Бүгинги күнде шөлкемниң 36 мың 568 километр узынлықтағы 35-500 киловольтлы магистраль электр тармақлары ҳәм 60 мың 844 мегавольт-ампер қуўатлылықтағы 1 мың 679 жоқары күшлениўли подстанциясы бар.
"Өзбекстан Миллий электр энергиясы" акционерлик жәмийети басқарма баслығының эксплуатация мәселелери бойынша биринши орынбасары Бобуржон Муродовтың атап өткениндей, 2026-жылдың январь-сентябрь айларында магистраль электр тармақлары арқалы 63,4 миллиард киловатт саат электр энергиясы тасып өтилген ҳәм 292,6 миллион киловатт саат транзит хызметлери көрсетилген.
Спикердиң атап өтиўинше, режелестирилген илажларды әмелге асырыў есабынан технологиялық жоғалтыўлар көлемин 3 млрд кВт.саатқа шекем азайтыўға ерисилди, бул 3,3 млрд кВт.саат нормадағы барлық тасыўлардың 4,8 процентин ямаса 5,4 процентти қурайды.
Энергетиклер тәрепинен жылдың 9 айында 107,1 миллион кВт саат электр энергиясы үнемленген. Соның менен бирге, Орайлық Азия бирден-бир энергетика системасының жумысын тәмийинлеў ушын мың кВт.саат электр энергиясын жеткерип бериў процесинде 47,7 кВт.саат (37,4 кВт.саат болыўы күтилип атырған еди) муғдарында шығын бақланған.
"Өзбекстан миллий электр энергиясы" акционерлик жәмийети балансындағы имарат ҳәм объектлерде қуяш панельлерин орнатыў жумыслары даўам етпекте. 2026-жылы улыўма қуўатлылығы 180 кВт болған панельлер жайластырылды (2026-жылға шекем орнатылған қуяш панельлериниң улыўма қуўатлылығы 1107 кВт). Бул жерде әҳмийетлиси, қайта тиклениўши энергия дәреклеринен пайдаланыў миллий экономикамыздың дәстүрий энергия дәреклерине байланыслылығын азайтыў имканиятын береди. "Өзбекстан Миллий электр энергетика" акционерлик жәмийети республикамызда қуяш энергетикасын раўажландырыўда белсене қатнаспақта. 2027-жылға шекем қосымша 310 кВт қуяш панельлери орнатылады.
Жылдың ақырына шекем магистраль тармақлар арқалы электр энергиясын тасыў көлеми 84,4 млрд кВт саатқа жеткерилиўи прогноз етилмекте. Атап өтилгениндей, 2026-жылдың басында 2026-2027-жыл гүзги-қысқы мәўсимде магистраль тармақлардың электр үскенелериниң турақлы ислеўин тәмийинлеў бойынша илажлар режеси ислеп шығылып, усы тийкарда 23 553 километр электр тармақлары, 2 817 трансформатор ҳәм 4 217 бөлистириў қурылмаларында оңлаў жумыслары алып барылған. Трансформаторлардың суўытыў системаларындағы 681 электр двигатель оңланды.
Барлық ҳаўа электр узатыў тармақлары тексериўден өткерилгени, 25 мың 868 изолятор ҳәм 14 мың 276 қусларға қарсы қурал орнатылғаны ҳаққындағы мағлыўматлар кәсиплеслеримиздиң итибарын тартты. Қанатлылар зыян келтириўге уқыплыма?
- Әйне солай, - деп тастыйықлады Б.Муродов. Гәп сонда, қуслар көбинесе уя салыў ушын жоқары вольтлы линиялардың таянышларын таңлайды, нәтийжеде ол жерде гейде суў топланыўы ҳәм тутасыўлар жүз бериўи мүмкин.
Жалтылдаған жақтылық қусларды үркитип жиберетуғын видеоролик көрсетилди (сюжетте майн мысалында). Бунда бизди қоршап турған тәбиятқа зыян жеткерилмейди: қуслар уялаў ушын басқа орынларды таўып алады.
Контакт байланысларын тепловизор камералары жәрдеминде тексериў усыллары да бар. Жыл басынан берли 1679 подстанция ҳәм 36 мың 568 километр электр узатыў тармақларындағы электр үскенелериниң контактлары пуқта камералар арқалы тексерилип, анықланған артықша қызып кетиў жағдайлары сапластырылды.
Қорғалатуғын аймақлардағы жоқары күшлениўли электр жеткерип бериў тармақлары, имаратлар ҳәм тереклердиң барыў қыйын болған аймақларын мониторинг етиў ушын ушыўшысыз ушыў аппаратлары - дронлардан пайдаланылмақта. Олар тәрепинен тармақлардың 1915 километри тексерилип шығылды, бул жарақатланған жерлерди тез анықлаў ҳәм айрықша жағдайлардың алдын алыў имканиятын берди. Барлық нуқсанлар өз ўақтында сапластырылған.
