Мамлакатимизда қурилиш соҳасини ривожлантириш ва уни янада такомиллаштиришга катта эътибор қаратилмоқда. Жумладан, мамлакат иқтисодиётини модернизация қилиш, ишлаб чиқариш қувватлари ва ижтимоий соҳа объектларини бунёд этиш ва уларни кенгайтириш ҳамда реконструкция қилишга йўналтирилган кенг кўламдаги иқтисодий ислоҳотлар олиб борилмоқда
Шиддат билан қад кўтараётган ижтимоий объектлар, кўп қаватли турар жойлар ва умуман олганда, барча турдаги бунёдкорлик ишлари, ўз навбатида, сифатли қурилиш маҳсулотларига бўлган талабни кучайтирмоқда. Ушбу йўналишдаги ишларни тўғри йўлга қўйиш, янги турдаги энергия тежамкор қурилиш материаллари ишлаб чиқариш, соҳага инвесторларни кенг жалб қилиш орқали йирик лойиҳаларни амалга ошириш, тадбиркорларни қўллаб-қувватлаш борасида тизимли ишлар амалга ошириб келиняпти. Бунинг натижасида соҳа жиддий ўзгаришлар рўй бермоқда.
Ҳозирги кунда қурилиш фаолияти билан шуғулланаётган тадбиркорларни ривожлантириш мамлакатимиз миллий иқтисодиётини мустаҳкамлашнинг энг устувор йўналишларидан бири сифатида қаралмоқда. Буни қурилиш соҳасида фаолият юритаётган тадбиркорларнинг сонининг изчил ошиб бораётгани ҳам кўрсатиб турибди.
Қурилиш соҳасида фаолият юритаёган корхоналар сони бўйича маълумот (бирликда)
Статистик таҳлил натижалари 2021 йилнинг 1 январь ҳолатига қурилиш соҳасида фаолият юритаётган корхона ва ташкилотларнинг умумий сони 40,9 мингтани ташкил этиб, бу рақам 2019 йилга нисбатан 4,7 мингтага ошганлигини, сўнги 4 йилда эса мазкур кўрсаткич 19 160 тага кўпайгани кўриш мумкин. 2017 йилга нисбатан таққослаганда, 1,9 баробарга ошиб, республика миқёсида фаолият юритаётган корхоналар таркибида қурилиш корхоналарининг улуши 8,6 фоизга етган.
Иқтисодий фаолият турлари бўйича хизмат кўрсатаётган корхоналар таркибида бино ва иншоотлар қуриш 58,0 фоизга (2019 йилга нисбатан 8,0 фоизга ошган), фуқоролик обеъктларини қуриш 9,3 фоизга (2019 йилга нисбатан 22,2 фоизга ўсган) ва ихтисослаштирилган қурилиш ишлари 32,6 фоизга (2019 йилга нисбатан ўсиш суръати 20,8 фоизга) ортганини кўриш мумкин.
Бугунги кунда қурилиш тармоғи республикада моддий ишлаб чиқаришнинг энг муҳим йўналишларидан бири ҳисобланади. Унинг ялпи ички маҳсулот таркибида яратган қўшилган қиймати 2020 йил январь-декабрь ойларида 7,0 фоизни ташкил этди.
Йиллар кесимида қурилиш ишлари
ҳажмининг ялпи ички маҳсулотдаги улуши (фоиз)
Қурилиш ишлар ҳажмининг кейинги йилларда юқори ўсиш суръатига эга бўлишида ва якунда ЯИМ кўрсаткичдаги улушининг ошиб боришига мамлакатимизда амалга оширилаётган йирик лойиҳалар асосий таянч учтун бўляпти. Хусусан, мамлакатимизнинг барча ҳудудларида қурилаётган кўп қаватли уй-жойлар бунга амалий мисолидир. Жумладан, Сергали туманида 2017 йилда бошланган муҳтож оилаларни арзон уй-жойлар билан таъминлаш мақсадида амалга оширилган бунёдкорлик ишлари натижасида мазкур ҳудудда сўнги 3 йилда 460 та кўп қаватли уй-жойлар фойдаланишга топширилди. Шу даврда бу ерга 100 мингдан зиёд аҳоли кўчиб келди. 2020 йилдан “Янгиҳаёт” тумани ташкил этилди..
Қабул қилинган мақсадли давлат дастурлари доирасида ҳамда давлатимиз раҳбарининг ҳудудларга ташрифлари давомида берилган топшириқларга мувофиқ, жойларда қатор ижтимоий соҳа объектлари бунёд этилмоқда. Пойтахтимизда “Тошкент-сити” замонавий халқаро ишбилармонлик маркази қад роятлаяпти. Бу ерда энг замонавий лойиҳалар ва ўзига хос архитектура ечимлари асосида уй-жойлар, офислар, бизнес марказлари, кўнгилочар ва дам олиш мажмуалари, миллий ва замонавий услубдаги инфратузилма объектлари ва бошқа иншоотлар барпо этиляпти.
