Jadal raqamli transformatsiya davrida sunʼiy intellekt, kiberxavfsizlik va shaxsiy maʼlumotlarni himoya qilishni huquqiy tartibga solish davlat xavfsizligi va iqtisodiy rivojlanish uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda. Zamon talablariga javob berib, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2025-yil 26-noyabrda «Oʻzbekiston Respublikasida yuridik taʼlim va ilm-fanni yanada isloh qilish chora-tadbirlari toʻgʻrisida» PF-232-son tarixiy Farmonni imzoladi. Ushbu Farmon yangi avlod huquqshunoslarini – chuqur huquqiy bilimlarni texnik kompetensiyalar bilan uygʻunlashtirgan mutaxassislarni tayyorlash uchun poydevor yaratadi.

DAVLAT MANDATI: GʻOYADAN QONUNGA

Prezident Farmonining 6(b)-bandi Toshkent davlat yuridik universitetida «Raqamli huquq» (Digital Law) xalqaro taʼlim yoʻnalishini joriy etishni bevosita nazarda tutadi. Farmon talablari misli koʻrilmagan: xalqaro standartlar boʻyicha IQ-test shaklidagi tanlov, chet tiliga oid B2 darajasidagi majburiy sertifikat, ingliz tilida oʻqitish va yetakchi xorijiy professorlarni jalb qilish, shuningdek Raqamli huquq markazi hamda Raqamli texnologiyalar va sunʼiy intellekt laboratoriyasini yaratish koʻzda tutilgan.

Shu bilan birga, Prezidentning 2025-yil 8-sentabrdagi «Sud-ekspertlik faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida» PQ-270-son qaroriga muvofiq, TDYU va xalqaro hamkorlar sherikchiligida nodavlat Raqamli sud-ekspertiza markazi tashkil etish belgilangan – bu raqamli kriminalistika sohasida mutaxassislar tayyorlash uchun noyob amaliy baza hisoblanadi.

HUQUQ VA TEXNOLOGIYALAR SHOʻBASI (KIBERHUQUQ): UCH YILLIK TIZIMLI ISH

Prezident tashabbuslarining amalga oshirilishi 2023-yilda Adliya vaziri A.D. Tashqulov koʻmagi bilan TDYUda tashkil etilgan Kiberhuquq kafedrasi (www.cyber-law.uz) tomonidan yaratilgan mustahkam poydevorga tayanadi. Bu Markaziy Osiyoda raqamli texnologiyalar sohasida huquqshunoslar tayyorlash boʻyicha birinchi ixtisoslashtirilgan tuzilma boʻldi. 2025-yil 25-dekabrdan boshlab kafedra universitetning yangi tuzilmasiga muvofiq Huquq va texnologiyalar shoʻbasiga aylantirildi. Shuningdek, “Raqamli huquq” bo‘limi tashkil etildi.

Uch yillik tizimli ish davomida taʻsirchan natijalarga erishildi:

  • Oʻquv-uslubiy baza: raqamli huquqning barcha asosiy fanlari boʻyicha darsliklar va oʻquv qoʻllanmalar ishlab chiqilgan va nashr etilgan, shu jumladan «Kiberhuquq» magistratura mutaxassisligi oʻquv dasturi va fan dasturlari yaratilgan;

  • CyberLawWeek xalqaro konferensiyasi: 2023-yildan boshlab Oʻzbekiston shaharlari boʻylab gibrid formatda (onlayn/oflayn) oʻtkaziladigan noyob yillik forum boʻlib, Yevropa, Osiyo va MDH yetakchi ekspertlarini bir joyga toʻplaydi;

  • Yangi ilmiy mutaxassislik 12.00.18 – «Raqamli huquq»: Oʻzbekiston tarixida birinchi marotaba raqamli huquq boʻyicha dissertatsiyalar himoyasi uchun mutaxassislik joriy etildi;

YEVROPA YOʻNALISHI: GDANSK UNIVERSITETI BILAN HAMKORLIK

Gdansk universitetining Huquq va boshqaruv fakulteti (Polsha, Top-1000) bilan strategik hamkorlik Oʻzbekiston oldida Yevropa taʼlim makoniga yoʻl ochmoqda. 2025-yil noyabrda TDYU delegatsiyasi Gdanskga xizmat safari doirasida moliyalashtirish hajmi 2 million yevrogacha boʻlgan nufuzli NAWA KATAMARAN grantiga ariza tayyorlandi.