Келеси қысқа да электр тармақлары объектлериниң исенимли ҳәм үзликсиз ислеўин тәмийинлеў бойынша резервлер жаратылды. Атап айтқанда, подстанциялар ушын 200 тонна трансформатор майы, 5 тонна ҳәр қыйлы түрдеги сымлар, 10 километр кабель өнимлери, 60 металл ҳәм темир-бетон таянышлар, 5555 изолятор ҳәм 97 ҳәр қыйлы қуўатлықтағы трансформаторлар қәлиплестирилди.
Атап өтилгениндей, айрықша жағдайларда оператив ҳәрекет етиў ушын арнаўлы техникалар, зәрүр аўысық бөлеклер, байланыс қураллары ҳәм қорғаныў қураллары менен толық тәмийинленген 222 нәўбечи бригада дүзилген.
"Өзбекстан Миллий электр энергиясы" акционерлик жәмийети басқарма баслығының трансформациялаў, тармақта кооперациялық байланысларды кеңейтиў, капитал қурылыс, санластырыў ҳәм мәлимлеме технологиялары бойынша биринши орынбасары Собиржон Артиков инвестициялық бағдарлама нәтийжесинде 1,9 миллиард долларлық жойбарлар әмелге асырылып атырғанын мәлим етти.
Соның ишинде, 6 баслама (752,8 миллион доллар) халықаралық финанс институтларының қаржылары есабынан, 1 баслама (850 миллион) басқа сырт ел инвестициялары есабынан, 1 баслама (302 миллион доллар) өз капиталы есабынан әмелге асырылмақта. ЕТРБ қаржылары есабынан және 8 жойбар әмелге асырылмақта.
Әмелге асырылған қурылыс ҳәм модернизациялаў жумыслары нәтийжесинде улыўма қуўатлылығы 113 МВА болған 2 подстанция иске қосылды, 220 кВлы 47 км тармақлар тартылды. Январь-август айларында жаңа қурылыс ҳәм модернизациялаў бағдарламасы шеңберинде 587 МВА қосымша қуўатлықлар жаратылды. Усы жылдың ақырына шекем әмелге асырылып атырған жойбарлар шеңберинде 664,4 миллион долларлық қаржыларды өзлестириў белгиленген. Нәтийжеде қосымша 2432 МВА қуўатлық жаратылады, 96 км жаңа тармақ қурылады, 355 км модернизацияланады.
Қайта тиклениўши энергия дәреклерин иске қосыў ҳәм энергияны үнемлейтуғын қуўатлықларды жаратыў шеңберинде Самарқанд ўәлаятында 400 мегаваттлық электр станциясы иске қосылады. Өзбекстан Президентиниң 2025-жыл 24-марттағы "Наманган ҳәм Ферғана ўәлаятларында қатты турмыслық шығындыларды жағыў арқалы электр энергиясын ислеп шығарыў" инвестициялық жойбарын әмелге асырыў илажлары ҳаққында"ғы қарарына муўапық, 52 объект иске түсириледи, ЖИ қолланылыўы кеңейтиледи, халық ҳәм юридикалық шахслардың мүрәжатларын дизимге алыў ушын мәлимлеме платформасы жаратылады.
Мәмлекетимиз басшысының 2022-жыл 3-февральдағы "Жәҳән банки қатнасыўында "Электр энергетика тараўын трансформациялаў ҳәм турақлы электр энергиясын жеткерип бериў" жойбарын әмелге асырыў, сондай-ақ, республикамыздың магистраль электр тармақлары системасын раўажландырыў ҳәм нәтийжелилигин арттырыў илажлары ҳаққында"ғы қарарының орынланыўы шеңберинде Түркия ҳәм Швеция жумысты бөлип алып ислеўшилериниң қатнасыўында “SCADA” программалық-аппарат комплекси енгизилмекте. Биринши басқышта “SCADA/EMS” программалық комплекси иске түсирилип, усы жылдың ақырына шекем 52 объект оған жалғанады.
Сондай-ақ, пуқаралар тәрепинен электр тармақларына жалғаныў бойынша арза бериўге байланыслы мәлимлеме платформасы ислеп шығылып, тест режиминде ислеп атырғаны мәлим етилди. Толық иске қосылғаннан соң, пайдаланыўшылар жалғаныўдың техникалық шәртлерин үйрениў ушын онлайн түрде арза жибериўи мүмкин болады.
Баспасөз әнжуманын жуўмақлар екенбиз, "Өзбекстан миллий электр тармақлары" АЖ жәмәәти келеси қыс мәўсиминде магистраль тармақларды эксплуатациялаўға жоқары жуўапкершилик пенен қарады, деген жуўмаққа келиўге болады. Бул болса быйылғы қысты да өзбекстанлылар қолайлы шараятта өткеретуғынына үмит бағышлайды.
Аблай Камалов.
«Правда Востока».
