Hisobotga ko‘ra, 2024-yilda 4,9 million bola, jumladan, 2,3 million yangi tug‘ilgan chaqaloq, besh yoshga to‘lmasdan vafot etad.
BMT matbuot xizmatining ma’lumotlariga ko‘ra, tadqiqotning so‘nggi natijalari bolalar o‘limini kamaytirishdagi global taraqqiyot xavotirli ekanligini ko‘rsatadi.
Tadqiqot mualliflarining fikriga ko‘ra, bu o‘limlarning aksariyatini tasdiqlangan va arzon choralar orqali oldini olish mumkin.
Hisobotda besh yoshgacha bo‘lgan bolalar o‘limi 2000 yildan beri ikki baravardan ko‘proqqa kamaygan bo‘lsa-da, taraqqiyot sur’ati 2015 yildan beri 60 foizdan ko‘proqqa sekinlashgani ko‘rsatilgan. Mualliflar bu keng qamrovli global statistika va o‘lim sabablarini keng qamrovli tahlil qilish imkonini beruvchi birinchi shunday tadqiqot ekanligini ta’kidlamoqda.
Noto‘g‘ri ovqatlanish va asosiy tahdidlar
Bir oylikdan besh yoshgacha bo‘lgan 100 000 dan ortiq bolalar to‘yib ovqatlanmaslikdan vafot etadi. Eng yuqori ko‘rsatkichlar Pokiston, Somali va Sudanda qayd etilgan. Bu ushbu omilning birinchi global bahosi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, haqiqiy ko‘rsatkich ancha yuqori bo‘lishi mumkin, chunki to‘yib ovqatlanmaslik immunitet tizimini zaiflashtiradi va boshqa xavfli kasalliklarga moyillikni oshiradi va ko‘plab holatlar qayd etilmay qoladi.
— Hech bir bola oldini olish mumkin bo‘lgan kasalliklardan o‘lmasligi kerak. Ammo bolalar o‘limining oldini olishdagi sekinlashuv xavotirli darajaga yetdi va bu global budjetlar qisqarayotgan bir paytda sodir bo‘lmoqda, — dedi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamg‘armasi (UNICEF) ijrochi direktori Ketrin Rassel.
Tadqiqotchilarning fikriga ko‘ra, yuqumli kasalliklar asosiy tahdidlardan biri bo‘lib qolmoqda. Dunyo bo‘ylab besh yoshgacha bo‘lgan bolalar o‘limining 43 foizini to‘qqiz xil infeksiya tashkil qiladi. Hayotning birinchi oyida o‘limning asosiy sabablari bezgak, diareya va pnevmoniyadir.
O‘lim darajasi yuqumli kasalliklarga kirish imkoniyati cheklangan mamlakatlarda, jumladan, Chad, Kongo Demokratik Respublikasi, Niger va Nigeriyada eng yuqori. Mojarolar, iqlim o‘zgarishi, kasallik tashuvchi hasharotlarning tarqalishi, dorilarga chidamlilik va boshqa omillar profilaktika va davolash xizmatlaridan foydalanishni cheklaydi.
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar o‘limi barcha holatlarning deyarli yarmini tashkil qiladi, bu esa ushbu davrda o‘limning oldini olishdagi sekinlik bilan o‘sib borayotganini aks ettiradi. Asosiy sabablar muddatidan oldin tug‘ilish, tug‘ruq paytidagi asoratlar va infeksiyalardir.
Mojaro zonalaridagi bolalar yuqori xavf ostida
Mintaqaviy tafovutlar keskinligicha qolmoqda. 2024 yilda besh yoshgacha bo‘lgan barcha o‘limlarning 58 foizi Sahroi Kabirning janubidagi Afrika mamlakatlarida, yana 25 foizi Janubiy Osiyoda sodir bo‘lgan. Beqaror va mojarolardan jabr ko‘rgan hududlarda yashovchi bolalarning besh yoshgacha o‘lish ehtimoli boshqa mintaqalarga qaraganda uch baravar yuqori, deb xabar berdi kazinform.
Hisobotda shuningdek, 2024-yilda 5 yoshdan 24 yoshgacha bo‘lgan 2,1 million bola, o‘smir va yoshlar o‘lishi aytilgan. Yuqumli kasalliklar va jarohatlar yosh bolalar o‘limining asosiy sabablari bo‘lib qolsa-da, o‘smirlik davrida xavf tuzilishi o‘zgaradi: 15 yoshdan 19 yoshgacha bo‘lgan qizlar orasida asosiy sabab o‘z-o‘ziga zarar yetkazish, o‘g‘il bolalar orasida esa yo‘l-transport hodisalari hisoblanadi.
BMT rasmiylari tashqi yordamning kamayishi onalik va bolalik salomatligi sohasidagi ishlarga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgani haqida ogohlantirmoqda.
BMT Bosh kotibining iqtisodiy va ijtimoiy masalalar bo‘yicha o‘rinbosari Li Szyunxua bu ma’lumotlarni "ko‘plab mamlakatlar Barqaror rivojlanish maqsadlariga erisha olmasligining aniq eslatmasi" deb atadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu o‘limlarning oldini olish yo‘llari ma’lum, ammo endi biz siyosiy irodani mustahkamlashimiz, birlamchi tibbiy yordamga doimiy investitsiyalar kiritishimiz va ma’lumotlar tizimlarini takomillashtirishimiz kerak.
Hisobotda bolalar salomatligiga investitsiyalar eng samarali rivojlanish aralashuvlaridan biri ekanligi ta’kidlangan. Emlashlar, ovqatlanish dasturlari va malakali tibbiy yordam millionlab odamlarning hayotini saqlab qolishi mumkin.
