Tadqiqotchilar bunga Antarktida qirg‘oqlaridan minglab kilometr uzoqlikda sodir bo‘lgan tropik okean suvlarining anomal barqaror isishi sabab bo‘lgan, deb hisoblaydi. U atmosfera sirkulyatsiyasini o‘zgartirib, namlikni janubiy qit’aga yo‘naltirdi va natijada nihoyatda ko‘p qor yog‘ishiga sabab bo‘lgan.

To‘g‘ri, so‘nggi yigirma yil ichida Antarktida yiliga o‘rtacha 140,5 milliard tonna muzni yo‘qotgan, biroq 2021-yildan 2023-yilgacha bu jarayon qisqa muddatga bo‘lsa ham o‘zgargan.

Ushbu g‘ayrioddiy hodisaning sabablarini tushunish uchun Xitoy Fanlar akademiyasi Okeanologiya instituti tadqiqotchilari sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlari va atmosferadagi havo massalarining aylanishini modellashtirish natijalarini tahlil qilishdi, deb xabar berdi vokrugsveta.ru.

Jamoa 2021 va 2023-yillar oralig‘ida Tinch okeanining tropik g‘arbiy qismi Hind okeanining sharqiy qismi bilan uchrashadigan mintaqada barqaror isishni aniqladi. Bu joyda okean suvlari shundoq ham sayyoradagi eng iliq suvlardan biri, ammo o‘sha ikki yil ichida ular harorati avvalgidan ham ko‘tarildi.

Bu isish Rosbi to‘lqinlari deb ataladigan, ob-havo va sirkulyatsiya o‘zgarishlarini katta masofalarga uzatishga qodir bo‘lgan keng ko‘lamli atmosfera to‘lqinlari tizimini keltirib chiqardi. Ular xuddi qo‘shga qo‘shilgan otlar kabi bir-birining ketidan kelayotgan to‘lqinlar ketma-ketligini anglatadi. Havo buzilishlari yuqori janubiy kengliklar tomon tarqalib, Antarktida atrofidagi atmosfera sharoitlarining qayta tashkil etilishiga yordam berdi.

Natijada Avstraliyadan janubda g‘ayritabiiy past bosimli, Antarktidaning sharqiy qirg‘oqlari bo‘ylab esa g‘ayritabiiy yuqori bosimli hudud hosil bo‘ldi. Bu esa atmosferada namlikning harakatlanish yo‘li o‘zgarishiga olib kelgan. Ayniqsa, suv bug‘ining Hind okeanining o‘rta kengliklaridan Sharqiy Antarktida tomon atmosfera daryolari orqali ko‘chishi kuchaydi.

Atmosfera daryolari — atmosferadagi nisbatan tor yo‘laklar bo‘lib, katta hajmdagi suv bug‘larini uzoq masofalarga tashiy oladi. Antarktida kabi sovuq mintaqalarga yetib borgach, bu namlik mo‘l-ko‘l qor yog‘ishi mumkin.

Tropik iliq havzada barqaror isish davrlari taxminan har o‘n yilda bir marta sodir bo‘ladi. Shunday qilib, tropik iliq havza bir necha yil davomida Sharqiy Antarktidadagi qor yog‘ishi va muz massasiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan masofaviy "tartibga soluvchi" bo‘lib xizmat qiladi, degan xulosaga kelishdi olimlar.

Shu bilan birga, uzoq muddatli istiqbolda Antarktida muz qalqonidan aysberglar shaklida ajralib chiqayotgan muzlarni yo‘qotishda davom etmoqda. Bu jarayon asosan G‘arbiy Antarktika muz qalqoniga ta’sir qiladi. Ammo Sharqiy Antarktidadagi ba’zi shelf muzliklari ham zaif bo‘lib qolmoqda, chunki iliq okean suvi ularni pastdan eritadi va muzning tezroq harakatlanishiga yordam beradi.

***

Yer yuzidagi eng tezkor muzlik — Grenlandiyaning Yakobshavn muzligidir. Uning harakatini yuzasida turib sezish mumkin. 2007-yilda kengligi 6 kilometr va qalinligi 300 metrdan ortiq bo‘lgan, har yili 35 milliard tonnaga yaqin dunyodagi eng baland aysberglarni ishlab chiqaradigan bu ulkan muz daryosi kuniga 42,5 metr tezlikda harakatlangan. Ammo bu hali rekord emas — pulsatsiyalanuvchi muzliklarning bir martalik siljishi sutkasiga 300 metrga yetishi mumkin.