Бұл туралы БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі бойынша 31-конференциясы (UNFCCC COP31) аясында Өзбекстанның ұлттық павильонында өткізілген іс-шарада мәлім болды.
«Өзбекстанда орман өсіру және ландшафттарды қалпына келтіру ауқымын кеңейту: экологиялық тұтастығы жоғары көміртек базарлары, климаттық қаржыландыру және мемлекеттік-жекеменшік серіктестік» тақырыбындағы іс-шарада тозған жерлерді қалпына келтіру, орман алқаптарын құру және көміртекті қаржыландыру механизмдері арқылы жекеменшік инвестиция тарту мәселелері талқыланды.
Іс-шарада сөз сөйлеген Экология және климаттың өзгеруі ұлттық комитеті жанындағы Тұрақты даму бойынша мемлекетаралық комиссияның Ғылыми-ақпараттық орталығының директоры Ұлықбек Муродов көміртек базарлары климаттық жобаларға инвестиция тартудың маңызды құралына айналып келе жатқанын атап өтті.
Айта кетілгендей, қоқыстардыды азайту және көміртекті сіңіру нәтижелеріне тәуелсіз бағалау жүргізу арқылы расталғаннан кейін оларға қаржылық құн беру Өзбекстан үшін маңызды мәнге ие. Бұл жеке капитал тартуға, технологиялар трансферіне жәрдемдесуге және елдің Париж келісімі аясындағы міндеттемелерін орындауға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, 2026 жылдың соңына дейін Арал маңы өңірінде 50 мың гектар аумақты қамтитын орман көміртегі бірліктері бағдарламасын іске қосу міндеті белгіленгені хабарланды.
Мемлекеттік-жекеменшік серіктестіктің нақты үлгісі ретінде «Acta Climate Solutions» компаниясымен бірлесіп әзірленіп жатқан «ACTA GREENING UZBEKISTAN» бағдарламасы таныстырылды.
Жоба аясында деградацияға ұшыраған орман алқаптарының шамамен 50 мың гектар жерінде ағаш отырғызу жоспарланған. Мұндай аумақтарды ғылыми негізде таңдау, жергілікті жағдайға бейімделген егу жоспарларын әзірлеу, жергілікті орман шаруашылықтарын тарту және цифрлық мониторинг жүйесін енгізу көзделген.
Ұсынылған есептеулерге сәйкес, бағдарламаны іске асыру нәтижесінде шамамен 158 миллион доллар жекеменшік инвестиция тартылып, 49 жыл ішінде CO₂ эквивалентімен есептегенде шамамен 12 миллион тонна көміртек бірлігі қалыптастырылады деп күтілуде.
Іс-шарада көміртек жобаларының экологиялық тұтастығын қамтамасыз ету мәселесіне де ерекше назар аударылды.
Атап өтілгендей, ағаш отырғызудың өзі көміртек бірліктерін алу үшін жеткіліксіз. Ол үшін нәтижелерді ашық есепке алу, сенімді бастапқы көрсеткіштерді белгілеу, климаттық тиімділіктің қосымша сипатын растау және тәуелсіз верификациядан өткізу талап етіледі.
Сонымен бірге жобаларды іске асыру барысында биологиялық әртүрлілікті, су ресурстарын сақтау және жергілікті халықтың мүдделерін ескеру маңызды екені атап өтілді.
«Acta Climate Solutions» компаниясының тең құрылтайшысы әрі бас директоры Паула Кирчева «ACTA GREENING UZBEKISTAN» жобасы, оның негізгі техникалық шешімдері, іске асыру жанасулары және климаттық қаржыландыру механизмдері туралы тұсаукесер жасады.
Бұдан бөлек, Түркия Республикасының Ауыл және орман шаруашылығы министрлігі қасындағы Орман шаруашылығы бас басқармасының Орман өсіру департаменті басшысының орынбасары Ахмет Ялвач «Агроорман шаруашылығы, биоәртүрлілік және су ресурстары» тақырыбында баяндама жасады. Онда Түркияның орман шаруашылығын дамыту, биоәртүрлілікті сақтау және су ресурстарын ұтымды пайдалану бағытындағы тәжірибесі таныстырылды.
Іс-шараға сондай-ақ Silvanus Forestry, Орталық Азияның Аймақтық экологиялық орталығы (CAREC), «Green University», Түркияның тиісті ұйымдары және ORMEX компаниясының өкілдері қатысты.
Талқылау барысында сапалы көшет материалдарымен қамтамасыз ету, көшетханаларды дамыту, климаттық жағдайларға төзімді өсімдік түрлерін таңдау, тұзданған жерлерді қалпына келтіру және суды үнемдейтін тәсілдерді енгізу мәселелері қарастырылды.
Сонымен қатар цифрлық мониторинг, есептілік және верификация (MRV) технологияларын пайдалану мүмкіндіктері талқыланды. Атап айтқанда, қашықтан зондтау, LiDAR лазерлік сканерлеу, далалық сенсорлар және көміртек қорларын бағалау жүйелерін енгізу мәселелеріне назар аударылды.
Мамандардың пікірінше, бұл технологиялар жобалардың іске асырылу барысының ашықтығын арттыруға және қол жеткізілген экологиялық нәтижелерді сенімді бағалауға мүмкіндік береді.
Мұндай механизмдерді дамыту ормандарды қалпына келтіру бойынша ұлттық міндеттерді халықаралық инвестициялармен ұштастыруға, халықты жұмыспен қамтуға және ауылдық аумақтардың тұрақты дамуына ықпал етеді деп күтілуде.