Mahallada xavfsizlik - barchamizning dardimiz

Yaxshi yangilik shundaki, bu savolga 'Ha!' deb javob berish imkoniyati tobora kuchaymoqda. 2025-yilda O'zbekiston Respublikasi Prezidentining maxsus qarori asosida joriy etilgan tizim respublika mahallalarida jinoyatchilikni qariyb 1,5 baravarga kamaytirdi. Bu tasodifiy natija emas - bu manzilli, ilmiy asosda qurilgan tizimning mevasidir.

Endi, 2026-yil 3-yanvarda imzolangan PQ-1-son yangi Prezident qarori bu tizimni yanada chuqurlashtiradi, zamonaviylashtiradi va har bir fuqaroni uning ishtirokchisiga aylantiradi. Sun'iy intellekt, mobil ilovalar va shaxsiy mas'uliyat tizimi - bularning barchasi bitta maqsad xizmatida: sizning mahallangizni, oilangizni, farzandlaringizni himoya qilish.

"Qizil" mahalladan "Yashil" mahallaga: Yangi toifalash tizimi

O'zbekistondagi har bir mahalla endi uch toifadan biriga kiritiladi: 'yashil' - xavfsiz muhit, 'sariq' - kuzatuvga muhtoj, 'qizil' - kriminogen vaziyati og'ir mahalla. Bu shunchaki raqamlar o'yini emas; bu tizim har bir hududga aniq va manzilli e'tibor qaratilishini ta'minlaydi.

Nomma-nom mas'uliyat: Eng muhim yangilik - 'qizil' toifadagi mahallalarga tuman hokimlari, prokurorlari va ichki ishlar bo'limi boshliqlarining SHAXSAN biriktirilishidir. Bu degani, endi 'men bu narsani bilmasdim' yoki 'bu mening vazifam emas' degan uzrlar qolmaydi. Har bir mas'ul rahbar o'z mahallasidagi holat uchun shaxsiy javob beradi.

Muammoli mahallalarga alohida e'tibor: Uch yildan ortiq 'qizil' toifada qolayotgan mahallalar uchun huquq-tartibot idoralarining ilmiy muassasalari jalb etiladi. Besh yildan ortiq muammo hal etilmagan mahallalarga esa viloyat darajasidagi rahbarlar - Milliy gvardiya boshliqlari, hokim o'rinbosarlari biriktiriladi. Bu yondashuv muammo mavjudligini tan olish va uni bartaraf etish uchun tobora kuchli manba yo'naltirishni anglatadi.

"Ilmiy xulosa - tavsiya - natija" tamoyili: Jinoyatchilik faqat jazo bilan bartaraf etilmaydi. Har qanday hodisaning ildizi bor - ishsizlik, oilaviy muammolar, ijtimoiy yolg'izlik. Yangi tizimda ayollar va yoshlar o'rtasidagi jinoyatlarning tub sabablari ilmiy yo'l bilan o'rganiladi, keyin aniq tavsiyalar beriladi va natijalar kuzatib boriladi. Bu - zamonaviy kriminologiya fanning talabi.

"Mening inspektorim" - Telefoningiz jinoyatchilikka qarshi qurol

Sun'iy intellekt va zamonaviy texnologiyalar xavfsizlik xizmatida

Raqamli texnologiyalar hayotimizning barcha sohalarini o'zgartirgani kabi, endi mahalla xavfsizligiga ham kirib kelmoqda. 2026-yil 1-noyabriga qadar fuqarolar uchun 'Mening inspektorim' nomli maxsus mobil ilova ishga tushiriladi.

Ilova imkoniyatlari: Sizning mahalla profilaktika inspektori bilan to'g'ridan-to'g'ri onlayn muloqot qilish, shubhali vaziyat yoki huquqbuzarlik haqida foto va video materiallar yuborish, inspektor faoliyatini baholash va shikoyat bildirish - bularning barchasi bitta ilovada. Bu faqat 'ariza berish' emas, balki haqiqiy fuqarolik nazorati mexanizmidir.

"E-ijtimoiy profilaktika" va "E-nizoli oila": 2026-yil 1-maygacha 'E-nizoli oila' moduli ishga tushiriladi. Bu tizim oilaviy mojarolar va zo'ravonlik xavfini erta bosqichda aniqlaydi, tegishli idoralar bilan - sud, ijtimoiy himoya - avtomatik ma'lumot almashadi va kuzatuv olib boradi. Natijada, to muammo katta fojeaga aylanmasdan oldin, uni bartaraf etish imkoni yaratiladi.

Sun'iy intellekt (AI) xizmatda: Jamoat joylarida huquqbuzarliklarni aniqlashda sun'iy intellekt texnologiyalari qo'llaniladi. Bunday yondashuv allaqachon Singapur, Janubiy Koreya va boshqa ilg'or davlatlarda jinoyatchilikni 30-40% kamaytirganini isbotlagan. O'zbekiston ham ushbu yo'lda dadil qadamlar tashlashyapti.

Real vaqt rejimida planshetlar: Ichki ishlar xodimlarining xizmat planshetlari orqali fuqarolarning og'zaki murojaatlari ham qabul qilinadi va darhol ro'yxatga olinadi. Birorta murojaat javobsiz qolmaydi.

