Әне, усы тәризде Әндижан 2026-жылғы Түркий дүньяның мәдений пайтахты миссиясын әмелге асырыўға жедел ҳәм кең көлемде киристи.

 Ўәлаят 23-25-июнь күнлери түрли мәмлекетлерден мийманлар, дөретиўшилик жәмәәтлер, изертлеўшилер ҳәм көркем өнер ғайраткерлерин қабыл етип, түркий кеңисликтиң тийкарғы майданларынан бирине айланған. Бир жыл даўамында қаланың тарийхы, дөретиўшилик мектеплери, туристлик бағдарлары, Өзбекстанның түркий мәмлекетлер арасындағы гуманитарлық бирге ислесиўди раўажландырыўдағы орны ҳаққындағы мағлыўматларға итибарды қарататуғын халықаралық бағдарлама басланбақта.

 Әндижан қаласына 2026-жылы Түркий дүньяның мәдений пайтахты статусын бериў ҳаққындағы қарар өткен жылдың ноябрь айында Ақтаў қаласында Түркий мәденият халықаралық шөлкеми Турақлы кеңесиниң 42-мәжилисинде қабыл етилген еди. Бул абырайлы статус, себеби ТҮРКСАЙ өткен жыллар даўамында бирге ислесиўдиң ең абырайлы майданларынан бирине айланды. Көркем өнер, билимлендириў, музей иси, китап басып шығарыў, тарийхый мийрасты сақлаў тараўларында жойбарларды әмелге асырады.

 Ең белгили бағдарлардан бири түркий дүньяның мәдений пайтахтлары бағдарламасы болып қалмақта. Бул статусқа ийе болғанлар фестивальлар, форумлар, көргизбелер ҳәм дөретиўшилик ушырасыўларды қабыл етеди. Бундай жолды өз тарийхын үгит-нәсиятлаў ҳәм туристлерди тартыў ушын бай мәдений календарьға ийе болған Түркстан, Шеки, Бурса, Эскишеҳир ҳәм Кастамону басып өткен.

 Әндижан түркий цивилизация тарийхында Заҳириддин Муҳаммед Бабурдың Ўатаны сыпатында айрықша орын ийелейди. Шайыр, ойшыл, сәркарда ҳәм мәмлекетлик ғайраткер дүньяның ҳәр қыйлы орынларында үйренилип атырған мийрас қалдырған. Мәселен, "Бабурнама" Орта Азия ҳәм Ҳиндстан тарийхы ҳаққындағы ең әҳмийетли дереклер қатарына киреди. Қала арқалы Ферғана ойпатлығының саўда жоллары өткен, бул жерде пүткил аймақтың раўажланыўына тәсир көрсеткен өнерментшилик мектеплери, музыка дәстүрлери ҳәм әдебий орталық қәлиплескен.

 Бирақ мәдений пайтахт статусы тек ғана бай өтмиш ушын берилмейди. Халықаралық шөлкемлер қаланың заманагөй процесслерде қатнасыў ҳәм халықаралық сөйлесиў майданы ўазыйпасын атқарыў имканиятын баҳалап келмекте. Бул жағдайда да тарийхый мийрас ҳәм белсенди мәдений турмыстың үйлесими Әндижанды мәмлекет шығысының ең белгили қалаларынан бирине айландырады.

 Ҳәзирги ўақытта да бул жерде үлкен өзгерислер жүз бермекте. Жаңа жәмийетлик орынлар, заманагөй мәденият объектлери, туризм инфраструктурасының раўажланыўы, қала орталығының жаңаланыўы ўәлаятта халықаралық илажларды өткериў имканиятын кеңейтти. Өзбекстанның Түркий мәмлекетлер шөлкеми ҳәм басқа да халықаралық бирлеспелер шеңбериндеги жедел мәдений дипломатиясы қосымша фактор болды.

 - ТҮРКСАЙдың бул қарары түркий дүнья мәканында гуманитарлық бирге ислесиўдиң жетекши қатнасыўшыларынан бири сыпатында республикамызға болған жоқары исенимди сәўлелендиреди, - деди Өзбекстан Республикасы мәденият министри Озодбек Назарбеков.

 Ашылыў мәресиминиң тийкарғы көркем образы етип Ферғана ойпатлығының ең белгили белгилеринен бири болған "Әндижан полкасы" таңланған. Рақс тарийхы жүз жылдан аслам дәўирди өз ишине алады. Бул дәўирде ол халық сейиллеринен дүньяның ең ири концерт майданларына шекем жетип барды. Халық хореографиясын изертлеўшилер оның халық арасындағы абырайын атқарыўдың қолайлылығы ҳәм дәстүр менен байланыстың сақланыўы менен түсиндиреди, импровизация ушын орын болса ҳәр бир қатнасыўшыға өз оқыўын көрсетиў имканиятын береди.

