Рецепттің өзі не?
Рецепт — бұл дәрігердің науқастың ауруын емдеу үшін тағайындаған дәрілік
затын және оның дозасын көрсететін ресми медициналық құжат.
Осы тұста сұрақ туындауы мүмкін: сонда осы уақытқа дейін мұндай ресми құжат
болмаған ба? Әрине болған. Ол 107/У формасындағы
рецепт бланкісі деп аталған.
Бұл бланк екі бөліктен тұрады: бір бөлігі науқастың медициналық
құжаттарында (ауру тарихында) сақталады;
екінші бөлігі дәріханада сақталады.
Онда төмендегі мәліметтер нақты әрі толық көрсетіледі:
- науқастың аты-жөні;
- жасы;
- жынысы;
- рецепт жазылған күні;
- дәрігердің аты-жөні;
- қолы;
- мөрі;
- тек бір ғана дәрілік заттың
халықаралық патенттелмеген атауы (INN) латын тілінде;
- дәрінің дозасы;
- қолдану және қабылдау тәртібі.
Рецепттің
дәріханада қалатын бөлігінде жоғарыдағы мәліметтерге қосымша ретінде фармацевт
туралы мәліметтер, берілген препараттың сериясы және дәрінің толық немесе
жартылай берілгені жөніндегі белгілер енгізіледі.
Рецепттің міндеттері қандай?
Көпшілік
рецепттің жалғыз қызметі дәрі жазып беру деп ойлайды. Шын мәнінде оның
міндеттері бұдан әлдеқайда кең.
1. Емдеуді
дұрыс ұйымдастыру
Рецепттің бірінші
міндеті — науқасқа қандай дәрі, қандай мөлшерде және қандай тәртіппен
қабылдануы керектігін көрсету.
2. Науқастың психологиялық жағдайын қорғау
Рецепттің
екінші, өте маңызды гуманистік міндеті де бар.
Кейбір
жағдайларда дәрігер науқастың психологиялық жағдайын ескере отырып, ауруға
қатысты күрделі немесе жағымсыз медициналық ақпараттың бәрін толық ашпай, оны
фармацевтке жеткізеді.
Медицинада
науқастың психологиялық күйі мен көңіл-күйінің ем нәтижесіне үлкен, кейде
шешуші әсер ететіні ешкімге құпия емес.
Сондықтан
рецепттер көбінесе медициналық терминдермен және латын тілінде жазылады. Бұл
тілді негізінен медицина және фармацевтика мамандары ғана түсінеді.
3. Қателіктердің алдын алу
Рецепттің
үшінші міндеті — өрескел қателіктердің алдын алу.
Дәрігер мен
фармацевт арасындағы екі сатылы бақылау жүйесі дұрыс емес дәрінің берілуі
немесе қабылдануы салдарынан туындауы мүмкін ауыр жағдайлардың алдын алуға
қызмет етеді.
Кейде дәл
осы жүйе бір адамның өмірін сақтап қалуы мүмкін.
Онда біз жылдар бойы алып жүрген қағаздар не еді?
Енді
өзіңізге сұрақ қойып көріңіз:
Мен осы уақытқа дейін неше рет нағыз рецепт алғанмын?
Дәрігер қолыма ұстатқан қағаз не болды?
Ішінде 10–15 дәрі жазылған қағаз да рецепт болып
есептеле ме?
Неліктен дәріханалар сол қағаз негізінде маған дәрі
сатқан?
Жауабы
қарапайым.
Көпшілік
«рецепт» деп атайтын қағаздардың басым бөлігі шын мәнінде 107/У формасындағы ресми рецепт емес, фармацевтер
арасында ұсыныс қағазы (рекомендация) деп аталатын дәрілердің сауда
атаулары жазылған тізім ғана.
Электронды
рецепт жүйесі енгізілгенге дейін дәріханаға келген науқастардың шамамен 90–95 пайызы
дәл осындай ұсыныс қағаздарымен келген.
Ал 107/У формасындағы шынайы рецепттер көбінесе ауру
тарихында міндетті түрде тіркелуі тиіс ерекше жағдайларда ғана қолданылған.
Әрине,
кейбір ерекшеліктер болған.
Сондықтан
бүгінгі күні кей жағдайларда айыптаулар дәріханалар мен фармацевтерге
бағытталып жатса да, мәселеге әділ қарау қажет.
Өйткені бұл
жағдайдың қалыптасуына тек фармацевт немесе дәріхана ғана кінәлі емес.
