Bu haqda Tojikistonning “Xovar” milliy axborot agentligida maqola eʼlon qilindi. Materialda keltirilgan faktlar BMTning Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO) maʼlumotlariga tayangan.
Gap tabiiy gidrologik sikl natijasida har yili yangilanib turadigan chuchuk suv zaxiralari haqida bormoqda. FAO maʼlumotlariga koʻra, 2015-yildan beri Markaziy Osiyo aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan 12 foiz qayta tiklanadigan suv resurslarini yoʻqotgan - bu dunyodagi eng yuqori koʻrsatkichlardan biridir.
Suv tanqisligi darajasini baholash uchun FAO ekspertlari suv olish hajmining mavjud zaxiralarga nisbatini aks ettiruvchi “suv stressi” koʻrsatkichidan foydalangan. Markaziy Osiyoda suv stressining yuqori darajasi koʻp jihatdan suvdan foydalanish tuzilmasi bilan bogʻliq: mintaqadagi barcha suv olishning 82 foizi qishloq xoʻjaligiga toʻgʻri keladi.
Shu bilan birga, FAO ijobiy tendensiyalarni ham qayd etmoqda. Markaziy Osiyoda chuchuk suv olishning umumiy hajmi 9 foizga kamaydi — 2015-yildagi 123 million kub metrdan 2022-yilda 112 million kub metrgacha. Xuddi shu davrda suv stressi darajasi 76,8 foizdan 70,2 foizga tushdi, bu esa suv resurslariga yuklama 8,6 foizga kamayganini anglatadi.
FAO sharhiga koʻra, dunyoning barcha mintaqalarida chuchuk suv resurslariga bosim kuchaymoqda. 2022-yilda sayyoramizda suv stressining oʻrtacha darajasi 18% ga yetdi, ammo ayrim hududlarda u sezilarli darajada yuqori:
- Shimoliy Afrika — 121%;
- Janubiy Osiyo — 76,7%;
- Markaziy Osiyo — 70,2%;
- Gʻarbiy Osiyo — 65,1%.
Suv stressining yuqori darajasi shuni anglatadiki, yillik suv olish hajmi uning tabiiy tiklanish hajmiga yaqinlashmoqda yoki undan oshib ketmoqda, bu esa suv ekotizimlarining barqarorligi va iqtisodiy rivojlanish uchun jiddiy xavf tugʻdiradi.
FAO taʼkidlashicha, qishloq xoʻjaligi dunyodagi eng yirik suv isteʼmolchisi boʻlib qolmoqda. Shu bilan birga, Yevropa va Shimoliy Amerika agrar sektorda suv resurslarining atigi 34 foizidan foydalanadi, ammo dunyodagi sanoat suv olishining deyarli yarmi — 47 foizi ushbu mintaqalarga toʻgʻri keladi.
Suvdan foydalanish samaradorligi, Markaziy Osiyoda biroz yaxshilanishlarga qaramay, qurgʻoqchil mintaqalarda suv stressining yuqori darajasi suv resurslarini uzoq muddatli moslashish va barqaror boshqarish zarurligini taʼkidlaydi.