Dastur butun Markaziy Osiyo uchun yangi boʻlgan ikki diplomli qoʻshma xalqaro magistratura dasturini yaratishni nazarda tutadi. Bitiruvchilar Yevropa Ittifoqida tan olinadigan «Raqamli huquq magistri» (Master of Digital Law, LLM) malakasiga ega boʻladi.

Ushbu hamkorlik Oʻzbekiston Respublikasi va Yevropa Ittifoqi oʻrtasidagi kengaytirilgan sheriklik va hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim (EPCA, 2025-yil 24-oktabr)ga toʻliq mos keladi va PF-232-son Farmonning 1(g)-bandida qoʻyilgan maqsad – TDYUning 2030-yilga kelib QS World University Rankings TOP-1000 «Huquq» yoʻnalishi reytingiga kirishiga bevosita xizmat qiladi.

2030-YILGACHA STRATEGIYA: BOʻLIMDAN FAKULTETGA

Tasdiqlangan rivojlanish strategiyasiga koʻra, 2030-yilga qadar Huquq va texnologiyalar boʻlimi yagona «Raqamli huquq» yoʻnalishini rivojlantirib, resurslarni sifatli boshlangʼich bosqichga jamlaydi. 2030-yildan boshlab uchta ixtisoslashtirilgan trek bilan toʻliq huquqli «Raqamli huquq, Sunʼiy intellektni boshqarish va kiberxavfsizlik» fakultetiga kengaytirish rejalashtirilgan:

  • Birinchi yo‘nalish – Maʼmuriy raqamli huquq (E-Government Law): Adliya vazirligi, ATRKT, E-Government agentligi, hududiy hokimiyatlar uchun;

  • Ikkinchi yo‘nalish – Korporativ raqamli huquq va IT-komplayens: IT-kompaniyalar, banklar, fintex-startaplar, xalqaro korporatsiyalar uchun;

  • Uchinchi yo‘nalish – Raqamli jinoyat huquqi va raqamli kriminalistika: IIV, DXX, Bosh prokuratura, sud tizimi uchun.

52 ta yangi oʻquv fani: Yevropa Ittifoqining dolzarb qonunchiligini integratsiya qiluvchi fanlarning toʻliq roʻyxati – EU AI Act, GDPR, NIS2, MiCA, Digital Services Act.

Maqsadli koʻrsatkichlar: 2030-yilga kelib kamida 270 nafar bakalavr va 90 nafar magistr tayyorlash, Scopus/Web of Science jurnallarida kamida 30 ta ilmiy maqola nashr etish, 12.00.18 – Raqamli huquq mutaxassisligi boʻyicha kamida 10 ta PhD/DSc dissertatsiya himoyasi.

MILLIY MANFAATLAR HARAKATNI TALAB QILADI

Jahon statistikasi shafqatsiz: Yevropa yuridik maktablarining 8 foizdan kamrogʻi algoritmik tartibga solish boʻyicha kurslar taklif qiladi, texnologiya kompaniyalarining 93 foizi esa raqamli texnologiyalar sohasida malakali huquqshunos mutaxassislarning keskin tanqisligini boshdan kechirmoqda. Oʻzbekiston Markaziy Osiyoda yetakchi oʻrinlarni egallash va Yevropa standartlari bilan mintaqaning jadal rivojlanayotgan bozorlari oʻrtasida «koʻprik» boʻlish uchun noyob imkoniyatga ega.

Prezidentning PF-232-son Farmoni – bu shunchaki hujjat emas, balki mamlakatning huquqiy tizimini raqamli transformatsiya qilishga qaratilgan strategik yoʻnalishdir. Uni amalga oshirish barcha manfaatdor tomonlarning saʼy-harakatlarini birlashtirish va barcha darajalarda soʻzsiz bajarilishini talab qiladi. Har qanday kechikish yoki byurokratik qarshilik milliy manfaatlarga bevosita zarar yetkazadi va Prezident tashabbuslarining ijrosini kechiktiradi.

«Yangi avlod kiber-huquqshunoslarini – sunʼiy intellekt, kiberxavfsizlik va maʼlumotlarni himoya qilish sohasida texnik kompetensiyalar bilan uygʻunlashtirilgan chuqur huquqiy bilimlarga ega mutaxassislarni shakllantirish – bu tanlov emas, balki raqamli kelajakni qurayotgan davlat uchun zaruratdir».

 

Islambek Rustambekov,
yuridik fanlari doktori, professor, TDYU prorektori

Said Gulyamov,
 yuridik fanlari doktori, TDYU professori