Бироқ айни ёшлик палласида шуни ёдда тутиш жоизки, орзулар асосан билим воситасида ушалади. Ҳар қандай ютуқ учун мустаҳкам замин, яъни қатъий ирода, аниқ мақсад ҳамда вақтида эгалланган ва эгалланишда давом этаётган билим лозим. Билим тушунчасига эса “китоб” сўзи эгиздир.
Бугунги кунда юртдошларимиз орасида китобхонлик маданиятини юксалтириш, ёш авлоднинг бадиий адабиётга меҳрини ошириш, маърифатли авлодни вояга етказиш йўлида улкан ислоҳотлар кечмоқда.
Келинг, шу ўринда мамлакатимизда китобхонликнинг муҳим босқичга кўтарилиш палласига тўхталиб ўтсак.
2017 йил 30 июнь. Тошкентда “Камолот” ёшлар ижтимоий ҳаракатининг (ҳозирги Ёшлар ишлари агентлиги негизидаги) қурултойи ўтказилди. Қурултойда Президентимиз иштирок этиб, ёшлар билан очиқ мулоқот қилди. Йиғилишда алоҳида эътибор қаратилган, куйиниб гапирилган мавзулардан бири китобхонлик эди. Мен йиғилишда Сирдарёдан туриб видеоконференция орқали иштирок этгандим. Президентимизнинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳрида ҳар йили “Энг китобхон мактаб”, “Энг китобхон маҳалла”, “Энг китобхон оила” каби танловлар ўтказиш, якуний босқич ғолибларини тақдирлаш учун қимматбаҳо совғалар, жумладан, юртимизда ишлаб чиқарилган автомобилларни мукофот тариқасида бериш ташаббусини кўпчилик қатори мен ҳам катта қувонч билан қабул қилгандим.
Очиғи, китоб ўқиган инсонга машина совға қилиш кўпчилик учун ишониш қийин бўлган ҳолат эди. Шунинг учун афсус билан айтиш жоизки, кўпчилик “Ўқиб шаҳар олармидинг?”, “Ўқиган билан нима бўлардинг?”, “Нари борса ўқитувчи бўласанми?” деган гапларни ҳеч бўлмаганда бир марта бўлса ҳам эшитган.
Бу гапларни мен ҳам эшитганман. Тўғри, ота-онам ҳамиша қўллаб-қувватлаб, ўқишимни, яхши таълим олишимни хоҳлаган. Аммо атрофдагилар мен каби оддий қишлоқ боласининг муваффақиятга эришишини истаса-да, ишона олмас эди. Бироқ Президентимиз каттаю кичикни бирдек келажакка дадил қарашга ўргата олди. “Ёш китобхон” танлови эълон қилиниб, ғолибига “Spark” автомобили совға қилиниши ҳақидаги лавҳалар ОАВда намойиш этилди. Ўша кунларнинг бирида ота-онамга юзландим:
— Сизларга машина совға қиламан!
Даладан чарчаб келган дадам ҳайрон қаради.
Мен эса давом этдим:
— Биринчи ўринни олган иштирокчига машина совға қилинадиган танлов эълон қилинибди. Албатта, қатнашиб, шу танловда ғолиб бўламан.
Бу гапимдан ота-онамнинг чеҳраси ёришиб, кейин шу мақсадимга етишишим учун барча шароитларни қилиб беришди. “Ёш китобхон”га қизғин тайёргарлик кўра бошладим. 2017 йилги танловда омадим келмагани учун эмас, балки билимим етмагани сабабли энг охирги ўринни — 14 та ҳудуд ичида 14-ўринни қайд этдим. Танловда ютқазиб келганимдан кейин аксарият қишлоқдошларим мени кўрганларида “Ҳа, Ўрмон акамнинг ўғли-я, калит қўлингда турганди. Шарт-шарт гапириб, машинани ютиб келмайсанми? Лекин биринчи ўринни олган қиз ўткир экан-а? Майли, яна ҳаракат қил, албатта, қатнаш. Бизнинг қишлоқдан ҳам чиқсин “Президент совғаси”ни ҳайдаб юрадиган”, деб айтишни одат тусига айлантирдилар.
