Жер асты байлықтарын пайдалану саласына енгізілген ашықтық механизмдері мен заңнамалық базаның жетілдірілуі Өзбекстанды жаһандық минералдар базарының маңызды қатысушысына айналдырып, халықаралық деңгейдегі стратегиялық серіктестіктер үшін берік негіз қалыптастырды.
Әсіресе, 2026 жылдың басында Вашингтон қаласында болып өткен ауқымды халықаралық іс-шара аясында Өзбекстан мен Америка Құрама Штаттары арасында қол қойылған стратегиялық құжаттар пакеті осы бағыттағы қарым-қатынастарды декларативті кезеңнен практикалық-өнеркәсіптік кезеңге көшірудегі маңызды бетбұрыс болды. Сонымен қатар, 2024 жылдың қыркүйек айында Өзбекстан Республикасы мен АҚШ үкіметі арасында критикалық шикізат саласындағы ынтымақтастық туралы Өзара түсіністік меморандумының (MoU) қол қойылуы екіжақты серіктестіктің институционалдық негізін нығайтты.
Бүгінгі таңда жаһандық экономика мен энергетикалық көшу үдерістері үшін аса маңызды саналатын стратегиялық ресурстар — маңызды минералдық шикізаттар (Critical Raw Materials) мен сирек кездесетін минералдар тек екі мемлекет үшін ғана емес, бүкіл әлемнің өнеркәсіптік қауіпсіздігі мен жоғары технологиялардың дамуы үшін де маңызға ие.
Осы тұрғыдан алғанда, Өзбекстанда құн тізбегін “upstream–midstream–downstream” қағидаты негізінде дамыту — өндіруден бастап қайта өңдеу мен жоғары қосылған құны бар дайын өнім шығаруға дейінгі толық технологиялық циклді жолға қою басты бағыт ретінде айқындалды.
Инвестиция және сауда бағыттарында “Traxys” және “Cove Capital” сияқты әлемдік компаниялармен орнатылған серіктестік Өзбекстанның жаһандық қамту тізбегін әртараптандырудағы стратегиялық рөлін одан әрі күшейтті. Бұл ынтымақтастықтар жай ғана ресурстарды өндіруді емес, минералдық-шикізат базасын жоғары қосылған құн тізбегі негізінде дамытуға бағытталған ұзақ мерзімді экономикалық стратегияның бір бөлігі болып табылады.
Атап айтқанда, “Өзбекстан технологиялық металдар комбинаты” АҚ мен “Cove Capital” арасындағы келіссөздердің нәтижесінде инвестициялық ынтымақтастық туралы Өзара түсіністік меморандумына қол қойылды. Қазіргі уақытта серіктестік аясында кен орындарын игеру және жаңа болашағы зор алаңдарда геологиялық-барлау жұмыстарын жүргізу бағытында нақты жұмыстар атқарылуда.
Өнеркәсіпті жаңғырту және технологиялық үдерістерді жергіліктендіру шеңберінде әлемнің жетекші ауыр техника өндірушісі “Caterpillar” компаниясы және оның ресми серіктесі “Zeppelin Uzbekistan” компаниясымен қол жеткізілген келісімдердің маңызы ерекше. Өткізілген келіссөздердің нәтижесінде еліміздегі тау-кен кәсіпорындары үшін заманауи техникаларды жеткізу, оларға жоғары сапалы сервистік қызмет көрсету, ең бастысы — қосалқы бөлшектерді жергіліктендіру бойынша бірлескен бағдарламалар іске асырылуда.
Сонымен қатар, “FLSmidth” компаниясымен жасалған келісімдер Алмалық тау-кен металлургия комбинатының өндірістік қуаттарын түбегейлі кеңейтуге және ең озық технологиялық шешімдерді енгізуге мүмкіндік беріп отыр. Бұл серіктестіктің негізгі басымдығы — технологиялық жабдықтарды жергіліктендіру, қосалқы бөлшектерді тікелей елімізде өндіруді жолға қою, сондай-ақ арнайы сервистік орталықтар құру арқылы технологиялық тәуелсіздікке қол жеткізу болып табылады.
Қаржыландыру бағытында саладағы ірі жобаларды ілгерілету үшін халықаралық қаржылық құралдарды кеңейту аса маңызды. Атап айтқанда, АҚШ-тың жетекші қаржы институттары — Халықаралық даму қаржы корпорациясы (DFC) және АҚШ Экспорт-Импорт банкі (EXIM Bank) өкілдерімен түрлі деңгейдегі келіссөздер мен кездесулер өткізілді. Бұл бастамалар инвестициялық ортаны одан әрі тартымды етуге қызмет етеді.
Саланың болашағы тікелей ғылым мен жоғары технологиялардың үйлесіміне негізделеді. Геология ғылымдары университеті мен әлемнің жетекші оқу орындарының бірі — Колорадо тау-кен мектебі (Colorado School of Mines) арасындағы ынтымақтастық аясында белгіленген стратегиялық бағыттар осы салада жаңа көкжиектер ашып отыр. Аталған интеграция шеңберінде геологиялық барлау жұмыстары күрделі аймақтарда жасанды интеллект көмегімен жаңа кен орындарын анықтауға маманданған заманауи Компетенциялар орталығын құру, барлау үдерістеріне цифрлық шешімдер мен аэрогеофизикалық технологияларды енгізу көзделген.
Сонымен бірге, ТМК мен Массачусетс технология институты (MIT) арасында қызметкерлерді MIT Horizon платформасында заманауи цифрлық және ақпараттық технологиялар, ақылды өндіріс, автоматтандыру, сондай-ақ тұрақты және болашақ технологиялар бағыттары бойынша онлайн оқытуға арналған ынтымақтастық туралы келісімшартқа қол қойылды.
Осындай ғылыми-техникалық, өнеркәсіптік және инвестициялық жетістіктерді өндіріс саласына енгізу Өзбекстанның минералдық-шикізат секторын инновациялық негізде дамытуға және оның жаһандық деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етуге қызмет етеді.
