Шу нуқтаи назардан ҳам яқинда давлатимиз раҳбарининг Кўксарой қароргоҳида ёшлар билан ўтказган очиқ ва самимий мулоқотида баён этилган теран фалсафий мушоҳадалар, режалар қамровидан халқимизнинг шижоат билан буюк келажак сари интилаётгани, бунда ёшларнинг ҳиссаси сезиларли даражада ўсиб бораётганидан мамнуният ҳисси сезилиб турди.

Давлатимиз раҳбари йиғилганларга юзланар экан, мамлакатимиздаги 22 мил­лиондан ортиқ ёш шунчаки демографик кўрсаткич эмас, балки ғоят улкан иқти­содий, ижтимоий ва сиёсий куч эканини таъкидлади. Бу ҳақиқат барча даражадаги раҳбарлар зиммасига янги авлодни хори­жий тиллар ва замонавий касб-ҳунарларга ўргатиш, оммавий спортга жалб этиш, шу­нингдек, ҳар бир ғоя, лойиҳа ҳамда стар­тапни қўллаб-қувватлаш бўйича кечик­тириб бўлмайдиган масъулият юклайди. Битта ҳам йигит-қизнинг эътибордан чет­да қолмаслиги шартлиги ҳақидаги қатъий талаб давлат сиёсатининг олий инсонпар­варлик мезонидир.

Йиллар давомида изчил амалга оширила­ётган ислоҳотлар ҳамда ёшлар камолоти йўли­даги беқиёс имкониятлар бугун ўзининг аниқ меваларини бермоқда. Ўғил-қизларимизнинг жаҳон фан олимпиадаларида 66 олтин, 147 ку­муш ва 221 бронза медални қўлга киритгани миллий тафаккуримизнинг нақадар ёрқин эка­нидан далолат. Гарвард, Йель, Принстон, Ко­лумбия ва Корнелл каби дунёнинг энг нуфузли олийгоҳларида таҳсил олаётган талабаларимиз сони 500 нафардан, кучли юзталикка кирув­чи университетларда ўқиётган ёшларимиз эса 3500 дан ошгани халқимизнинг интеллектуал салоҳияти глобал миқёсда эътироф этилаётга­нини англатади. Фақат таълимда эмас, балки иқтисодиётда ҳам ёшларимизнинг 63 стартап лойиҳаси АҚШ, Жанубий Корея, Буюк Бри­тания ва Бирлашган Араб Амирликлари каби давлатларнинг йирик ҳамда рақобатбардош бозорларига кириб боргани эътиборга молик. Халқаро спорт ареналарида қўлга киритилган минглаб медаллар ёшларимизнинг жисмоний иродаси ва енгилмас руҳини ифода этади. Бу­гун мамлакатимиздаги бизнес вакилларининг 35 фоизини айнан ёш тадбиркорлар ташкил этаётгани эса жамиятимиздаги иқтисодий фа­олликнинг асосий ҳаракатлантирувчи кучи ёшлар эканидан далолат.

Шу нуқтаи назардан Ўзбекистон Ёшлар та­раққиёти глобал индексида энг юқори суръатда ривожланаётган давлат сифатида эътироф этил­гани бежиз эмас. Жорий йилда пойтахтимизда Жаҳон ёшларининг тинчлик сари ҳаракати бош қароргоҳи таъсис этилиши, кўҳна ва навқирон Самарқанд шаҳрида Ёшлар парламенти аъзо­ларининг ўн иккинчи глобал конференцияси, “Take Off” халқаро стартап саммити ҳамда 46-жаҳон шахмат олимпиадаси ўтказилиши мамлакатимизнинг ёшлар сиёсати соҳасидаги халқаро мақомини янада мустаҳкамлашга хиз­мат қилади.

