Уруғнинг “тарбияси” муҳим
Қишлоқ хўжалигидаги самара ҳар доим ҳам қиммат техника, препарат ёки
янги нав бор-йўқлиги билан белгиланмайди. Баъзан у фермер қўлига тушадиган бир
дона яхши тайёрланган ва “тарбияланган”, ўсишга иштиёқи баланд уруғдан келиб
чиқади. Яхши генетика “hardware” бўлса, унинг имкониятини тўғри ишга
туширадиган сақлаш ва агротехника “software”га ўхшайди. Ўзбекистон
буғдойчилигида сўнгги йилларда амалга оширилган ишлар ҳам барчамизга, кенгроқ
айтсак, дунё деҳқончилигига шу оддий ҳақиқатни яна бир бор кўрсатди. Биз кўп
йиллар давомида навни, ўғитни, сувни, экиш муддатини, касаллик ва
зараркунандани ўргандик. Аммо уруғнинг ўзи далага тушгунча қандай физиологик
ҳолатда эканига етарлича эътибор қаратмасдик. Уруғни экишдан олдин тўғри
шароитда сақлаш орқали кейинги бутун вегетация жараёнига таъсир қилиш
мумкинлигини билсак-да, амалда бу имкониятга кўпинча етарлича аҳамият бермай
келардик. Бу ҳақиқатдан ҳам муҳимми?
Ана шу саволдан эпигенетик билимга асосланган деҳқончилик деб
атаётган ёндашувимиз шакллана бошлади. Бу атама фермер учун ноодатий эшитилиши
мумкин, лекин мантиғи содда. ДНК уруғнинг алифбоси бўлса, физиологик ва
эпигенетик бошқарув шу алифбонинг қачон ва қандай “ўқилиши”га таъсир қилади.
Уруғнинг ёши, намлиги, у кўрган ҳарорат, сақлаш шароити, физиологик ҳолати ва
кейинги муҳит унинг қачон ва қай тарзда униб чиқишига, илдиз отишига, ўсишига
ва пишишига таъсир қилади. Бугунги геномика ва пангеномика даврида замонавий
биология бундай ҳолатларни генетик, гормонал, метаболик ва эпигенетик бошқарув орқали
биргаликда амалга ошишини кўрсатмоқда.
Замонавий қишлоқ хўжалигида бугунги мақсад анъанага айланиб кетган
лабораториялардаги чиройли натижалар ёки механизм ҳақида гапиришнинг ўзи эмас.
Бугунги глобал муаммолар шароитида, бир қарашда мураккаб бўлган ёки эътибордан
четда қолган билимларни арзон, оддий ва катта майдонда ишлайдиган
агротехнологияга айлантириш асосий вазифалардан бирига айланди, десак тўғри
бўлади.
Уруғ оддий экиш материали эмас
Деҳқон уруғни ерга экканда, унинг ортида уруғнинг шаклланиш тарихи
билан чамбарчас боғлиқ жуда мураккаб биологик жараён туради. Уруғ она ўсимликда
қандай шакллангани, қай даражада пишгани, қанча намликда сақлангани, омборда
қандай ва қанча вақт тиним даврини ўтказгани унинг кейинги кучига таъсир
қилади. Шунинг учун уруғ ташқи кўринишда “қуруқ ва ҳаракатсиз” бўлса ҳам, унинг
ҳам уйғониш вақти, ички ритми ва тайёргарлик ҳолати бор.
Илмда бу “уруғ кучи” деган тушунча билан яхши маълум. Кучли уруғ тезроқ
ва бир текис униб чиқади, далада дастлабки кўчат қалинлигини яхшироқ
таъминлайди ва кейинги агротехник тадбирларга бир хил ҳолатда киради. Буғдойда
эса уруғ тиним даври, униш ва ҳароратга жавоб генетик, гормонал, метаболик ва
эпигенетик бошқарув билан боғлиқ. Демак, селекция навнинг ДНКсини яратади,
лекин фермерга етиб боргунча ўша генетик имкониятнинг қай даражада намоён
бўлишига уруғнинг физиологик ҳолати ҳам таъсир қилади.
Шу ерда бизда янги фикр пайдо бўлди. Агар навни алмаштирмасдан, генни
ўзгартирмасдан, уруғнинг экишдан олдинги ҳолатини биологик билим асосида
бошқарсак-чи? Агар фермер даласига тушадиган уруғни шундай тайёрласакки, у
мавсумни сергак, тезроқ ва бир текис бошласин, бу мумкинми? Эпигенетик билимга
асосланган деҳқончилик концепциясининг амалий саволи айнан шу бўлди.
