Агар бундан унумли фойдаланилса, кичик майдондан ҳам яхшигина ҳосил ва даромад олиш мумкин. Кейинги йилларда юртимиз бўйлаб оммалашаётган шундай тажриба ортидан минглаб оилалар қўшимча даромад манбаига эга бўлиб, йилда бир неча марта ҳосил етиштиряпти.

Бунинг учун катта деҳқон ёки агроном бў­лиш ҳам шарт эмас. Истак ва озгина ҳаракат бўлса кифоя. Қолганига томорқачилик корхо­налари, агротадбиркорлар, ихтисослашувни чуқурлаштиришга қаратилган “Агростар” корхоналари кўмаклашмоқда. Улар талабгор хонадонларга уруғлик етказиб беришдан тор­тиб, етиштирилган маҳсулотни экспорт қилишгача бўлган жараённи зиммасига олмоқ­да. Ҳатто маҳсулот етиштиришни ўргатиш учун оилаларга агрономлар ҳам бириктири­лади. Бу сифатли, ҳосилдор ва экспортбоп маҳсулот олишни таъминлайди. Қарабсизки, бу ҳамкорликдан аҳоли ҳам, агротадбиркор ҳам бирдек манфаатдор.

Қишлоқ хўжалигидаги мазкур замонавий усул илмий атамада кооперация, халқ тилида эса томорқачиликни ривожлантириш бўйича ҳудудлар тажрибаси сифатида оммалашиб боряпти. Кооперация сўзи ҳам айнан “ҳам­корлик”, “биргаликда ишлаш” маъноларини англатади. Бунда аҳоли ва тадбиркорлар их­тиёрий тарзда ўз мақсадлари ва ресурсла­рини бирлаштириб, бирга фаолият юритади ҳамда баравар фойда кўради.

Бу усул юртимиз қишлоқ хўжалиги, ай­ниқса, томорқа ерлардан унумли фойдала­ниш, йилда бир неча марта ҳосил олишда самара бермоқда. Агрокорхоналар ва аҳоли ҳамкорлиги ортидан ҳудудларда ихтисосла­шув кўлами кенгайиб, томорқаларда маҳсу­лот етиштириш кўрсаткичи, экспорт ҳажми ошяпти.

Бугун юртимизда 22 миллион тоннадан кўпроқ мева-сабзавот ва полиз маҳсулотла­ри етиштирилаётган бўлса, шунинг 70 фоизи аҳоли томорқаси ва қишлоқ хўжалиги ерла­рига тўғри келади. Бу кўрсаткични сифат жи­ҳатидан ҳам ошириш асосий вазифага айлан­ган. Экспорт талабларига мос маҳсулотларни етиштириш ва қайта ишлаш, жаҳон бозорида миллий брендимизни оммалаштириш, янги бозорларга кириб бориш ана шу вазифалар­нинг бир қисми.

Шу мақсадда давлатимиз раҳбарининг 2025 йил 14 февралдаги тегишли фармо­ни ҳамда қарори билан юртимизда илк бор “Uzagrostar xolding” компанияси ташкил эти­либ, унинг таъсисчилигида 21 туманда ихти­сослаштирилган “Агростар” корхоналари иш бошлади. Бундай замонавий корхоналарнинг пайдо бўлиши мамлакатимиз амалиётида томорқачилик ва деҳқончиликни ривожлан­тиришнинг янги босқичини бошлаб берди. Улар қишлоқ хўжалигида маҳсулот етишти­риш ва экспорт қилиш узлуксизлигини таъ­минлаш, жаҳон бозорида миллий брендни яратишга қаратилган ҳаракатларнинг асосий кучига айланиши мақсад қилинди.

Бу борада “Агростар” корхоналари бево­сита томорқа ер эгалари, деҳқон ва фермер­лар билан кооперация асосидаги ҳамкорликда ишлайди. Уларга тупроқ таҳлилидан тортиб, юқори қийматли бозорларни топиш ва аҳоли томорқасида етиштирилган маҳсулотларни ягона миллий бренд остида экспорт қилиш­гача кўмаклашади. Бу маҳсулот экилишидан то пишиб етилгунига қадар ихтисослашган компаниялар томонидан назорат қилинади дегани. Бунинг учун “Uzagrostar xolding” компанияси томонидан ўнлаб хорижий мута­хассислар, малакали маҳаллий агроном, тех­нолог, уста-деҳқонлар билан шартномалар имзоланиб, улар агроконсультант сифатида иш олиб боряпти.