Мулоқотда давлатимиз раҳбари ҳар йили 600 минг ёш меҳнат бозорига кириб келаётга­ни, 2030 йилга бориб, ушбу кўрсаткич 1 мил­лионга етишини қайд этди. Шунингдек, ўсиб келаётган авлодга ўз имконияти ва қизиқиши­га мос иш топиш учун барча зарур шароитни яратиш иқтисодий барқарорликнинг энг муҳим омили эканини кўрсатиб ўтди.

Ижтимоий сўровномалар натижаларига му­рожаат қилсак, ёшларнинг учдан бир қисми ўз келажагини тадбиркорликда кўриши маълум бўлади. Мазкур интилишни рўёбга чиқариш мақсадида ўтган йили банклар ва Ёшлар ишла­ри агентлигига 400 миллион доллар миқдорида маблағ йўналтирилди. “Ёшлар бизнеси” ҳамда “Келажакка қадам” дастурлари доирасида 15 минг йигит-қиз ўз бизнесини йўлга қўйиб, 50 минг аҳолини иш билан таъминлагани эса ул­кан иқтисодий саъй-ҳаракатдир.

Айни шижоатли тадбирларни изчил давом эттириш мақсадида ёшлар тадбиркорлигини қўллаб-қувватлаш учун қўшимча 200 миллион доллар ажратилиши ҳақидаги фикр жамоат­чиликда чинакам резонанс уйғотди. Мазкур молиявий ёрдам туфайли ўзини ўзи банд қил­ган ёшлар учун кредит миқдори 100 миллион сўмдан 300 миллион сўмгача оширилади. Ёш тадбиркорларнинг истиқболли лойиҳалари учун 10 миллиард сўмгача кредит ажратиш им­конияти яратилиши ҳамда инновацион стартап лойиҳаларига 100 минг долларгача инвестиция киритишга рухсат берилиши янги иқтисодий даврнинг дебочасидир. Сервис ва умумий овқатланиш соҳасида мингдан зиёд иш ўрни очган маҳаллий брендлардан франшиза олиб, ўз филиалини очиш ниятида бўлган ёшлар учун қулай молиялаштириш пакетлари жорий этилади. Бу эса тижорат инфратузилмасини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқади.

Инсон капиталини ривожлантириш ижти­моий инклюзивлик тамойилларисиз тўлақон­ли аҳамият касб этмайди. Ижтимоий ташаббуслар доирасида “Фикрингни бер (Voice Up)” инклюзив оромгоҳи тажрибаси синовдан муваффақиятли ўтди. Шу боис, уни мамла­катимизнинг ҳар бир ҳудудида ўтказиш ва 1000 ёшни қамраб олиш белгиланди. Энг сара ташаббуслар асосида Самарқанд шаҳрида Халқаро инклюзив ёшлар оромгоҳини ташкил этиш вазифаси халқимизга хос меҳр-оқибат ва бағрикенгликнинг халқаро даражадаги ифо­даси бўлди. “Ўсиш ва ривожланиш (Upshift)” лойиҳаси орқали жорий йилда медиа, дизайн, ҳунармандчилик, ишлаб чиқариш ва инно­вация йўналишларида танловлар уюшти­рилади. Энг яхши 40 та стартапни мо­лиялаштириш учун 2 миллиард сўм ажратилиши эса ижодкор ёшларни руҳлантирди. Шунингдек, ҳудуд­лардаги техникумларда таълим дастурларини бевосита иш бе­рувчиларнинг реал талаблари асосида тубдан янгилаш, дуал таълим қамровини кенгайти­риш, муассасаларнинг мод­дий-техник базасини яхшилаш вазифалари белгиланди. Эъти­борли жиҳати шундаки, энди техникумларга ҳам олий таълим муассасалари каби “spin-off” кор­хоналарини очишга рухсат бери­лади ва ўқувчиларнинг инновацион стартап лойиҳаларига 1 миллиард сўмгача сармоя киритилади. Жорий йилдан бошлаб техникум ўқувчилари учун ҳам “Ишла ва саёҳат қил (Work and travel)” дастури доирасида 6 ой давомида хорижий давлатларда ишлаш ва қўшимча да­ромад топиш имконияти яратилади. Йўл хара­жати учун давлат томонидан махсус ссудалар ажратилиши ёшларнинг дунёқарашини халқа­ро андозалар даражасига кўтаради.