"Jahon tajribasi shuni ko'rsatadiki, jinoyatchilikni faqat jazolash orqali emas, balki uning ildizlarini - qashshoqlik, ishsizlik, oilaviy muammolarni bartaraf etish orqali kamaytirganda haqiqiy natijaga erishiladi. O'zbekiston Prezidentining qarorida aynan shu ilmiy yondashuv qo'llanilgani alohida ahamiyatga egadir."
- Kriminologiya sohasidagi mutaxassis

"Ijtimoiy profilaktika haftaligi" - Jamoa kuchi

Xavfsiz mahalla faqat politsiya va qo'riqchilarning ishi emas. Bu butun jamiyatning sa'y-harakati. Shu tushunchadan kelib chiqib, har oyda bir marta kriminogen vaziyati og'ir mahallalarda 'Ijtimoiy profilaktika haftaligi' o'tkaziladi.

Haftalik nima beradi? Hokimlar boshchiligida bo'sh ish o'rinlari yarmarkalari uyushtiriladi, tadbirkorlikka jalb qilish uchun biznes loyihalari taqdim etiladi, tibbiy ko'riklar va huquqiy maslahatlar bepul ko'rsatiladi. Viloyat va tuman hokimlari esa har oyda kamida ikkita og'ir mahallaga shaxsan borib, aholi muammolarini bevosita eshitadi.

Nima uchun bu muhim? Jinoyatchilikning aksariyat qismi ijtimoiy-iqtisodiy muammolardan - ishsizlik, yashash joyi yo'qligi, moliyaviy qiyinchilik - kelib chiqadi. Aynan shu muammolarni hal qilish orqali jinoyatchilik uchun 'qulay zamin'ni yo'q qilish mumkin.

Mahalla yettiligi va fuqarolik institutlari: 'Mahalla yettiligi' - bu mahallaning yetti taniqli, obro'li a'zosidan iborat guruh bo'lib, ular profilaktika obyektlarini aniqlab, chora-tadbirlar ko'radi. Ularning roli yangi tizimda yanada kuchaymoqda. Bundan tashqari, taniqli shaxslar, xonandalar va sportchilar ham targ'ibot kampaniyalarida faol ishtirok etadi.

Raqamli kuzatuv va zamonaviy xavfsizlik tizimlari mahalla himoyasida

Rag'batlantirish, nazorat va natijalar

Yangi tizimning asosiy farqlovchi xususiyatlaridan biri - aniq rag'batlantirish va qat'iy javobgarlik tizimining mavjudligidir.

Yaxshi ish - mukofot: Har chorakda jinoyatchilikni jilovlashda o'rnak ko'rsatgan kamida 15 nafar rahbar va xodim bir oylik ish haqi miqdorida pul mukofoti bilan taqdirlanadi. Bu faqat pul emas - bu e'tirof va rag'bat.

Yashirish - lavozimdan tushirish: Jinoyatlarni hisobdan yashirgan, hisobotlarni soxtalashtirgan yoki befarqlik ko'rsatgan mansabdorlar esa lavozimidan ozod etilishgacha bo'lgan qat'iy jazo choralariga tortiladi. Elektron nazorat platformasi bu jarayonni shaffof va uzluksiz qiladi.

"Mahalla huquq-tartibot maskanlari": 2026-yil 1-iyuliga qadar kriminogen vaziyati og'ir mahallalarda maxsus 'Mahalla huquq-tartibot maskanlari' tashkil etiladi. Bu yerda fuqarolar istalgan vaqt murojaat qila oladi, yordam va maslahat oladi.

Yangi tizim: Qiyosiy tahlil (eski va yangi yondashuv)

"Xavfsizlik - bu nafaqat qo'riqlash tizimi, balki har bir fuqaroning o'z mahallasiga bo'lgan daxldorligi, mas'uliyati va g'ururi. Yangi qaror aynan shuni ko'zda tutadi - fuqarolarni passiv kuzatuvchidan faol ishtirokchiga aylantirish."
- Mahalla xavfsizligi bo'yicha jamoat eksperti

Xulosa: Xavfsiz mahalla - xavfsiz Vatanning asosi

2025-yilda jinoyatchilikni 1,5 baravarga kamaytirgan tajriba isbotladi: manzilli, tizimli va ilmiy yondashuv natija beradi. 2026-yil 3-yanvardagi PQ-1-son Prezident qarori bu tizimni yanada kuchaytiradi, zamonaviylashtiradigan va fuqarolarni uning markaziga qo'yadi.

Yangi tizimning o'ziga xosligi shundaki, u faqat jinoyatlarni jazolash bilan cheklanmaydi. U jinoyatchilikning ildizlarini - ijtimoiy muammolarni, oilaviy nizolarni, bandliksizlikni - bartaraf etishga qaratilgan. 'Mening inspektorim' mobil ilovasi, 'E-nizoli oila' moduli, sun'iy intellekt texnologiyalari va 'Ijtimoiy profilaktika haftaligi' - bularning barchasi birgalikda mahallani xavfsiz muhitga aylantirishi lozim.

Siz ham bu tizimning muhim bir qismidasiz. 'Mening inspektorim' ilovasi orqali siz o'z mahallangiz uchun kurasha olasiz. Xavfsiz mahalla - bu nafaqat hokimlar va politsiyachilarning ishi. Bu - barchamizning mas'uliyatimiz.

Murodullayev Shohboz,
Toshkent davlat yuridik universiteti o’qituvchisi