Бундан хижолат бўлардим, қайсидир маънода мағлубият аламини ҳис қилардим. Бироқ айнан шу сўзлар ҳам туртки бўлиб, танловда кетма-кет иштирок этавердим. Икки эмас, уч эмас, бешинчи йил деганда — 2022 йилнинг 7 апрель куни “Ёш китобхон” танловининг республика босқичида 15-19 ёш тоифасида 1-ўринни қўлга киритдим ва ота-онамга 2017 йилда берган ваъдамни бажардим.
“Президент совғаси”ни ютиб келганимдан сўнг қишлоғимизда китобга бўлган муҳаббат ортиб кетди. Дадам эса “Spark”да бутун вилоятимиз бўйлаб элликка яқин мактабга мени олиб борди. Бу мактабларда ўқувчилар билан учрашдим. Ўқувчилар эса битта гапни такрорлар эди: “Сизга ҳавас қиламиз, биз ҳам китоб ўқиб, машина ютамиз”.
Одамлар ҳавас қиладиган даражага етишимга Президентимиз илгари сурган ташаббуслар ва ёшларга яратилаётган имкониятлар сабабчи бўлди. Юртимизда китобхонларга кўрсатилаётган ғамхўрлик туфайли илм-маърифат йўлидаги авлоднинг кўксига шамол тегди. Бизга “Spark” берилган бўлса, бугунги ғолиблар электромобиллар билан тақдирланмоқда. Биз биринчи бор қатнашган пайтда республика босқичида 2-ўринни олган иштирокчи компьютер билан тақдирланган бўлса, бугун 75 миллион сўм пул мукофотини қўлга киритмоқда. Бу мамлакатимизда ислоҳотларнинг йилдан йилга юксалиб, қамрови ҳам кенгайиб бораётганидан далолат. Сўнгги йилларда мана шундай китобхонлик танловларида 3 миллиондан зиёд ёш иштирок этибди. Бу ҳазилакам рақам эмас.
Яқинда Президентимизнинг “Китобхонлик маданиятини ривожлантириш ва аҳоли ўртасида китоб ўқишга қизиқишни ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори қабул қилинди. Албатта, барчамиз айни қарорни китобга меҳр ва китоб сингдирган ватанпарварлик руҳидаги янги Ўзбекистонга муҳаббат билан қарши олдик.
Қарор асосида “Китоб — маърифат манбаи” лойиҳаси доирасида аҳоли ўртасида китобхонликни тарғиб қилиш ва йилига ўртача 10 та китоб ўқиш мақсади жорий этилиши, Ёшлар ишлари агентлиги ҳузурида Китобхонлик маданиятини ривожлантириш жамғармаси тузилиши, “Жадидлар изидан” китобхонлик клуби лойиҳаси асосида мактаб ўқувчилари йилига камида 20 та китоб ўқишининг таъминланиши, клубнинг энг фаол аъзолари тақдирланиши белгиланди.
Шунингдек, танловлар орқали истеъдодли муаллифларни аниқлаш ва уларга ижод қилиш учун шароит яратиш мақсадида бир йилгача БҲМнинг 50 баравари (20 миллион 600 минг сўмгача) миқдорида ҳақ тўланиши, энг сара хорижий адабиётларни ўзбек тилига ва миллий адабиётларни хорижий тилларга таржима қилиш, нашрга тайёрлаш ва чоп этиш харажатларининг 50 фоизи ҳамда муаллифлик ҳуқуқи учун харажатларнинг 80 фоизининг жамғарма томонидан қопланиши қайд этилди.