Ғоядан амалиётга: қуруқ уруғни совуқ шароитда тиним
давридан ўтказиш (кондициялаш)
Ўзбекистонда синовдан ўтказилган амалиётнинг моҳияти қуруқ уруғни 2
ойгача назорат қилинган шароитда совуқда сақлашдан иборат. 2025 йилда бу
йўналиш пилот тартибда бошланди. Кейин амалиёт ҳуқуқий жиҳатдан тартибга
солиниб, Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 7 августдаги 35-сон буйруғи
Адлия вазирлигида 3675-сон билан рўйхатдан ўтказилди.
Ҳужжатда амалиёт “яровизация” атамаси билан юритилади, кейинги
ўринларда уни дастур деб атаймиз. Бироқ бу ерда классик маънодаги намланган
уруғни совуқда ушлаш эмас, балки тайёрланган, ишлов берилган ва қадоқланган
қуруқ уруғни назорат қилинган намликда совуқ омборда сақлаш назарда тутилади.
Дастур пакети уруғ намлигини 14 фоиздан оширмаслик, уни +1 дан +5 даражагача
бўлган ҳароратда 45–60 кун сақлаш ва сифат назоратини ҳужжатлаштиришни қамраб
олади. Совуқ уруғнинг экишгача бўлган ҳолатини – тиним даврини бошқаришдаги
назорат қилинадиган шароитдир. Дастур фақат ҳароратдан иборат эмас. У уруғни
тайёрлаш, ишлов бериш, намликни назорат қилиш, қадоқлаш, совуқда сақлаш ва
сифат текширувларидан иборат ягона технологик пакет. Илмий таҳлил ҳам айнан шу
пакетнинг даладаги натижасига таянади.
973 гектардан 685 минг гектарга
2025 йилда дастур атиги 973 гектарда синовдан ўтказилди. Бир йилдан
кейин, 2026 йил ҳосили учун у 685 065 гектаргача кенгайди. Бу республикадаги
суғориладиган буғдой майдонининг 72,3 фоизига тенг. Бир мавсум ичида 0,1
фоизлик пилотдан 72 фоиздан ортиқ майдонга чиқиш қишлоқ хўжалигида жуда кам
учрайдиган масштаблаш суръатидир.
Албатта, майдонни кенгайтиришнинг ўзи натижа эмас. Ҳар қандай
технологияни тез тарқатиш мумкин, лекин фермер учун муҳими унинг самарасидир.
Шунинг учун янги тадқиқотда биз дастурнинг “қанча гектарга чиққани” билан
чекланмадик. Бир йилнинг ўзида, бир хил ҳудудда, бир хил номдаги нав ва бир хил
нав синфи бўйича дастур уруғи билан анъанавий сақланган уруғни тўғридан-тўғри қиёсий
ўргандик.
2026 йилда ўнта ҳудудда 92 та аниқ мос нав-ҳудуд жуфтлиги топилди; улар
миллий дастур майдонининг 65,2 фоизини қамраб олди. Энг муҳими, барча 92
таққослашда ҳам дастурдаги ижобий фарқ анъанавий майдонга нисбатан аниқ кўринди.
Келинг, натижаларга алоҳида тўхталайлик.
Оддий қилиб айтганда, бир хил навни бир хил ҳудудда солиштирганда,
дастур майдонларида ҳосил гектарига қарийб бир тонна юқори бўлди. 2026 йилда
дастур қамрови ҳудудлар бўйича 45,6 фоиздан 100 фоизгача етди. Андижон, Бухоро
ва Хоразмда қайд этилган майдонлар тўлиқ дастурга ўтган бўлса, бошқа ҳудудларда
анъанавий ва дастур уруғи ёнма-ён мавжуд бўлди. Ана шу аралаш ҳудудлар бизга
тўғридан-тўғри таққослаш имконини берди.
Энг адолатли таққослаш: бир хил навни ўзи билан
солиштириш
Катта миллий маълумотда бир хавф доимо бор: яхши нав бир ҳудудга, бошқа
нав бошқа ҳудудга экилади, сув ва тупроқ фарқ қилади, кейин рақамларни
таққослаб, сабабни технологияга ёзиб қўйиш осон. Шунинг учун, 2026 йилда бир
хил буғдой нави, бир хил нав синфи ва бир хил ҳудудда ҳам дастур уруғи, ҳам
анъанавий сақланган уруғ мавжуд бўлган ҳолатларни алоҳида саралаб таҳлил қилдик.
