Бүгінде Өзбекстанда интернет желісі арқылы ақпарат тарату және мәлімет іздеу мүмкіндіктері кеңейіп келеді. Атап айтқанда, елде интернет пайдаланушылар саны 31 миллионнан асқан, оның 14 миллионы әлеуметтік желілерді белсенді қолданады.
Сонымен қатар құқықбұзушылардың интернет пен әлеуметтік желілерді теріс мақсатта пайдалану жағдайлары күн сайын көбейіп бара жатқаны айтылды.
Атап айтқанда, кейінгі алты жылда елде киберқылмыстар бойынша өтініштер саны 48 есе артқан. Өткен жылы жасалған алаяқтық қылмыстарының 82 пайызы, ұрлық қылмыстарының 76 пайызы киберкеңістікте орын алған. Соның салдарынан жеке және заңды тұлғаларға келтірілген материалдық шығын 2 триллион сумнан асқан.
Таныстырылымда ақпараттық технологиялар арқылы жасалатын құқықбұзушылықтардың күрт көбейіп бара жатқаны ұлттық заңнамаға мұндай қылмыстар үшін жазаны күшейту және киберқылмыстың жаңа түрлері үшін жауапкершілік белгілеу қажеттігін көрсететіні атап өтілді. Сондай-ақ ақпараттық технологиялар саласындағы қылмыстар және көптеген азаматтарға зиян келтіріп отырған «қаржы пирамидалары» үшін де жазаны қатаңдату мақсатқа сай екені айтылды.
Азаматтардың өз атына рәсімделген электрондық төлем құралдары мен абоненттік нөмірлерді пайдалану кезінде жеке жауапкершілігін арттыру мақсатында олардың атына тіркелген электрондық төлем құралы, криптоәмияны, SIM-картасы және электрондық аккаунттары киберқылмыс жасауға пайдаланылуына жол бергені үшін әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік белгілеу ұсынылды.
Сондай-ақ маңызды ақпараттық инфрақұрылым нысандарына бағытталған кибершабуылдар үлкен материалдық шығынға әкелетін жаһандық қауіпке айналып отырғаны және мұндай жағдайлар республикада да байқалып отырғаны айтылды. Осыған байланысты заңды тұлғалардың өз қарамағындағы ақпараттық жүйелердің қауіпсіздігін қазіргі заманғы қауіп-қатерлерге сай жетілдіріп, киберқауіпсіздікті қамтамасыз етуге ерекше көңіл бөлуі қажет екені атап өтілді.
Сондықтан заңды тұлғалар тарапынан ақпараттық қауіпсіздік пен киберқауіпсіздік талаптарын сақтамағаны үшін, салдары туындаған-туындамағанына қарамастан, әкімшілік жауапкершілік белгілеу ұсынылды.
Бұл талаптар қашықтан қаржылық қызмет көрсететін банктерге де қатысты болмақ. Олар өз жүйелерінде алаяқтықтың алдын алу үшін қорғаныс және қауіпсіздік шараларын тұрақты түрде жетілдіріп отыруы тиіс.
Атап айтқанда, соңғы жылдары үш банк жүйесіндегі әлсіздік салдарынан 3025 клиентке 17 миллиард сум көлемінде материалдық шығын келтірілген.
Осыған байланысты коммерциялық банктер, төлем жүйелері операторлары және төлем ұйымдары ақпараттық және киберқауіпсіздік талаптарын сақтамау салдарынан орын алған киберқылмыстардың материалдық залалы үшін жауапты болуы тиіс екені туралы бастама көтерілді.
Таныстырылымда ұйымдасқан қылмыстың жасалу тәсілдері мен түрлері де өзгеріп келе жатқаны айтылды.
Ұйымдасқан топтардың қоғамдағы тәртіп ережелерін ашық түрде елемей, өзін заңнан жоғары қоюы, бұзақылық қылмыстарын жасауы, оның ішінде атыс қаруын көрсету немесе қолдану арқылы және қайталап жасау жағдайлары, сондай-ақ қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етіп жүрген билік өкіліне қарсы әрекет ету жағдайларында қолданылатын жазалар жеткілікті әсер етпей отырғаны атап өтілді.
Сонымен қатар, соңғы уақытта аралас жекпе-жек және басқа да жауынгерлік спорт түрлері бойынша жасырын заңсыз жекпе-жектер ұйымдастырылып, оған жастардың қатысып жатқаны да байқалып отыр. Алайда мұндай әрекеттер үшін нақты жауапкершілік шаралары әлі қарастырылмағаны айтылды.
Осыған байланысты заңнамаға мұндай қауіп-қатерлердің алдын алуға және оларға қарсы қатаң күрес жүргізуге бағытталған нормаларды енгізу уақыты келгені атап өтілді.
Ауыр және аса ауыр қылмыстар жасау мақсатында қылмыстық ұйым құру, оны қаржыландыру немесе олардың қылмыстарын жасыруға жәрдемдесу, жауынгерлік спорт түрлері бойынша заңсыз жарыстар ұйымдастыру және өткізу үшін қылмыстық жауапкершілік белгілеу ұсынылды. Сондай-ақ бұзақылық қылмыстары үшін жазаны күшейту және заңсыз ұйымдастырылған жекпе-жек жарыстарына қатысқандар үшін әкімшілік жауапкершілік енгізу ұсынылды.
Таныстырылымда ақпараттық технологиялар арқылы жасалатын құқықбұзушылықтарға қарсы күресті және ұйымдасқан әрі қоғамдық орындардағы қылмыспен күрестің қылмыстық-құқықтық тетіктерін күшейтуге бағытталған заң жобалары да ұсынылды.
Мемлекет басшысы ұсыныстарды мақұлдап, жауапты тұлғаларға тиісті тапсырмалар берді.