Холдинг таркибидаги корхоналарнинг ҳар бири муайян қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштиришга ихтисослашган. Яъни ҳар бир “Агростар” корхонаси ўзига бириктирилган ҳудудда томорқа ер эгалари ва деҳқон хўжалик­лари билан ҳамкорлик асосида муайян турдаги маҳсулотни етиштиришни йўлга қўяди. Маса­лан, “Yangiyo‘l — Agro Star” МЧЖ помидор ва булғор қалампири етиштириш билан шу­ғулланса, “Asaka — Agro Star” МЧЖ сабзавот кўчатлари, “Oltiariq — Agro Star” корхонаси эса узумчиликка ихтисослашган.

Давлатимиз раҳбари жорий йил 27-28 апрель кунлари Фарғона вилоятига ташри­фи давомида “Quva — Agro Star” корхона­си фаолияти билан танишди. Бугун шундай ихтисослашган агрокомплекслар юртимиз қишлоқ хўжалигидаги ишлаб чиқариш занжирининг тарқоқлиги билан боғлиқ бўшлиқ­ни тўлдираётгани таъкидланди. Корхоналар сифатли маҳсулот етиштирибгина қолмай, уларни сақлаш, саралаш, қадоқлаш ва ташқи бозорга чиқариш узлуксизлигини ҳам таъ­минламоқда.

Етказиб берувчи ҳам, сотиб олувчи ҳам аниқ

Водийнинг машҳур туманларидан бирида жойлашган “Quva — Agro Star” МЧЖ корхо­наси анор, гилос, шафтоли каби меваларни етиштиришда янгича ёндашувларни йўлга қўйган. Бироқ фаолияти бу билан чекланмай­ди. Мажмуада йилига 12 турдаги 5000 тонна маҳсулот етиштирилиб, уларни сақлаш, қай­та ишлаш, қадоқлаш ва экспортгача бўлган жараён ягона занжирда бирлаштирилган. Ҳар бир босқич Италия, Испания, Германия ва Хитойдан келтирилган энг замонавий техно­логиялар асосида олиб борилади.

Корхонанинг катта-катта ер майдонларида интенсив гилос, шафтоли ҳамда бошқа мева­ли дарахтзорлар ташкил этилган. Улар том­чилатиб суғориш тизимига асосланган. Бу боғлардаги меваларга қараб, замонавий усул­да етиштирилаётганини пайқаш қийин эмас. Нафақат кўриниши, балки таъми ҳам ўзгача мевалар халқаро талабларга мослиги билан жаҳон бозорида анча харидоргир.

Аммо маҳсулотларнинг асосий қисми аҳо­ли томорқасида етиштирилади. Корхона туманнинг 33 маҳалласидаги 3000 та хонадон ва 1000 та деҳқон хўжалиги билан кооперация ҳамкорлигини йўлга қўйган. Бунда ҳудудлар­нинг ихтисослашувидан келиб чиқиб, турли йўналишларда иш юритилади. Йўналишлар­дан бири сифатли, иқлимга мос, касаллик­ларга чидамли кўчат етиштириш билан боғ­лиқ. Туманда кўчатчиликка ихтисослашган маҳаллалар бор. “Агростар” корхонаси улар­даги хонадонларга гилос, шафтоли каби ме­вали дарахтлар, гул навлари пайвандтагини етказиб беради. Бу пайвандтаглар корхона­нинг “инвитро” лабораториясида замонавий усул ҳамда махсус шароитда тайёрланади. 40 сотих майдонда эса микроиқлимли иссиқхо­на қурилган бўлиб, унда йилига 1 миллионта пайвандтаг тайёрлаш имконияти мавжуд.

