Ayniqsa, yoshlar orasida “ko‘rinish”, “trend”, “boshqalardan ortda qolmaslik” kabi tushunchalar tobora ustuvor bo‘lib bormoqda. Ana shunday sharoitda minimalizm hayotni soddalashtirish, ruhiy barqarorlikni saqlash va ongli yashashning muhim vositasi sifatida dolzarblik kasb etmoqda. Minimalizm bugun shunchaki moda emas, balki zamonaviy o‘zbek yoshlari duch kelayotgan real muammolarga javob bo‘la oladigan hayot falsafasidir.
Avvalo, bugungi yoshlar duch kelayotgan eng katta muammolardan biri – axborot ortiqchaligidir. Talabalar va yosh mutaxassislar bir vaqtning o‘zida dars, ish, ijtimoiy tarmoqlar, shaxsiy rivojlanish va oilaviy majburiyatlarni muvozanatlashga urinmoqda. Masalan, Toshkent yoki viloyat markazlarida tahsil olayotgan ko‘plab talabalar kun davomida Telegram kanallari, Instagram, TikTok orqali yuzlab xabarlarni ko‘radi. Bu esa ongni charchatadi, diqqatni bo‘ladi va stressni kuchaytiradi. Minimalizm axborotni tanlab iste’mol qilishni, keraksiz kanallardan chiqishni va faqat foydali manbalarga e’tibor qaratishni o‘rgatadi. Natijada yoshlar o‘z vaqtini va energiyasini ancha samarali boshqara boshlaydi.
Minimalizmning yana bir muhim jihati – ruhiy salomatlik bilan bevosita bog‘liqligidir. Bugungi kunda yoshlar orasida bezovtalik, ichki bosim va tez charchash holatlari ko‘paygan. Ko‘pincha bu holat jismoniy mehnat bilan emas, balki ortiqcha majburiyatlar va ichki raqobat bilan bog‘liq. Uyda tartibsizlik, xonada keraksiz buyumlarning ko‘pligi ham ruhiy holatga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Masalan, ijarada yashayotgan talabalar kichik xonada juda ko‘p buyum saqlagani sababli o‘zini siqilgan his qiladi. Minimalizm esa kamroq buyum orqali kengroq makon va ichki yengillik yaratadi. Psixologlar ham uyda tartib bo‘lishi inson fikrining aniqligiga ijobiy ta’sir qilishini ta’kidlashadi.
Moliyaviy masalalarda minimalizm ayniqsa yoshlar uchun muhimdir. Bugun ko‘plab yoshlar ijtimoiy tarmoqlarda ko‘rilgan reklama yoki boshqalarning hayotini kuzatib, ortiqcha xaridlar qiladi. Kreditga telefon olish, daromadga mos kelmaydigan kiyim-kechak sotib olish holatlari tez-tez uchraydi. Minimalistik yondashuv esa har bir xariddan oldin o‘ylashga undaydi: bu narsa menga haqiqatan kerakmi yoki vaqtinchalik xohishmi? Masalan, ayrim yoshlar yiliga bir necha marta kiyim almashtirish o‘rniga sifatli va kam sonli kiyim tanlab, ancha pulni tejayotganini ko‘rish mumkin. Bu esa moliyaviy barqarorlikni mustahkamlaydi.
Minimalizm vaqtni boshqarishda ham dolzarb ahamiyatga ega. Zamonaviy yoshlar ko‘pincha “hammasiga ulgurish” istagi bilan o‘zini haddan tashqari band qilib qo‘yadi. Keraksiz uchrashuvlar, foydasiz mashg‘ulotlar va ijtimoiy majburiyatlar charchoqqa olib keladi. Minimalizm esa ustuvorliklarni aniqlashga yordam beradi. Masalan, ko‘plab talabalar barcha tadbirlarda qatnashish o‘rniga faqat o‘qishiga yoki kasbiy rivojiga xizmat qiladigan faoliyatni tanlay boshlagan. Bu esa samaradorlikni oshirib, ortiqcha stressni kamaytiradi.
Minimalizm ijtimoiy bosimdan ozod bo‘lishga ham xizmat qiladi. O‘zbek jamiyatida ko‘pincha to‘y, bayram, kiyinish va turmush tarzida boshqalarga qarab ish tutish odati mavjud. Yoshlar bu bosimni ayniqsa kuchli his qiladi. Minimalistik qarash esa “boshqalar nima deydi?” degan savol o‘rniga “menga nima qulay?” degan yondashuvni shakllantiradi. Masalan, kamtarona to‘y qilishni tanlayotgan yosh oilalar soni ortib borayotgani jamiyatda ongli tanlov kuchayayotganidan dalolat beradi.
Ta’lim va mehnat jarayonida ham minimalizm samaradorlikni oshiradi. Tartibli ish joyi, soddalashtirilgan jadval va ortiqcha chalg‘ituvchi omillardan xoli muhit yoshlarning diqqatini jamlashiga yordam beradi. Masalan, ko‘plab talabalar telefonidagi keraksiz ilovalarni o‘chirib, faqat o‘qish uchun zarur dasturlarni qoldirish orqali darsga tayyorlanish vaqtini qisqartirmoqda. Bu kichik qadamlar katta natijalarga olib kelmoqda.
Xulosa qilib aytganda, minimalizm bugungi O‘zbekiston yoshlari uchun hayotni yengillashtiruvchi, ruhiy va moliyaviy barqarorlikni ta’minlovchi muhim yondashuvdir. U insonni cheklamaydi, aksincha eng muhim qadriyatlarga – sog‘liq, vaqt, oila, bilim va shaxsiy rivojlanishga joy ochadi. Minimalizmga bugun qo‘yilgan kichik qadam ertaga yanada ongli, tinch va maqsadli hayot sari yo‘l ochadi. Chunki ko‘pincha baxt ko‘proq narsaga ega bo‘lishda emas, balki ortiqcha yuklardan xalos bo‘lishdadir.
Muxtorova Nohida Sur’atovna,
Toshkent davlat yuridik universiteti o‘qituvchisi.