Шунингдек, Тошкент вилоятининг маъмурий маркази – Нурафшон шаҳрини мутлақо янгича ёндашув асосида ва илғор хорижий меъморчилик ютуқларини қўллаган ҳолда қуриш белгиланган. Ушбу шаҳарнинг бош режаси халқаро миқёсдаги хорижий архитекторлик компанияси томонидан ишлаб чиқилмоқда.
Бундан ташқари, мамлакатимизда темир йўл қурилишини самарали ташкил этиш ва йўловчилар ташиш хизматларининг яхшиланишини таъминлаш мақсадида Тошкент шаҳрининг Сергели туманида ер усти метро линияси, Юнусобод метро йўналишининг Шаҳристон ва Туркистон бекатлари, ер ости ҳалқа метро линияларининг қурилиши аҳоли учун замонавий ва хавфсиз транспорт қулайликларини яратди.
Қурилишнинг жадаллиги ва миқёсининг кенглигига доир мисолларни ҳар бир ҳудуддан келтириш мумкин.
Ушбу жадвалдаги кўрсаткичларни шарҳлайдиган бўлсак, 2020 йилнинг январь-декабрь ойларида, мамлакатимизда жами 87,8 триллион сўмлик қурилиш ишлари бажарилган бўлиб, ўсиш суръати 2019 йилга нисбатан 109,1 фоизни ташкил этди.
Жами қурилиш ишларининг 70,5 фоизи янги лойиҳалар бўйича бажарилганлиги, иқтисодиётда янгидан-янги ишлаб чиқариш қувватлари ҳамда ижтимоий аҳамиятга эга бўлган объектларнинг барпо этилаётганлиги албатта, унинг барқарор ўсишига замин яратади.
Иқтисодий фаолият турлари бўйича қурилиш ишлариниг асосий қисми турар-жой бинолари ва нотурар жой бинолари бунёд этилиши ҳисобига амалга оширилди. Соҳа ишларининг умумий ҳажмида уларнинг улуши 73,2 фоизга тенг бўлди.
Автомобиль йўллари, кўприклар ва туннеллар, темир йўллар, аэродромлар, суғориш тизимлари, саноат иншоотлари, электр узатиш линиялари, очиқ спорт мажмуалари каби фуқаролик объектлари қурилиш бўйича бажарилган ишлар улушининг 15,1 фозини қамраб олди. 11,7 фоизи эса, ихтисослаштирилган қурилиш ишлари ҳиссасига тўғри келади. Бу, албатта, аҳоли турмуш даражасининг ўсиб бораётганлигидан далолатдир.
2020 йилнинг январь-декабрь ойларида йирик қурилиш корхона ва ташкилотлари томонидан 24,2 триллион сўмлик қурилиш ишлари бажарилиб, бу жами бунёжкорлик ҳажмига нисбатан 27,6 фоизни ташкил этган бир пайтда кичик корхона
ва микрофирмалар томонидан бажарилган ишлар ҳажми 52,8 фоизни, жисмоний шахсларники 19,6 фоизни ташкил этди. Умумий ҳажмнинг 4,2 фоизи давлат мулкчилик шаклидаги корхона ва ташкилотлар ҳиссасига тўғри келади.
Иқтисодиётни эркинлаштириш, соғлом рақобат муҳитини яратиш мақсадида олиб борилаётган қатор чора-тадбирлар натижасида нодавлат мулкчилик шаклидаги корхоналар улуши ҳам ортиб бормоқда. Нодавлат мулкчилик шаклидаги қурилиш билан шуғулланаётган корхона
ва ташкилотлар томонидан 84,2 трлн. сўмлик (жами қурилиш ишларининг 95,8 %) ишлар бажарилди. Бу кўрсаткич 2019 йилга нисбатан 1,5 пунктга кўпайганлиги кузатилди.
Мухтасар айтганда, ҳозирги кунда амалга оширилаётган бунёдкорлик ишлари келажакда кўп укладли иқтисодиётни ривожлантиришда индикатор вазифасини бажаради. Архитектура ва қурилиш соҳасини бошқаришнинг самарали механизмларини жорий этиш, ҳудудларнинг замонавий қиёфасини шакллантириш, ҳаёт ва тадбиркорлик учун қулай шарт-шароитларни яратишга қаратилган шаҳарсозлик фаолиятини сифат жиҳатдан янги даражага кўтариш устувор вазифага айланиб бормоқда.
Музаффар ЖАМОЛОВ,
Давлат статистика қўмитаси бошқарма бошлиғи