Мәселенің екінші жағы да бар!
Барлық
отандастарымызға құрметпен қарай отырып, біздің медициналық мәдениетіміз әлі де
жеткілікті деңгейде қалыптаспағанын айту керек.
Ащы болса да
мойындау қажет:
- көпшілігіміз ағзамыздағы
маңызды мүшелердің орналасуы мен қызметін толық білмейміз;
- дәрілік затты қабылдамас бұрын
оның нұсқаулығын оқымаймыз;
- жанама әсерлер бөліміне назар
аудармаймыз;
- көбінесе дәріні маман кеңесінен
гөрі таныстардың ақылымен қабылдаймыз.
Бүгінгі
таңда бүкіл әлем медицинасы 37–38°C дене қызуының көп жағдайда ағзаның табиғи
қорғаныс реакциясы екенін, мұндай кезде ең алдымен:
- көбірек сұйықтық ішу;
- таза ауада болу;
- сапалы әрі дұрыс тамақтану;
- дәрумендер қабылдау;
- иммунитетті қолдау
сияқты
шаралардың маңызды екенін атап көрсетеді.
Алайда біз
кейде әлі жасына толмаған
балаларға да күшті антибиотиктерді еш қиындықсыз беруге дайынбыз, оның салдары
қаншалықты ауыр болуы мүмкін екенін түсінбейді.
Егер барлық
нормативтік құжаттар уақытында және толық көлемде жұмыс істегенде, бәлкім
аурулар да, артық емделулер де әлдеқайда аз болар еді.
Соның
нәтижесінде саладағы «науқастар» да азаяр еді...
Неліктен фармацевт кейде
барлық дәріні бермейді?
Тәжірибеде
ұсыныс қағазында 10–15 дәрі, кейде тіпті әсер ету механизмі бірдей бірнеше
препарат жазылатын жағдайлар кездеседі.
Мұндай кезде
тәжірибелі фармацевт көбіне:
- «Бұл препарат қажет емес»;
- «Мұны алудың қажеті жоқ»;
- «Бұл дәрі басқа препараттың
қызметін қайталайды»
деген
қорытындыға келуі мүмкін.
Себебі
барлық фармацевтер тек ақша мен пайда туралы ойламайды.
Көптеген
фармацевтер ең алдымен өз кәсібіне адал жандар. Олар науқастың сауығуына үлес
қосуды, өз білімі мен тәжірибесі арқылы көмектесуді, сауап алуды мақсат етеді.
Әрине, кей
жағдайларда мүдделер қақтығысы немесе орынсыз ұсыныстар кездесуі мүмкін. Мұны
жоққа шығаруға болмайды.
Алайда мұндай жекелеген жағдайларды бүкіл сала өкілдеріне қатысты жалпылау
да әділ емес.
Сондықтан шынайы фармацевтер арасында «дәріханашы» және «фармацевт»
ұғымдарының айырмашылығы бар екені жиі айтылады.
«Ескі мектептің» даналығы
«Ескі мектеп» өкілдері арасында мынадай нақыл сөз бар:
«Нағыз тәуіп ең көбі екі-үш дәрімен емдейді».
Бір кездері бұл пікір маған да даулы көрінетін, мені де сендіре алмаған
еді.
Бірақ тәжірибе жинақтаған сайын бір нәрсені түсіндім:
Ескі мектептен кешірім сұраймын!
Көп жағдайда олар дұрыс айтқан.
Емдеудің тиімділігі әрдайым дәрінің санына байланысты емес.
Ең маңыздысы, дұрыс нақтама қою, орынды таңдау, әр науқасқа жеке жанасу.
Денсаулық сақтау жүйесі — дәрігер, фармацевт және науқас арасындағы
ынтымақтастық.
Мұнда
жауапкершілік те, нәтиже де барлық тарапқа байланысты.
Сондықтан,
егер науқас болып қалсаңыз, мүмкіндігінше өз ісінің нағыз жанашыры болған
мамандарға жүгініңіз.
Ең үлкен
тілек біреу ғана: Деніңіз сау болыңыз. Соншалықты сау
болыңыз, бізге — дәрігерлер мен фармацевтерге мүмкіндігінше сирек жүгінетін
болыңыз.
Бұл ойларды
бір фармацевттің кәсіби тәжірибесі мен бақылаулары ретінде қабылдауларыңызды
сұраймын. Егер біреудің көзқарасына сәйкес келмесе, оны автордың жеке пікірі
ретінде бағалаған жөн.