— Хонадонларда кўчат кооперация шарт­номаси асосида етиштирилади, — дейди “Quva — Agro Star” МЧЖ директори ўрин­босари Жаҳонгир Ёқубов. — Бунда биз аҳо­лига сифатли навдаги пайвандтаг етказиб берамиз. Одамлар эса ундан ўз томорқасида икки йил давомида кўчат тайёрлайди. Ушбу кўчатларни келишилган нархда сотиб ола­миз. Пайвандтаг харажати чегириб ташлан­ганда ҳам хонадон эгалари кўчатдан бир неча баробар кўп даромад кўриши мумкин. Тайёр кўчатлар эса томорқа ер эгалари, фермер ва деҳқон хўжаликларига маҳсулот етиштириш ҳамда боғ барпо этиш учун етказиб берилади. Бу жараён ҳам бевосита корхона иштирокида бажарилиб, кўчатни харид қилган хонадонлардан етиштирган маҳсулотларини ўзимиз сотиб оламиз ёки экспортга йўналтиришга кўмаклашамиз.

Сифатли ва экспортбоп маҳсулот етиш­тиришнинг асосий механизмларини корхона зиммасига олади. Аҳоли эса экинларни то­морқасида парваришлаб, тайёр ҳолатга кел­тириб бериши керак. Бунинг яхши жиҳати шуки, одамларни кўчатнинг сифатсизлиги, агротехник тадбирлар билан боғлиқ тажри­басизлик ва энг асосийси, тайёр маҳсулотни сотиш муаммоси безовта қилмайди. Аҳоли ўз томорқасидан фойдаланади ва бунинг учун яхшигина даромадга эга бўлади. Ҳудудлар­нинг бир маҳсулотга ихтисослашиши эса со­тув ва экспорт имкониятини кенгайтирмоқда.

Туманнинг Ўзбекистон, Турк, Қақир ма­ҳаллалари гулчиликка ихтисослашган. Акса­рият хонадонларда гул кўчати тайёрланади. “Агростар” бу йўналишда ҳам қатор лойи­ҳаларни амалга оширмоқда. Сифатли гул кў­чатларини етиштириш бўйича талабгорларга бўлиб тўлаш ёки имтиёзли кредит шартлари асосида микроиқлимли иссиқхоналар қуриб бериляпти.

Ҳозир кўчат етиштиришда пешқадам хонадонлар сони анча кўпайган. Шу боис, Қува тажрибаси туманнинг ўзидан ташқари бошқа ҳудудларда ҳам кенг ёйилиб бормоқ­да. Жараён давомида одамларга кичик ер майдонидан кўпроқ даромад олиш амалиёти ўргатиляпти. “Агростар” корхоналарининг ўзига хос жиҳати ҳам шунда — улар танлаб олинган ҳудудларда аҳолини ўз томорқасида белгиланган турдаги маҳсулотни етиштиришга жалб қилиш билан чекланмай, одамларни шу йўналишда ўқитиб, тажрибали ҳудудлар, хонадонлар амалиёти билан таништириб бо­ради. “Uzagrostar xolding” компаниясига бириктирилган тижорат банклари эса талабгор­ларга молиявий масалаларда кўмак беради.

“Агростар” корхоналари олдига қўйилаёт­ган асосий вазифалардан бири ҳам шу — аҳо­лига уруғ танлаш, агротехник тадбирларни тўғ­ри бажариш, сифатли ҳосил олиш, маҳсулотни бозор талабига мос ҳолда тайёрлаш ва экспорт стандартларига мувофиқ қадоқлаш бўйича амалий кўникмалар беришга қаратилган. Бои­си, энди томорқа шунчаки қўшимча даромад манбаи эмас, балки оилавий тадбиркорликнинг самарали йўналишига айланиши керак.

Бугун “Quva — Agro Star” корхонаси саъй-ҳаракатлари билан одамларга 10 сотих томорқадан 250 миллион сўмгача даромад олиш амалиёти ўргатилаётгани бунинг яққол мисоли. Давлатимиз раҳбари агрокорхона эришаётган натижаларни юқори баҳолагани боиси шунда.

Барча хизмат — бир манзилда

Фарғона вилояти азалдан сара мевалари билан ном чиқарган. Водийнинг узум ва ано­ридаги таъмни бошқа жойдан топиш қийин. Уларнинг тилни ёрадиган шираси хорижда ҳам машҳур. Бу меваларни қайта ишлаб оли­надиган тайёр маҳсулот эса янада харидоргир.