Шундай 92 та аниқ мос жуфт ўнта ҳудуддан топилди. Бу жуфтлар 446 746 гектар
дастур майдонини, яъни миллий дастурнинг 65,2 фоизини қамраб олди.
Натижа жуда равшан чиқди: 92 та жуфтнинг 92 тасида ҳам дастур
қўлланилган майдонларда ижобий фарқларни кузатдик. Оддий ўртача фарқ гектарига
0,90 тонна, майдон билан вазнланган фарқ 0,94 тонна бўлди. Турли статистик
текширувлар ва бир ҳудудни навбатма-навбат чиқариб қайта ҳисоблашда ҳам ижобий
йўналиш сақланди.
Фарқ ҳосил йиғимидан эмас, униб чиқишдан бошланди
Биз учун янада қизиғи фарқ буғдойни униб чиқишдаёқ пайдо бўляптими
деган савол бўлди. Буни аниқлаш учун 2026 йилда 154 туман, 35 875 та фермер
хўжалиги ва 947 110 гектар майдонни қамраб олган алоҳида мониторинг ташкил
қилинди. Уларнинг 106 та туманида ҳам дастур уруғи, ҳам анъанавий уруғ мавжуд
бўлгани учун бевосита жуфт таққослаш мумкин бўлди.
Ижобий натижа ўсимлик ҳаётининг бошиданоқ кўрина бошлади. Дастур
майдонлари 75 фоиз униб чиқиш босқичига ўртача 2,59 кун эртароқ етди. Дастлабки
кўчат қалинлиги 39,1 фоиз юқори бўлди. Кейин бу катта фарқ табиий равишда
қисқарди, чунки буғдой тупланиш жараёнида ўз зичлигини қисман компенсация
қилади. Шунга қарамай, ҳосилдор поялар сони охирги босқичда ҳам 9,6 фоиз юқори
бўлиб қолди.
Фенологик ривожланиш ҳам олдинга силжиганини кузатдик. Тупланиш ўртача
3,68 кун, найчалаш 3,24 кун, бошоқлаш 3,10 кун, тўлиқ пишиш эса 3,64 кун
эртароқ кузатилди. 106 та жуфт туманнинг 104 тасида тўлиқ пишиш эртароқ бўлди,
биттасида бир хил кунда, биттасида эса кечроқ қайд этилди.
Бу ерда “уч кун нима қилади?” деган савол туғилиши мумкин. Иссиқ ва сув
танқислиги кучайиб бораётган минтақада уч-тўрт кун баъзан жуда қимматли
агрономик вақт. Эртароқ униб чиқиш ўсимликка илдиз тизимини тезроқ шакллантириш
имконини беради. Эртароқ бошоқлаш ва пишиш эса баҳор охири ва ёз бошидаги юқори
ҳароратлардан қочиш, сувни тежаш ва йиғим-теримни мувофиқлаштириш учун қўшимча
вақт имкониятидир.
Ўзбекистон буғдойчилигида деҳқончилик экотизими ҳам
ўзгарган
Бу ерда яна бир муҳим ҳақиқатни очиқ айтиш керакки, Ўзбекистон
буғдойчилиги сўнгги ўн бир йилда нав алмашинуви, агротехника, сув бошқаруви,
уруғчилик, молиялаштириш, бозор механизмлари ва фермер билимларининг биргаликда
ўзгариши фонида ўсди.
2016 йилда суғориладиган буғдой майдони 1 миллион 132 минг гектардан
ортиқ эди. 2026 йилда у 947 минг гектарга тушди, яъни майдон 16,4 фоиз
қисқарди. Аммо шу даврда вазнланган ўртача ҳосилдорлик гектарига 5,64 тоннадан
9,78 тоннага кўтарилди. Ўсиш 73,4 фоизни ташкил этди. Майдон камайган бўлса-да,
ҳисобланган умумий ишлаб чиқариш 6,39 миллион тоннадан 9,26 миллион тоннага,
яъни 45 фоизга ошди. Демак, агар генетика, агрономия, сув, уруғ, бозор ва
фермер қарорлари бир тизимда ишласа, камроқ майдондан кўпроқ маҳсулот олиш
мумкин.
Эпигенетик билимга асосланган деҳқончилик дегани
нима?