Шу билан бирга, китобхонлик рейтинги шакллантирилиши, “Янги Ўзбекистон қиёфасидаги туман (шаҳар)” мақомини олган ҳудудларда 330 та маҳалла кутубхонаси ташкил қилиниши, “TOП-100” китобхон дастури доирасида ўқувчи ва талабалар орасида энг кўп китоб ўқиганларнинг тақдирланиши, ҳар бирига БҲМнинг 25 баравари миқдорида (10 миллион 300 минг сўм) пул мукофоти берилиши, “Мутолаа” рақамли платформаси лойиҳаси орқали жамоат транспорти ва инфратузилма объектларида электрон ва аудиокитоблардан бепул фойдаланиш имконияти яратилиши — буларнинг барчаси янги Ўзбекистон китобхон мамлакат сифатида юксалаётганидан далолат.
Ёшлар, хусусан, ёш китобхонлар вакили сифатида айта оламанки, бу қарор, аввало, бизнинг нурафшон келажагимиз учун қабул қилинди. Эндиликда Ўзбекистонда китобхонлик бўйича алоҳида жамғарма фаолият юритади. Бу имкониятдан унумли фойдаланиб, тенгдошларим, ука-сингилларим ўз устиларида янада кўпроқ ишлашлари лозим.
Қарорда китобхонлик бўйича қилиниши лозим бўлган ишлар аниқ ва равшан белгилаб қўйилган. 11 қисмдан иборат дастур тўлиқ китобхонлик ҳаракатига қаратилган. Шунингдек, жамғармада тажрибали мутахассислар, олимлар, зиёлилардан иборат Васийлик кенгаши таркиби шакллантирилгани ҳам китобхонларни қувонтиради. Васийлик кенгашининг аниқ иш режаларига китобхонлик бўйича танловларнинг тизимли ташкил этилишини назорат қилиш, соҳа ривожи йўлидаги муаммоларни аниқлаб, улар юзасидан таклифларни Вазирлар Маҳкамасига тақдим этиб бориш вазифалари юклатилган бўлиб, булар ҳам кенгашнинг мамлакатимизда китобхонлик даражасини юксалтириш йўлида ўзига хос ўрин тутишидан дарак беради.
Бугун юртимизда китобхонлик соҳасидаги ислоҳотларга кўпчиликнинг ҳаваси келмоқда. Бунга ўзим гувоҳман. Озарбайжонда ўтказилган халқаро форумда мамлакатимиздаги ёшлар сиёсати бўйича тақдимот қилган эдик. Унда китобхонлик борасидаги ишларга тўхталганимда, бир озарбайжонлик иштирокчининг “Эҳ-а, зўр танлов-ку. Ўзбекистонга бориб, китоб ўқиб, машина ютиб келсак бўларкан” деган сўзлари ҳали-ҳамон ёдимда.
Китоб ва китобхонлар бўйича ишларнинг кўлами ҳақиқатан кенг. Хусусан, “Янги Тошкент” мажмуасида янги кутубхона қад ростлаётгани сўзимиз исботи. Имом Бухорий мажмуаси, Ислом цивилизацияси маркази ва муҳташам кутубхона. Бу уч мажмуа бир вақтнинг ўзида қад кўтармоқда. Яъни илм, эътиқод, маърифат, маънавият, инновация ва илғор ташаббуслар бир вақтнинг ўзида юксалмоқда. Яқинда Президентимиз ушбу кутубхона қурилиши билан танишди. Ушбу жараённи телевидение орқали кўриб, шуни ҳис қилдимки, мазкур кутубхона янги Ўзбекистон кутубхонаси сифатида халқимизнинг шонли тарихидан муносиб ўрин эгаллайди.