Замонавий билимларни эгаллашда хори­жий тилларни билиш энг асосий калитдир. Тил сертификатига эга йигит-қизларни қўллаб-қув­ватлаш бўйича жорий қилинган механизмлар ўзининг юксак самарасини бергани қувонар­ли. Бугун сертификат олган ёшлар сони 600 мингдан ошгани ҳамда хорижий тилларни мукаммал биладиган 72 минг юқори малакали инструктор қатлами шакллангани жамиятимиз интеллектуал қиёфасининг ўзгараётганини кўрсатади. Хусусий ўқув марказлари сони уч баробар кўпайиб, 38 мингдан ортгани таълим соҳасида соғлом рақобат муҳити шакллан­гани далолатидир. Хусусий ўқув марказлари уюшмасини ташкил этиш ташаббуси давлати­миз раҳбари томонидан қўллаб-қувватланди. Уюшма аъзоси бўлган марказларга ўз бино­сини ижарага берган тадбиркорлар ижарадан олинадиган даромад ҳамда фойда солиғини тўлашдан бутунлай озод этилиши мисли кўрилмаган имтиёз. “Кўмак” дастури орқали олис ва чекка ҳудудларда хорижий тил ўқув марказлари фаолиятини кенгайтириш мақсади­да 300 миллион сўмгача фоизсиз ссуда тақдим этилиши кўзда тутилган.

Олис ҳудудлардаги ўқув марказлари учун ижтимоий солиқ ставкаси 1 фоиз этиб белгила­ниши, ўқитувчиларнинг даромад солиғи эса 12 фоиздан 7,5 фоизгача туширилиши таълим адо­ лати тамойилини қарор топтиришга хизмат қи­лади. Жойларда эҳтиёжманд оилалардаги ёшлар­ни бепул ўқитишни ўз зиммасига олган ўқув марказларига қўшимча имтиёзлар берилиб, ер ва мол-мулк солиғидан озод қилинади. Шунингдек, уларнинг коммунал харажатининг тенг ярми дав­лат томонидан қоплаб берилиши халқпарварлик сиёсатининг яққол нишонасидир.

Жамиятда дахлдорлик ҳиссини шакллан­тиришда кўнгиллилар, яъни волонтёрлик ҳа­ракатининг ўрни беқиёс. Юртимизда мазкур йўналишнинг ҳуқуқий асослари яратилгани туфайли волонтёр ёшлар сафи 5 баробар кен­гайди. Экология, тиббий хизмат, таълим ҳамда фавқулодда вазиятларда кўмаклашиш бўйича кўнгиллилар сони 100 мингдан ортгани халқимиз маънавияти нақадар юксак эканини кўрсатади. Волонтёрлик ҳаракатини ривожлантириш бўйича махсус васийлик кенгаши­ни тузиш ҳамда Ёшлар ишлари агентлиги ҳузурида “Волонтёрликни қўллаб-қувватлаш” жамғармасини ташкил этиш стратегик режа сифатида белгиланди. Мазкур жамғармага ҳар йили республика бюджетидан 20 миллиард сўм, маҳаллий бюджетлардан эса қўшимча 3 миллиард сўмдан маблағ йўналтирилиши жамиятни эзгулик атрофида бирлаштиришга хизмат қилади. Кўнгиллилар лойиҳаларига 100 миллион сўмгача давлат гранти берили­ши ҳамда махсус ижтимоий фаоллик картаси орқали рағбатлантириш тизими жорий этили­ши ёшларнинг ижтимоий масъулиятини янада оширади. Учрашувда фақат таълим ёки иқти­содий масалалар эмас, балки ёш оилаларни ижтимоий муҳофаза қилиш, аҳоли ўртасида китобхонлик маданиятини оммалашти­риш каби ўта долзарб масалалар ҳам чуқур таҳлил қилинди. Хусусан, ёш оилалар учун уй-жой ипотека дасту­ри доирасида кредит ставкасининг 14 фоиздан ошган қисми тўғри­дан тўғри бюджет маблағлари ҳисобидан қоплаб берилиши ёшларнинг энг йирик ижтимоий муаммоларидан бирига ечим бўлади.

