Отырыста Мемлекет басшысы фармацевтика адамның денсаулығы, халықтың өмір сапасы және елдің экономикалық қауіпсіздігімен тікелей байланысты стратегиялық сала екенін атап өтті.
Кейінгі жылдары саланы дамыту үшін кеңінен мүмкіндіктер жасалғаны айтылды. Атап айтқанда, соңғы тоғыз жылда осы бағытқа 1 миллиард 800 миллион доллар инвестиция тартылып, 140 жаңа өндіріс қуаты іске қосылған. Бүгінде ел аумағында 300-ден астам фармацевтика кәсіпорны жұмыс істейді, олардың 58-і тікелей дәрі-дәрмек өндіреді.
Соның нәтижесінде фармацевтикалық өнім өндірісінің көлемі 3,5 есеге өсіп, 7 триллион 300 миллиард сумнан асты. Жергілікті дәрі-дәрмек өндірісі екі есеге артты. Бүгінде Өзбекстанда шығарылған фармацевтикалық өнімдер 55 елдің нарығына жеткізіліп отыр. Саладағы жұмыс орындарының саны 40 мыңнан асты.
Жалпы алғанда, елдегі дәрілік заттар мен медициналық бұйымдар нарығының көлемі шамамен 2,5 миллиард долларға жеткен.
Жауапты тұлғаларға биыл фармацевтика саласына кемінде 1 миллиард доллар инвестиция тарту, сапаны арттыру және шетелдік фармацевтикалық компаниялармен бірлесіп жаңа өндіріс қуаттарын іске қосу арқылы ішкі тұтынудағы жергілікті дәрілер үлесін 2030 жылға қарай 70 пайызға жеткізу міндеті жүктелді. Сонымен қатар алдағы бес жылда экспорт көлемін 1 миллиард долларға жеткізу тапсырылды.
Республикада жалпы аумағы 136 гектар болатын 5 фармацевтика өнеркәсіптік аймағы құрылған болып, олар қажетті инфрақұрылыммен толық қамтамасыз етілген. Алайда кейбір өңірлерде бұл мүмкіндіктер тиімді пайдаланылмай отырғаны айтылды.
Мысалы, 25 гектар аумақты алып жатқан Жызақ фармацевтика аймағында өткен жылы бір де бір өнім өндірілмеген. Ал Бостандық ауданындағы 14 гектар жер 2017 жылдан бері бос тұр. Сондай-ақ өткен жылы Жызақ пен Самарқанд облыстарында бірде-бір фармацевтикалық жоба іске қосылмағаны, ал Бұхара мен Хорезмде инвестициялық жобалардың өте аз екені сынға алынды.
Жиналыс барысында фармацевтика саласындағы кәсіпкерлердің ұсыныстары да қаралды. Атап айтқанда, фармацевтика аймақтары жоқ өңірлердегі кәсіпорындарға да осы аймақтарға берілетін салықтық жеңілдіктерді қолдану мәселесі көтерілді.
Мемлекет басшысы бұл ұсынысты қолдап, фармацевтика кәсіпорындары үшін бірқатар жаңа мүмкіндіктер жариялады.
Атап айтқанда, биыл 1 сәуірден бастап фармацевтикалық өнімдер өндіру, дәрілік өсімдіктерді өсіру және қайта өңдеу бойынша жаңа жобалар үш жыл мерзімге жер салығынан босатылады. Жоба іске қосылғаннан кейін үш жыл бойы пайда және мүлік салығы да алынбайтын болды.
Сонымен қатар биологиялық белсенді қоспалар мен косметикалық өнім өндірушілер үшін шикізат, жабдық және қосалқы бөлшектер импорты кедендік баж салығынан босатылады. Фармацевтика кәсіпорындарына өз өндірістік желісінде биологиялық белсенді қоспалар шығаруға рұқсат беріледі.
Алдағы уақытта жыл сайын 1 шілдеге дейін жергіліктендіруге тиімді дәрілік заттар мен медициналық бұйымдардың тізімі кәсіпкерлерге жарияланып отырады. Осы тізімдегі өнімдерді өндіру жобалары үшін кәсіпкерлерге шетел валютасында жылдық 7 пайыздық несие беріледі.
Қолданыстағы өнімдер бойынша жергіліктендіруді нығайтуға жоспарлаған кәсіпорындарға Өнеркәсіп кооперациясы қорынан 10 жылға дейінгі мерзімге шетел валютасында жылдық 6 пайызбен, ал ұлттық валютада 12 пайызбен несие беріледі.
Жиында шетелдік фармацевтикалық компанияларды елге тарту және олармен технологиялар трансферін жолға қою мәселесіне де ерекше назар аударылды.
Импортталатын дәрілік заттардың шамамен жартысы 34 шетелдік өндірушінің үлесіне тиесілі. Осыған байланысты олардың өндірісін Өзбекстан аумағында ұйымдастыруды ынталандыру қажеттігі атап өтілді. Сондай-ақ импортпен айналысатын ірі кәсіпорындарға әлеуметтік жауапкершілікті күшейтіп, брендтік дәрі-дәрмектерді елімізде өндіруді жолға қою жөнінде бастама көтеру ұсынылды.
