Davlatimiz rahbari tomonidan 2026-yil 5-yanvar kuni imzolangan “Respublika mahallalarida xavfsiz muhitni yaratish yo‘nalishida yaxlit manzilli ishlash tizimini joriy etishga qaratilgan qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-1-sonli qarori aynan shu maqsadga xizmat qiluvchi tarixiy hujjat bo‘ldi. Ushbu maqolada mazkur qarorning mohiyati va uning “Kuchli institutlar – kuchli davlat asosi” tamoyili bilan bog‘liqligini tahlil qilamiz.
Mahalla – davlat va jamiyat ko‘prigi
Har qanday davlatning qudrati uning quyi bo‘g‘inlari qanchalik mustahkam ekanligi bilan o‘lchanadi. O‘zbekiston sharoitida mahalla shunchaki hududiy birlik emas, balki xalq bilan muloqotning eng samarali institutidir. Qarorda qayd etilganidek, 2025-yilda amalga oshirilgan tizimli ishlar natijasida mahallalarda jinoyatchilik ko‘rsatkichi qariyb 1,5 baravarga kamaygan. Bu raqamlar ortida minglab oilalarning xotirjamligi va osoyishtaligi yotibdi.
Yangi qaror bilan joriy etilayotgan “yaxlit manzilli ishlash tizimi” endilikda har bir mahalla kesimida muammolarni yuzaga chiqishidan oldin bartaraf etish (preventiv choralarni) nazarda tutadi. Bu esa davlat institutlarining nafaqat jazolovchi, balki ko‘mak beruvchi va himoya qiluvchi kuch sifatidagi rolini oshiradi.
Mas’uliyat va shaxsiy javobgarlik: yangi bosqich
Qarorning eng muhim jihatlaridan biri – huquqbuzarliklar profilaktikasi uchun mas’uliyatni aniq belgilab berilganidir. Endilikda rahbarlarning faoliyati xonada o‘tirib hisobot yozish bilan emas, balki bevosita mahalladagi vaziyat bilan baholanadi:
- Kriminogen vaziyati og‘ir mahallalar tuman hokimlari, prokurorlari va ichki ishlar organlari rahbarlariga biriktirildi.
- “Qizil” toifada uzoq vaqt qolayotgan hududlar uchun mas’uliyat viloyat darajasidagi rahbarlar va hatto huquq-tartibot idoralarining ilmiy-ta’lim tashkilotlari zimmasiga yuklandi.
Bu nima beradi? Birinchidan, ilm-fan yutuqlari amaliyotga kirib keladi. Ya’ni, jinoyatchilikning sabablari “ilmiy xulosa – tavsiya – natija” tamoyili asosida chuqur tahlil qilinadi. Ikkinchidan, rahbarlar har oyda kamida ikkita og‘ir mahallaga borib, ishsizlik, oilaviy nizolar va yoshlar muammolarini shaxsan o‘rganishi shart etib belgilandi.
Raqamli transformatsiya: “Mening inspektorim” va “e-nizoli oila”
Zamonaviy va kuchli institutlarni texnologiyasiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Qarorga muvofiq, 2026-yil davomida profilaktika sohasiga raqamli innovatsiyalar keng joriy etiladi:
- “Mening inspektorim” mobil ilovasi: Bu ilova fuqarolar va profilaktika inspektori o‘rtasida jonli muloqot ko‘prigini yaratadi. Har bir fuqaro o‘z hududidagi vaziyat bo‘yicha audio yoki video xabar yuborishi, eng muhimi, inspektor faoliyatiga xolis baho berishi mumkin.
- “E-nizoli oila” moduli: Oila-turmush munosabatlaridagi nizolarni erta aniqlash va monitoring qilish imkonini beradi. Bu tizim sud va boshqa idoralar bilan integratsiya qilinib, muammoni huquqiy va ijtimoiy jihatdan hal etishga yordam beradi.
Ijtimoiy profilaktika haftaligi: jamiyatning hamjihatligi
Yangi tizimga ko‘ra, respublika bo‘ylab “Ijtimoiy profilaktika haftaligi” o‘tkazish amaliyoti yo‘lga qo‘yilmoqda. Bu haftalik doirasida barcha mutasaddi idoralar birlashib, mahalladagi ehtiyojmand oilalar, ish qidirayotgan yoshlar va psixologik ko‘makka muhtoj shaxslar bilan manzilli ishlaydi. Bu jarayonda o‘rnak ko‘rsatgan xodimlarni mahalliy budjet hisobidan rag‘batlantirish tizimi ham joriy etilgani islohotlarning natijadorligini ta’minlaydi.
Xulosa o‘rnida
“Kuchli institutlar – kuchli davlat asosi” degan tamoyilning hayotiy ifodasi bugun bizning mahallamizda, ko‘chamizda namoyon bo‘lishi kerak. Prezidentimizning PQ-1-sonli qarori shunchaki huquqiy hujjat emas, balki xalqimizning tinch va osuda hayotini ta’minlashga qaratilgan amaliy harakatlar rejasidir. Zero, har bir mahalla xavfsiz bo‘lsa, yurt tinch, davlatimiz esa mustahkam bo‘ladi.
S.F.Inoyatova,
Toshkent davlat yuridik universiteti
“Fuqarolik huquqi” sho'basi professori v.b., yuridik fanlari doktori (DSc)