Соның ушын, әне, усы қаланы Түркий дүньяның мәдений пайтахты сыпатында қәдирлеў шеңберинде "Әндижан полкасы"н ең массалық аяқ ойын атқарыў категориясында Гиннестиң рекордлар китабына киргизиў басламасын алға қойыўға қарар етилгени терең рәмзий мәниге ийе.

 - Материаллық емес мәдений мийрасты қәстерлеп сақлаў халықаралық гуманитарлық күн тәртибинде барған сайын сезилерли орын ийелемекте, - дейди ТҮРКСАЙ бас хаткери Султан Раев. - Халық арқалы жасап киятырған дәстүрлер: музыка, аяқ ойын, өнерментшилик, аўызеки дөретиўшилик, миллий мәресимлерге айрықша итибар қаратылмақта. Түркий мәмлекетлер бул бағдарда жедел жумыс алып бармақта. Қазақстанда дәстүрий мәдениятты ғалаба ен жайдырыў бойынша жойбарлар әмелге асырылмақта, Әзербайжанда әййемги аяқ ойын әмелиятлары сақланып қалынбақта, Түркияда халық көркем өнериниң регионаллық мектеплери қоллап-қуўатланбақта. Әндижан басламасы да бул процесске үнлес түрде кирип бармақта.

 Бул басламаның өзине тән тәрепи сонда, онда профессионал көркем өнер шеберлери емес, ал регионның әпиўайы халқы қатнаспақта. Әйне олар мәдений естеликтиң тасыўшылары болып қалады ҳәм дәстүрлерди әўладтан-әўладқа жеткериўди тәмийинлейди.

 Қатнасыўшылар арасында жаслар, педагоглар, шыпакерлер... Көпшилик аяқ ойын ҳәрекетлерин ерте балалықтан билетуғынын тән алады. Атқарыўға таярлық илажлардың ашылыўынан көп бурын басланған. Шынығыў майданларында ҳәр күни студентлер, оқытыўшылар, кәрханалардың хызметкерлери, жәмийетлик шөлкемлер ҳәм дөретиўшилик жәмәәтлердиң ўәкиллери жыйналды.

 Сондай-ақ, концертлер, көргизбелер, илимий конференциялар, халық көркем өнери шеберлериниң ушырасыўлары, жаслардың жойбарлары шөлкемлестириледи. Бул илажлардың ҳәр бири өз тарийхын қәстерлеп сақлайтуғын, оны халықаралық майданда исенимли сәўлелендиретуғын қаланың көринисин қәлиплестириўге хызмет етеди.

 - Бурынғы мәдений пайтахтлардың тәжирийбеси бундай бағдарламалар тек ғана илажлар календарьына тәсир етпейтуғынын көрсетпекте, - деп есаплайды О.Назарбеков. - Мийманлар санының өсиўи мийманханалар ҳәм улыўма аўқатланыў объектлериниң көбейиўине, экскурсия хызметлери ҳәм өнерментшилик өнимлерине болған талаптың артыўына алып келмекте. Халықаралық форум ҳәм фестивальлар туризм тараўы инвесторлары ҳәм сырт елли бирге ислесиўшилер тәрепинен аймаққа қосымша қызығыўшылық оятпақта. Үлкен көлемдеги мәдений бағдарламалардың әмелге асырылыўы қалаларға өзиниң танылыўын күшейтиў, жаңа туристлик ағымларды тартыў ҳәм халықаралық байланысларды кеңейтиўге жәрдем береди. Бир қатар жағдайларда мәденият жылы инфраструктураны модернизациялаў ҳәм туризм тараўында жаңа жойбарларды иске қосыў менен бирге алып барылды. Әндижан ушын үлкениң бай тарийхый мийрасын, өнерментшилик мектеплерин, әдебий дәстүрлерин, туристлик бағдарларын халықаралық аудиторияға таныстырыў имканияты ашылмақта.

 * *

 Буннан бес әсирден аслам ўақыт бурын Әндижаннан жетилисип шыққан Заҳириддин Муҳаммед Бабур әўладларына туўылған жери ҳаққында қатарлар қалдырып, бул жерлерди пүткил дүньяға танытты ҳәм дүнья цивилизациясы тарийхына киргизди.

 Бүгин қала және түрли мәмлекетлер ҳәм халықларды бирлестиретуғын мәканның дыққат орайына айланбақта. Музыка, аяқ ойын, дөретиўшилик ҳәм уқсас дәстүрлер арқалы байланыслар ҳәм биргеликтеги жойбарлар жолға қойылмақта. Түркий дүньяның мәдений пайтахты статусы қала алдында ҳәр қыйлы илажлар кестесин ашып береди, бирақ оның тийкарғы қунлылығы өз мийрасына ҳүрмет ҳәм оны келешек әўладлар ушын сақлаўға умтылыў менен бирлескен инсанлар ушырасыў орны болыў имканиятында.

Сабина Алимова.

«Правда Востока».

ӨзР Мәденият министрлиги

баспасөз хызметиниң сүўрети.