Аммо айнан шу фаслда кўпчиликда ҳолсизлик, тез чарчаш, уйқучанлик, иштаҳанинг ўзгариши ва иммунитет пасайиши каби ҳолатлар кузатилади. Мутахассисларнинг таъкидлашича, бу организмнинг ташқи муҳит ўзгаришларига мослашиш жараёни билан боғлиқ.

Шу муносабат билан биз Саломатлик ва стратегик ривожланиш институти етакчи илмий ходими, тиббиёт фанлари доктори, профессор Хайрулло Мустафоев билан баҳор фаслида организмни асраш, иммунитетни мустаҳкамлаш ва соғлом турмуш тарзи ҳақида суҳбатлашдик.

— Баҳор фасли инсон саломатлигига қандай таъсир кўрсатади?

— Баҳор фасли организм учун энг масъулиятли даврлардан бири ҳисобланади. Чунки инсон танаси қиш давомида маълум даражада “секин режим”да ишлайди. Ҳавонинг совуқлиги, қуёш нурларининг камлиги ва жисмоний фаолликнинг пасайиши сабаб организмда моддалар алмашинуви секинлашади.

Баҳор келиши билан эса ҳаво ҳарорати тез-тез ўзгаради, атмосфера босими ва намлик алмашади. Бу ҳолат организмга қўшимча юклама беради. Айниқса, юрак-қон томир тизими, нафас олиш аъзолари ва асаб тизими бундай ўзгаришларга сезгир бўлади.

Кўпчиликда баҳор фаслида тез чарчаш, кайфият тушиши, бош оғриғи ёки иш қобилияти пасайиши кузатилиши ҳам айнан шу билан боғлиқ.

— Нега баҳорда иммунитет пасайиши кўпроқ кузатилади?

— Бунинг асосий сабаби қиш мавсумида организмда витамин ва микроэлементлар захираси камайиб кетишидир. Қишда одамлар асосан оғир ва бир хил таомлар истеъмол қилади, янги сабзавот ва мевалар камроқ бўлади. Бу эса организмда витамин танқислигини келтириб чиқаради.

Бундан ташқари, турмуш тарзи давомида камҳаракат бўлиш, тоза ҳавода кам юриш, стресс ва чарчоқ, қуёш нурларининг етишмаслиги ҳам иммунитетга салбий таъсир кўрсатади.

Айниқса, D витамини етишмовчилиги баҳорда жуда кўп учрайди. Чунки бу витамин асосан қуёш нурлари таъсирида ишлаб чиқарилади. Натижада организм инфекцияларга нисбатан ҳимоясизроқ бўлиб қолади.

— Иммунитетни табиий йўл билан мустаҳкамлаш учун нималарга эътибор бериш керак?

— Аввало, тўғри овқатланишга аҳамият қаратиш лозим. Рацион енгил, аммо тўйимли бўлиши керак. Организмга витамин, минерал ва оқсиллар етарли миқдорда кириб туриши жуда муҳим.

Кундалик рационда, янги сабзавот ва кўкатлар, турли мевалар, оқсилга бой маҳсулотлар, сут ва сут маҳсулотлари, дуккаклилар етарли бўлиши тавсия этилади.

Шу билан бирга, организмда сув мувозанатини сақлаш ҳам муҳим аҳамиятга эга. Кўпчилик қишдан кейин сув кам ичиш одатини давом эттиради. Аслида эса баҳорда организмни тозалаш ва моддалар алмашинувини яхшилаш учун етарли миқдорда сув ичиш зарур.

— Баҳорда қайси маҳсулотлар айниқса фойдали ҳисобланади?

— Баҳор фаслида организм учун витаминларга бой маҳсулотлар жуда муҳим.

Масалан: исмалоқ ва кўкатлар — фолий кислота, темир ва антиоксидантларга бой. Улар қон айланишини яхшилайди ва иммунитетни кучайтиради.

Сабзи — бета-каротин манбаи ҳисобланади. У организмда А витаминига айланиб, кўриш қобилияти ва тери саломатлиги учун фойда беради.

Олма — ҳазм тизимини яхшилайди, организмни тозалашга ёрдам беради ва табиий антиоксидант вазифасини бажаради.

Лимон ва цитрус мевалар — С витаминига бой бўлиб, шамоллаш ва вирусли касалликларга қарши курашишда ёрдам беради.

Шунингдек, ёнғоқ, асал, қуруқ мевалар ва табиий шарбатлар ҳам организм учун фойдали ҳисобланади.

— Иммунитет учун қайси витаминлар муҳим?

— Организм ҳимоя тизимининг тўғри ишлашида бир нечта витамин ва микроэлементлар муҳим ўрин тутади.

Жумладан , С витамини — инфекцияларга қарши курашишда ёрдам беради; D витамини — иммун тизимини фаоллаштиради; Е витамини — ҳужайраларни эркин радикаллардан ҳимоя қилади; B гуруҳ витаминлари — асаб тизими ва энергия алмашинуви учун муҳим.

Бу витаминларни дори шаклида эмас, имкони борича табиий маҳсулотлар орқали қабул қилиш мақсадга мувофиқ.

— Жисмоний фаоллик иммунитетга қандай таъсир қилади?

— Жисмоний фаоллик иммунитетни кучайтиришнинг энг самарали усулларидан бири. Кун давомида камида 30–40 дақиқа сайр қилиш, енгил машқлар бажариш ёки спорт билан шуғулланиш қон айланишини яхшилайди.

Тоза ҳавода юриш нафақат организмни кислород билан таъминлайди, балки асаб тизимини ҳам тинчлантиради. Бу эса стрессни камайтиришга ёрдам беради.

— Уйқу ва руҳий ҳолатнинг иммунитетга таъсири қандай?

— Сифатли уйқу иммунитет учун жуда муҳим. Агар инсон етарли ухламаса, организмнинг тикланиш жараёни бузилади. Бу эса иммун тизимининг заифлашишига олиб келади.

Катталар учун кунига ўртача 7–8 соат уйқу тавсия этилади. Шунингдек, руҳий хотиржамлик ҳам саломатликка бевосита таъсир қилади. Доимий стресс ва асабийлик иммунитетни пасайтиради.

Шу сабабли инсон кўпроқ дам олиши, ёқимли машғулотлар билан шуғулланиши ва ижобий кайфиятни сақлаши керак.

— Биологик фаол қўшимчалар ҳақида қандай фикрдасиз?

— Бугунги кунда турли витамин комплекслари ва биологик фаол қўшимчалар кенг тарғиб қилинмоқда. Аммо уларни назоратсиз қабул қилиш тўғри эмас.

Аввало, организмда қайси витамин етишмаётганини аниқлаш керак. Шундан кейингина шифокор тавсияси асосида қўшимчалар қабул қилиниши мумкин.

Табиий маҳсулотлар эса ҳар доим устувор ҳисобланади. Чунки уларда витамин ва минераллар табиий мувозанатда бўлиб, организм томонидан осон ўзлаштирилади.

Баҳор — инсон организми учун янгиланиш ва тикланиш фаслидир. Бу даврда соғлом турмуш тарзига амал қилиш, тўғри овқатланиш, жисмоний фаолликни ошириш ва сифатли дам олиш орқали иммунитетни мустаҳкамлаш мумкин.

Саломатликка бўлган эътибор — нафақат бугунги кун, балки келажакдаги сифатли ва бардавом ҳаётнинг ҳам муҳим асосидир.

Зулхумор АКБАРОВА