисодий ва ижтимоий масалалар бўйича ўринбосари Ли Цзюньхуа бу маълумотларни "кўплаб мамлакатлар Барқарор ривожланиш мақсадларига эриша олмаслигининг аниқ эслатмаси" деб атади. Унинг сўзларига кўра, бу ўлимларнинг олдини олиш йўллари маълум, аммо энди биз сиёсий иродани мустаҳкамлашимиз, бирламчи тиббий ёрдамга доимий инвестициялар киритишимиз ва маълумотлар тизимларини такомиллаштиришимиз керак.
Ҳисоботда болалар саломатлигига инвестициялар энг самарали ривожланиш аралашувларидан бири эканлиги таъкидланган. Эмлашлар, овқатланиш дастурлари ва малакали тиббий ёрдам миллионлаб одамларнинг ҳаётини сақлаб қолиши мумкин.
