Tungi smenada ishlash uzoq vaqtdan beri uyqu buzilishi, ruhiy salomatlik muammolari va surunkali charchoq xavfining ortishi bilan bog‘liq bo‘lib kelgan. Endi olimlar tabiiy bioritmlarning uzoq vaqt davomida buzilishi miya tuzilishiga ham ta’sir qilishi mumkinligi haqida dalillarni topishdi.
Singapurlik tadqiqotchilar Buyuk Britaniyaning Biobank loyihasida 14 198 ishtirokchining magnit-rezonans tomografiya ma’lumotlari va tibbiy yozuvlarini tahlil qilishdi. Ular smenada yoki tungi smenada ishlagan 2122 kishiga alohida e’tibor qaratishdi.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, bu ishchilarda o‘ng talamus va chap mindalina hajmining o‘rtacha darajada kamaygan. Talamus miyaning turli qismlari o‘rtasida ma’lumot uzatishda va xotira jarayonlarida ishtirok etadi, mindalina esa hissiy tartibga solish va stress bilan bog‘liq jarayonda muhim rol o‘ynaydi.
Bu sohalar, shuningdek, uyqu-uyg‘onish sikllarini boshqarish bilan bog‘liq va ularning faoliyati diqqat, hissiy holat va kognitiv qobiliyatlarga ta’sir qilishi mumkin. Olimlarning ta’kidlashicha, bu o‘zgarishlar surunkali sirkad ritm buzilishining asab tizimiga ta’sirining dastlabki belgisi bo‘lishi mumkin.
Qo‘shimcha tahlil miya hajmining sezilarli darajada kamayishi va ayrim kognitiv testlarda yomon natijalar o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqladi. Biroq, tadqiqotchilar bu ta’sir kichik ekanligini ta’kidlamoqda, shuning uchun intellektual qobiliyatlarga ta’siri haqida qat’iy xulosalar chiqarishga hali erta.
Qizig‘i shundaki, o‘zgarishlar qisman qaytarilishi mumkin. Tadqiqotga ko‘ra, tungi smenalarni to‘xtatgandan so‘ng, ta’sirlangan miya sohalarining hajmi tiklana boshlaydi, o‘rtacha ikki yarim yil ichida sezilarli yaxshilanishlar kuzatiladi.
Tadqiqot mualliflari shuningdek, miya hajmining pasayishi nerv hujayralarining nobud bo‘lishini anglatmasligini ta’kidlamoqda. Miya yangi sharoitlarga juda moslashadi, shuning uchun kuzatilgan o‘zgarishlar g‘ayrioddiy ish jadvaliga moslashish mexanizmining bir qismi bo‘lishi mumkin.
Olimlar tadqiqot asosan o‘rta va keksa yoshdagi odamlarni qamrab olganini ta’kidlamoqda, shuning uchun bunday jadval yosh ishchilarga qanday ta’sir qilishi hali noma’lum, deb xabar berdi korrespondent.net.