“Эпигенетика” деган сўзни эшитганда кўпчилик лаборатория, ДНК
метилланиши ёки мураккаб молекуляр таҳлилни тасаввур қилади. Бу тўғри, лекин
деҳқончилик нуқтаи назаридан унинг мантиғи кенгроқ. Бир хил геномга эга уруғлар
ҳам турли физиологик ҳолатда бўлиши мумкин. Уруғ намлиги, ҳарорат, сақлаш
муддати, физиологик ёши ва кейинги муҳит унинг униш суръати ва ривожланиш
йўлини ўзгартиради. Илмий адабиётларда уруғнинг тиним даври ва униши гормонлар,
метаболизм ва эпигенетик бошқарув билан боғлиқ экани яхши маълум.
Шу билимлардан келиб чиқиб, биз “эпигенетик билимга асосланган
деҳқончилик” деганда ДНКни ўзгартирмасдан, ўсимликнинг физиологик ва регулятор
ҳолатини тушуниб, уни агрономик қарорга айлантиришни назарда тутмоқдамиз. Қуруқ
уруғни совуқ шароитда кондициялаш ана шу фикрдан туғилган амалий мисоллардан
бири. Фан учун эса бу амалиётда кузатилган ижобий натижаларнинг биологик
механизмларни очиб бериш вазифасини қўяди.
Нега технология бир йилда шунча тез кенгайди?
Қишлоқ хўжалигида яхши ғоянинг ўзи етарли эмас. У фермерга етиб
бормаса, логистикаси ишламаса, омбори бўлмаса, кредит ва бозор рағбати мос
келмаса, яхши технология лаборатория ёки пилот хўжаликда қолиб кетади.
Бу дастурнинг 973 гектардан 685 минг гектарга бир йилда кенгайиши фақат
уруғ физиологияси билан тушунтирилмайди. Совуқ омбор инфратузилмаси, уруғ
тайёрлаш ва сифат назорати, ҳудудий агрономлар ва билим тарқатиш тизими,
фермерларнинг иштирок этиши, бозор асосидаги буғдой савдоси, имтиёзли кредит,
қишлоқ хўжалиги таваккалчилигини суғурталаш, сув тежамкор технологияларга
қўллаб-қувватлаш ва рақамли ҳосил мониторинги бир-бирини тўлдирди. Биологик
билим фермерга фойда бериши учун у амалий ташкилий тизимга айланиши керак.
Бу тажрибани бошқа мамлакатга кўчириш мумкинми?
Албатта мумкин ва зарур. Марказий Осиё, Жанубий Осиё, Яқин Шарқ ва
Африканинг кўплаб ҳудудларида фермерлар иссиқлик, сув танқислиги, қисқа
агротехник муддат, уруғ сифати ва молиявий чекловлар билан ишлайди. Уларга ҳар
доим энг қиммат технология керак эмас. Баъзан мавжуд биологик билимни маҳаллий
ресурсга мос қилиб соддалаштириш катта натижа бериши мумкин.
Лекин Ўзбекистондаги 45–60 кунлик, +1 дан +5 даражагача бўлган режимни
олиб, бошқа давлатга айнан кўчириш тўғри ёндашув эмас. Навлар бошқа, иқлим
бошқа, уруғ намлиги, омбор инфратузилмаси, экиш муддати ва фермер имконияти
бошқа бўлади. Шунинг учун экспорт қилинадиган нарса рақам эмас, мантиқдир. Бу
мантиқни тўғри қўллаш учун аввало маҳаллий навлар биологиясини ва муаммоларини тушуниб
олиш лозим. Кейин оддий ва арзон технологик ечим яратиш, уни кичик пилотда
синаб кўриш, фермерга натижани кўрсатиб, унинг ишончини қозониш, сифат стандартларини белгилаб, инфратузилма ва
молия билан қўллаб-қувватлаш асосий нишон бўлиши керак. Шундан кейингина амалиётни
кенг жорий қилишга эришиш мумкин.
Бошқа мамлакатда совуқ омбор бор бўлса, бошқа режим ишлаши мумкин.
Совуқ инфратузилма чекланган бўлса, уруғ физиологиясини бошқаришнинг бошқа
усули керак бўлиши мумкин. Муҳими, эпигенетик ва физиологик билимни маҳаллий
деҳқончилик экотизимига мослаштиришдир.
Фермер учун бу нима беради?
Фермер илмий жадвал ва статистик формулаларни кўтариб далага чиқмайди.