Миллат маънавиятини юксалтириш мақсадида “Ки­тобхонлик маданиятини ривожлантириш” жамғармаси фаолияти орқали энг истеъдодли ёзувчиларга ижодий буюртмалар берилиши ҳамда уларга 1 йил да­вомида ҳар ойда 20 миллион сўмдан қалам ҳақи тўланиши адабиёт аҳлига кўрсатилган юксак эҳтиромдир. Жаҳон адабиётининг энг сара асарларини ўзбек тилига, шунингдек, миллий адабиётимиз дурдоналарини хорижий тилларга таржима қилиш ва чоп этиш билан боғлиқ харажатлар­нинг ярми давлат томонидан қоплаб берилиши адабиётимизнинг жаҳон саҳнига чиқишига кенг йўл очади. Янги ўқув йили бошлангунга қадар ёшларимиз мутолаа қилиши зарур бўл­ган энг яхши 100 асардан иборат тўпламларни тайёрлаб, республикадаги барча мактаб ва тех­никумларга бепул етказиб бериш, шунингдек, энг фаол китобхон ўқувчиларни 10 миллион сўмдан пул мукофоти билан рағбатлантириш келажак авлоднинг интеллектуал салоҳиятини юксалтиришга хизмат қилади.

Шу билан бирга, йирик кутубхоналар, замо­навий “book cafe”лар ҳамда китоб дўконларини очиб, ойига 10 минг донадан ортиқ китоб сот­ган тадбиркорларга 3 йил муддатга 1 миллиард сўмгача 7 фоизли ссуда тақдим этиш механизми китобхонликни умуммиллий ҳаракатга айланти­ради. Инсонпарварликнинг энг олий даражада намоён бўлиши сифатида жазони ижро этиш муассасаларидан қайтган ёшларнинг жамиятга тезроқ мослашишини таъминлаш учун “Иккин­чи имкон” махсус ижтимоий лойиҳаси ишга ту­ширилиши маълум қилинди. Адашган ёшларни 8-12 ойлик интенсив ўқув курслари орқали дастурлаш, веб-дизайн, компьютер муҳандислиги каби замонавий касбларга ҳамда хорижий тил­ларга ўқитиб, даромадли иш билан таъминлаш жамиятда ҳеч бир инсон меҳр ва эътибордан чет­да қолмаслигини кафолатлайди.

Президентимизнинг ёшлар билан ўтказ­ган ушбу мулоқоти янги Ўзбекистонни барпо этиш йўлидаги ҳаракатларимизнинг моҳияти инсон қадри ва ёруғ келажагини таъминлаш­га қаратилганини яна бир бор исботлайди. Киритилаётган улкан сармоялар, берилаётган тенгсиз имтиёзлар ва илгари сурилаётган ғоя­лар Учинчи Ренессанс пойдеворини қуришга қодир бўлган, мустақил фикрлайдиган, замо­навий билимларни мукаммал эгаллаган ҳамда миллий қадриятларга содиқ авлодни тарби­ялашдек муқаддас мақсадга хизмат қилади. Фаровон келажакка қаратилган ушбу улуғвор қадамлар ҳар бир фуқарони рўй бераётган та­рихий ўзгаришларга дахлдорлик ҳисси билан яшашга ундайди.

Шуҳрат СИРОЖИДДИНОВ,

академик