“Quva — Agro Star” корхонасининг замо­навий ишлаб чиқариш тармоқларида водийда пишиб етилган энг сара мевалар қайта ишла­нади. Жумладан, қуритилган мева ҳамда бош­қа тайёр маҳсулотлар ишлаб чиқарилади. Узум майизга, ўриклар туршакка айлантирилганида ҳам таъмини сақлаб қолади. Чунки бу энг ил­ғор усул ва технологиялар орқали бажарилади. Қадоқланган тайёр маҳсулотлар эса хориж бо­зорига ўзимизнинг миллий бренд — “Dehkan” номи остида экспорт қилинмоқда.

— Маҳсулотларимиз Global GAP, ISO 22000, Halal ҳамда HACCP каби халқаро сертификатларга эга бўлиб, бу жаҳон май­донида миллий брендимизга ишонч ва қизи­қишни янада оширади, — дейди Жаҳонгир Ёқубов. — Йилдан йилга экспорт география­миз кенгайиб бормоқда. Ўтган йили илк бор Япония ва Жанубий Корея каби талабчан бозорларга авиатранспорт орқали маҳсулот экспорт қилдик. Чет давлатларда анор, ги­лос, қуритилган мевамизга талаб катта. Бу йўналишда ҳозир бозорда рақобат кучли экани ҳам бор гап. Биз маҳсулотларни замо­навий усулда қайта ишлаб, қадоқлаш бароба­рида асл таъми ва юқори сифатини сақлаб қо­лишга ҳаракат қиламиз. Бу харидорларимизга ҳам маъқул. Жорий йил учун кўплаб экспорт шартномалари имзолаганмиз. Йил давомида ташқи бозорга 25 миллион долларлик маҳсу­лот етказиб бериш режалаштирилган.

Бу режа нафақат корхонанинг ўзида, бал­ки аҳоли томорқалари, деҳқон ва фермер хўжаликларида етиштирилаётган маҳсулотлар ҳисобига бажарилади. Корхона вилоятнинг Қува ва Қувасой туманларидаги 12 минг гектар боққа хизмат кўрсатиш орқали мева­ларни етиштиришдан тортиб, уларга харидор топиш ва экспорт қилишгача кўмаклашади. Маҳсулотлар патентланиб, қайта ишланади ва миллий брендда қадоқланади. Қолаверса, “Агростар” ўз маҳсулотларини сотишга қий­налаётган аҳоли хонадонлари билан ҳам ишлаяпти. Томорқаларда етиштирилаётган маҳ­сулотларни саралаш, сақлаш, қайта ишлаш ва сифатли тайёр маҳсулотга айлантириш ор­қали сотиш ва харидор топиш хизматларини кўрсатмоқда.

Бунинг учун янги агрокомплекс лойиҳа­си амалга оширилди. Қува тумани “Турк” МФЙдаги 3,5 гектар майдонда йирик ва за­монавий мажмуа қурилди. Унда катта ҳажм­даги совиткичли омбор мавжуд. Меваларни саралаш, сақлаш, қайта ишлаш ва қадоқлаш линиялари ишга туширилган. Агрокомплекс бир вақтнинг ўзида 15 экспортёрга хизмат кўрсатиш қувватига эга.

Корхона лойиҳаларни кенгайтиришда давом этмоқда. Қисқа муддатда Қува таж­рибасини йўлга қўйган ушбу ҳудуд нафақат туман, балки юртимизда интенсив боғлар барпо этиш, маҳсулот етиштиришдан ишлаб чиқаришгача бўлган занжирни фаоллашти­риш, жаҳон бозорида миллий брендларни танитишда етакчилардан бирига айланган. Олдинда эса кўзланган режалар кўп. Агро­корхона кооперация усулидаги лойиҳаларни кўпайтириш, аҳоли томорқасида сифатли, экспортбоп маҳсулотлар етиштириш орқали ҳам ишлаб чиқариш қувватини ошириш, ҳам одамларни даромадли қилишда давом этади.

Ирода ТОШМАТОВА,

“Янги Ўзбекистон” мухбири