Фермер учун уруғ тез ва бир текис униши, далада соғлом ва бир текис кўчат
шаклланиши, ўсимлик ўз вақтида ривожланиши, иссиқ ва ноқулай об-ҳавога қолмай
пишиши ва омборга қанча дон кириши муҳим.
2026 йилги маълумотларда дастур айнан шу занжирнинг бир нечта ҳалқасида
ижобий сигнал кўрсатди. Яъни, эртароқ
униб чиқиш, дастлабки қалинроқ туп, эртароқ тупланиш ва бошоқлаш, эртароқ тўлиқ
пишиш, кўпроқ ҳосилдор поя ва бир хил нав-ҳудуд таққослашларида гектарига
қарийб 0,9 тонна юқори ҳосил билан боғлиқ натижа кузатилди. Фермер кўзи билан
кўрди ва ишонч ҳосил қилди. Бу катта ютуқ бўлди десак тўғри бўлади. Бу
рақамларни кафолат сифатида эмас, Ўзбекистоннинг 2026 йилги реал деҳқончилик
тизимида кузатилган натижа сифатида тушуниш керак. Ҳар бир фермернинг ери,
суви, нави ва агротехникаси бошқача. Лекин биз тўплаган ва таҳлил қилган катта
маълумотнинг кучли томони ҳам шунда: натижа битта тажриба станциясида эмас,
ўнлаб минг фермер ишлайдиган турли шароитларда кузатилди.
Озиқ-овқат хавфсизлигида янги фикрлаш
Буғдой оддий экин эмас. У нон, озиқ-овқат хавфсизлиги ва миллий
барқарорлик билан тўғридан-тўғри боғлиқ. Шунинг учун бу соҳада инновацияни
фақат гектардан олинадиган тонна билан баҳолаш камлик қилади. Бизга сувдан,
ердан, уруғдан, вақтдан ва фермер маблағидан самарали фойдаланиш керак.
Ўзбекистоннинг 2016–2026 йиллардаги траекторияси суғориладиган буғдой
майдони қисқарган бир вақтда умумий дон ишлаб чиқариш ўсганини кўрсатди. Бу
муҳим ва бу қишлоқ хўжалигини кенгайтириш эмас, уни ақлли интенсивлаштириш
мантиғига яқинлашишдир. Эпигенетик билимга асосланган деҳқончиликни ҳам шу
катта тизимнинг бир қисми деб кўриш лозим. У янги навнинг ўрнини босмайди,
сувни тежашни алмаштирмайди, ўғит ёки агротехник интизомни бекор қилмайди.
Аксинча, уруғдан бошлаб барча ҳалқаларни бир-бирига мослаштиришга ёрдам беради.
Қишлоқ хўжалигининг янги даври, эҳтимол, фақат янги ген ёки янги нав
билан белгиланмайди. Ўсимлик юра олмайди, лекин муҳитни “ўқийди”: ҳарорат,
намлик, нур ва сақлаш шароити унинг ривожланишига сигнал беради. Янги давр шу
ички ҳолатни тушуниш, фермер даласидаги натижани ўлчаш ва биологик билимни
бошқарув қарорлари билан бирлаштиришдан шаклланади. Бекорга ота-боболаримиз деҳқончиликни
асл сири “далада экин билан сўзлашиш” эканлигини айтишмаган эканда. Бу маънавий
қараш бугунги пангеномика даврида янада муҳим аҳамият касб этмоқда десак энг тўғри
хулоса бўлади.
2027 йил ҳосили бугундан бошланади: навбат янги
агротехник “software”га
Энди
фермер учун энг амалий савол шу: бу йилги натижадан кейин нима қиламиз? 2027
йил ҳосили учун кузги буғдой экиш мавсуми бошланмоқда. Ҳудудга қараб экиш
сентябрдан ноябргача давом этади. 2026 йил тажрибаси уруғни экишгача тўғри
тайёрлаш катта аҳамиятга эга эканини кўрсатди. Энди шу билимни кейинги босқичга
олиб чиқишимиз керак. Яъни яровизацичланган, сифатли уруғни далага тўғри
муддатда, мақбул зичликда ва бутун мавсум давомида ягона агротехник тизим
асосида киритиш зарур.