Ҳа, чиндан ҳам не-не инсонлар кўришни орзу қилган замонларда яшаяпмиз. Бир вақтлар Қодирий, Чўлпон, Мунавварқори, Фитрат каби жадид боболаримиз маърифат йўлида ҳаракат қилгани учун асоссиз жазоланган эди. Бугун-чи? Бугун улар бошлаб берган ҳаракат ёшлар қалбига сингиб бормоқда. Мактабларда уларнинг номлари билан аталувчи клублар ташкил этилмоқда. Бу ҳам улар орзу қилган кунларни биз кўраётганимиздан далолат.
Ҳеч ёдимдан чиқмайди: 2022 йилнинг 30 июнь куни. “Янги Ўзбекистон” боғидаги павильонда Президентимиз “Ёш китобхон” ва “Ёш китобхон оила” танловлари ғолиблари билан мулоқот қилди. Ўшанда давлатимиз раҳбари “Сизлар китоб ўқиб чарчамасанглар, мен мукофот бериб чарчамайман”, деганди. Шу куни Президентимиздан “Мард ўғлон” давлат мукофотини қабул қилиб олгандим. Тақдирлаш маросимида эса давлатимиз раҳбари ота-онангизга салом ва раҳматимни етказиб қўйинг, дея қўлимни маҳкам сиқиб қўйганди. Бугун оддий уй бекаси бўлган онамнинг кўксида “Маънавият фидойиси” кўкрак нишони порлаб турибди, отам “Президент совғаси — “Ёш китобхон” ғолиби” деб ёзиб қўйилган машинада мағрур юрибди. Мен буларнинг ҳаммасига янги Ўзбекистонда Президентимиз яратиб берган имкониятлар натижасида эришдим.
Бугун Гулистон давлат университетида ёшлар етакчиси сифатида фаолият юритяпман. Фаолиятим давомидаги асосий лойиҳа ва ташаббусларим ҳам айнан китобхонликка қаратилган. Хусусан, талабалар орасида китобхонлик дебатларига алоҳида эътибор қаратмоқдамиз. Ҳар ҳафта “Мутолаа майдони” лойиҳаси орқали “Мутолаа” иловасидаги бирор асарни ўқиб, муҳокама қиламиз. Шунингдек, “Мушоира” клуби фаолиятини йўлга қўйиб, ёш ижодкорларнинг шаклланишида бор ғайратимизни сафарбар этяпмиз.
Университетимиз ёш ижодкорларининг китобини нашр этишни режа қилдик. Телевидение билан ҳамкорликда “Бир асар муҳокамаси”, “Мунозара” каби телелойиҳаларни йўлга қўйиб, китобхонлик тадбирларини оммавий ахборот воситаларида кенг ёритяпмиз.
Яқинда университетимизнинг янги ва замонавий Ахборот-ресурс маркази фойдаланишга топширилди. Ёшлар ишлари агентлигининг совғаси сифатида “1000 китоб” лойиҳаси доирасида таржима қилинган китоблар янги кутубхонамизга тақдим этилди.
Биз ҳали ўз устимизда жуда кўп ишлаб, тинимсиз ўқиб, яратиб берилаётган имкониятлардан оқилона фойдаланган ҳолда янги Ўзбекистонни маърифатли жамият ва китобхонлар юрти сифатида юксалтиришимиз лозим. Президентимиз қарорида ҳар йили киши бошига 10 дона китоб ўқилишига эришиш алоҳида қайд этилган. Лекин ишонаманки, яратилаётган имкониятлар натижасида биз бу рақамни ҳам тез орада забт этиб, бундан-да юксак натижалар сари интила бошлаймиз. Ҳали бир инсон йилига 30-40 дона китоб ўқийдиган кунларга ҳам етиб борамиз. Марра аниқ, мақсад равшан. Фақат ҳаракат қилсак, бас.
Ёрқинжон ҲАЙИТБОЕВ,
Гулистон давлат университети ёшлар етакчиси,
“Мард ўғлон” давлат мукофоти соҳиби,
“Ёш китобхон” танловининг республика босқичи ғолиби