Бұл үдерісті ынталандыру мақсатында кәсіпорындардың брендтерді пайдаланғаны үшін төлейтін роялти салығы 20 пайыздан 5 пайызға дейін төмендетіледі.
Белгілі болғандай, түпнұсқа дәрілік препарат жасалғаннан кейін 20–25 жыл өткен соң басқа фармацевтикалық кәсіпорындар да оны өндіру құқығына ие болады. Мұндай дәрілерді игеру ішкі нарықтағы бағаны бірнеше есе арзандатуға мүмкіндік береді.
Осыған байланысты сұранысы жоғары осындай препараттарды бір жыл ішінде игерген кәсіпорындарға технология трансферіне жұмсалған шығындардың жартысы Фармацевтика қоры есебінен өтеледі.
Сонымен қатар ең көп импортталатын 100 түрлі дәрілік зат өндірісін кеңейту мақсатында «Ташкент фарма парк» аумағы тағы 100 гектарға ұлғайтылады.
Жиын барысында фармацевтикалық өнім экспортын арттыру мәселесі де қаралды. Қазіргі уақытта сала экспорты 220 миллион долларға жеткенімен, оның небәрі 14 миллион доллары ғана дәрілік заттардың үлесіне тиесілі.
Осыған байланысты кәсіпорындарды халықаралық стандарттарға сәйкестендірудің маңыздылығы атап өтілді. Қазіргі таңда 58 дәрі өндіруші кәсіпорын ұлттық GMP сертификатына ие. Енді оларды еуропалық GMP стандарттарына сәйкестендіру қажеттігі айтылды.
1 маусымнан бастап жергілікті кәсіпорындардың ЕуроGMP сертификатын алу шығындарының 50 пайызы Саудаға көмектесу қоры есебінен өтелетін болады.
Отырыста мемлекеттік сатып алу жүйесінде жергілікті өндірушілердің қатысуын кеңейту мәселесі де талқыланды. Атап өтілгендей, жергіліктендіру деңгейі 30 пайызға жетпегендіктен кейбір кәсіпорындар мемлекеттік ұйымдарға өнім сатуға мүмкіндік жоқ.
Осыған байланысты 1 қыркүйекке дейін жергілікті өнім сертификаты бар кәсіпкерлерге жергіліктендіру деңгейіне қарамай-ақ мемлекеттік сатып алуларға қатысуға рұқсат беріледі.
Өткен жылы Өзбекстанда тіркелмеген және контрафактілік 57 мыңнан астам атаудағы дәрілік зат анықталғаны да айтылды.
Сондықтан дәрілердің заңсыз айналымына қарсы күресті күшейту, сапасы күмәнді өнімдердің таралуы үшін жауапкершілікті қатаңдату жөнінде заң жобасын әзірлеу қажеттігі атап өтілді.
Жиында саладағы ғылым мен өндіріс арасындағы алшақтықты жою мәселесі де көтерілді.
Қазіргі уақытта фармацевтика саласындағы 6 ғылыми-зерттеу институтында 300-ден астам ғалым еңбек етеді, ал жоғары оқу орындары жыл сайын шамамен 1 мыңға жуық маман даярлайды. Алайда ғылыми әзірлемелерді өнеркәсіпке енгізу жеткілікті деңгейде жолға қойылмаған.
Осыған байланысты химия-фармацевтика, вакцина, сарысу және шығыс медицинасы институттарының негізінде Ұлттық биофармацевтика ғылыми-зерттеу институты құрылады. Ол «Ташкент фарма парк» аумағында орналасып, ғылыми зерттеулерді тікелей өндіріс процесімен ықпалдастыруға мүмкіндік береді.
Парк аумағында клиникаға дейінгі зерттеулер зертханасы, биологиялық және химиялық зерттеу орталықтары, сондай-ақ 250 орындық халықаралық клиникалық зерттеулер орталығы ашылады.
Сонымен қатар Ташкент фармацевтика институты мен Фармацевтика техника университетінің профессор-оқытушылары ғылыми жұмыстарын фармапарк аумағында жүргізеді. Ал студенттер кәсіпорындарда дуальды білім беру жүйесі бойынша оқып, еңбек ету мүмкіндігіне ие болады.
Жаңа дәрілік препараттарды әзірлеуге тартылған ғалымдардың қатысуымен жүзеге асатын жобалар үшін кәсіпорындардың 100 мың долларға дейінгі шығындары өтеледі. Ал жергілікті ғалымдар жасаған жаңа препараттарды өндіріске енгізген кәсіпорындарға оларды тіркеу және клиникалық сынақтар жүргізу үшін 100 миллион сумға дейін субсидия бөлінеді.
Жиын барысында фармацевтика кәсіпорындары өкілдерінің ұсыныстары мен бастамалары тыңдалды, сонымен қатар жауапты тұлғалар есеп берді.