Шу
мақсадда янги амалий қўлланмадаги энг муҳим янгиликлардан бири майса
қалинлигини бошқаришга қаратилган экиш “software”идир. Суғориладиган очиқ
майдонларда замонавий дон сеялкалари билан гектарига 450–500 кг, ғўза қатор
ораларида эса 400–550 кг атрофида сифатли ва сертификатланган уруғ экиш тавсия
этилмоқда. Лекин мақсад фақат килограммни кўпайтириш эмас. Асосий мақсад далада
бир текис майса ва гектарига тахминан 8,5–9 миллион соғлом маҳсулдор поя
шакллантиришдир. 2026 йилги амалий кузатувларимизда юқори уруғ меъёри ва тўғри
агротехника бирга қўлланган айрим майдонларда ҳосилдорлик 10 т/га атрофига
етди. Бу ҳар бир дала учун кафолат эмас, балки нав, унувчанлик, тупроқ, экиш
муддати, сув ва парвариш билан бирга бошқарилиши керак бўлган янги зичлик
ёндашувининг имкониятини кўрсатади.
Иккинчи
йўналиш озиқлантириш ва стрессни бошқариш “software”ини аниқлаштиришдир.
Мувозанатли NPK билан бирга бор ва бошқа микроэлементлар, кремний асосидаги
воситалар, ацетилсалицил кислотаси, хамиртуруш асосидаги биологик ёндашувлар
каби қўшимча ечимлар ўсимликнинг ҳақиқий ҳолати ва ривожланиш босқичига қараб
қўлланиши керак. Ётиб қолиш хавфи юқори бўлган серҳосил ва қалин майдонларда
этефон ҳам фақат буғдой учун давлат рўйхатидан ўтган тайёр препарат, ёрлиқ
кўрсатмаси ва тўғри ривожланиш фазасига қатъий амал қилинган ҳолда қўлланиши
мумкин. Бу воситаларнинг бирортаси “мўъжизавий” ечим эмас ва уларни ҳар бир
майдонда бир хил қўллаш тўғри эмас.
Шунинг
учун бу кузда фермерларимизга мурожаатимиз оддий: уруғдан бошланган “тарбия”ни
далада узиб қўйманг. Қўлланмадаги барча қоидаларни бир-бирига боғланган
технологик занжир сифатида бажаринг, майса қалинлигини ўлчанг, сув ва озиқани
ўсимлик ҳолатига қараб бошқаринг, ҳар бир янги ишловни кичик назорат майдонида
таққослаб кўринг ва натижани дала журналига ёзиб боринг. Яхши нав “hardware”
бўлса, 2027 йил ҳосилини очадиган янги “software” айнан шу интизомли ва
ўлчанадиган агротехника бўлади.
Ўзбекистон қишлоқ хўжалигидаги янги давр хулосаси
Research
Square платформасида эълон қилинган янги препринтимизда биз Ўзбекистон
буғдойчилигининг ўн бир йиллик миллий маълумотларини, 2026 йилги аниқ мос
нав-ҳудуд таққослашларини ва 154 тумандаги дала мониторингини бирлаштирдик. Таҳлилларимиз
яровизация дастури билан боғлиқ ҳосил фарқини, дала мониторинги эса фарқнинг
ўсимлик ҳаёти давомида қандай шаклланаётганини кўрсатди.
Энг муҳим
натижа 973 гектарлик пилотнинг бир йилда 685 минг гектардан ортиқ майдонга
чиқиши илм билан бошқарув бир-бирига яқинлашганда қандай натижа беришини англаб
олиш бўлди. Бир хил нав ва ҳудудлардаги 92 та таққослашнинг барчаси ижобий
бўлиши, 106 та туманда униб чиқиш ва фенологиянинг деярли бир йўналишда
ўзгариши эса бу натижани жиддий ўрганишга арзийдиган реал агрономик билимга айлантиради. Бу билим олимларимизни ушбу
ижобий агрономик сигналларни чуқур ДНК даражасида таҳлил қилишга ундамоқда. Аммо фундаментал биологик билимни фермер амалиётига
мослаштириш ва натижани миллий масштабда ўлчаш мумкинлиги аллақачон аён бўлди
ва бу манфаат келтира бошлади.
Эпигенетик
билимга асосланган деҳқончиликнинг биз кўраётган келажаги шу: лабораториядаги
билимни фермер даласига тушириш, уруғдан бошлаб ўсимлик ҳаётини яхшироқ тушуниш
ва мавжуд генетик “hardware” имкониятини тўғри агротехник “software” орқали
тўлиқроқ очиш. Янги даврнинг муҳим бошланиш нуқталаридан бири уруғни тўғри
“тарбиялаш” ва тайёрлашдир.
Иброҳим Абдураҳмонов,
Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазири, академик
Манба: https://www.researchsquare.com/article/rs-10823700/v1
