mavjud resurslar hisobiga qanday qilib barqaror oʻsishni taʼminlash mumkin? Global bozorlardagi beqarorlik, logistika zanjirlarining uzilishi, importga qaramlikning xavfli oqibatlari bu savolning dolzarbligini oshirmoqda.

Ana shunday sharoitda Prezidentimiz­ning 2026-yil 4-fevraldagi “Mahalliy ishlab chiqarish va sanoat kooperatsiyasini yangi tizim asosida rivojlantirish boʻyicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar toʻgʻri­sida”gi farmoni nafaqat iqtisodiy, balki strategik tafakkur mahsuli sifatida eʼti­bor qozondi. Chunki farmonda belgilangan vazifalar muammolarni oqibat darajasida emas, balki ildizidan hal etishga qaratil­gan. U ishlab chiqarish hajmini oshirish bilan cheklanib qolmay, iqtisodiyotda yara­tilayotgan qoʻshilgan qiymat, sanoat zanjir­lari aniqligi va hududlarning real iqti­sodiy faolligini asosiy mezon sifatida belgilaydi.

Uzoq yillar davomida koʻplab hududlar, jumladan, Qashqadaryo ham xomashyo yetkazib beruvchi viloyatlardan biri edi. Don, goʻsht, sut, meva-sabzavot kabi mahsulotlar yetish­tirilar, ammo deyarli qayta ishlanmas­di. Natijada hududda yaratilishi mumkin boʻlgan qoʻshilgan qiymat boshqa joylarda shakllandi. Bu holat iqtisodiy mantiq nuq­tai nazaridan ham, hududiy rivojlanish manfaatlari jihatidan ham toʻgʻri emas edi. Prezidentimiz farmoni aynan shu nomuta­nosiblikni bartaraf etishga qaratilgan. Jumladan, sanoat kooperatsiyasiga oddiy hamkorlikdan tashqari bozor mexanizmla­riga asoslangan manfaatli tizim sifatida qaralmoqda. Ammo majburiy emas. Yirik korxonalar uchun zarur butlovchi qismlar, xomashyo va xizmatlarni imkon qadar ichki bozordan xarid qilish orqali kichik va oʻrta biznes ishlab chiqarish jarayoniga bevosita ulanadi. Bu, bir jihatdan, yirik ishlab chi­qaruvchilar xarajatini optimallashtirsa, ikkinchi jihatdan, hududiy tadbirkorlik subyektlariga barqaror buyurtmalar man­baini yaratadi. Aynan shu omil farmonning hayotiyligini yaqqol koʻrsatadi.

Farmonda oziq-ovqat sanoatining dray­ver soha sifatida belgilanishi Qashqadaryo uchun alohida ahamiyat kasb etadi. Chunki viloyatning tabiiy iqlim sharoiti, xomashyo bazasi va mehnat resurslari bu tarmoqni chuqur rivojlantirish uchun yetarli. Ammo chuqur rivojlanish deganda faqat yangi sexlar ochish emas, balki texnologik yangi­lanish, sifat standartlarini joriy etish, saqlash, qadoqlash va logistika zanjirla­rini toʻliq shakllantirish ham nazarda tu­tilmoqda. Farmon bilan ana shu jarayonlar yagona tizimga bogʻlanmoqda.

Davlat xaridlari tizimida joriy etilayotgan yangi yondashuvlar ham alohida eʼtiborga loyiq. Mahalliy ishlab chiqa­ruvchilarga berilayotgan narx preferen­siyalari, xaridlarni lotlarga boʻlish, ishonchlilik reytinglari kabi mexanizm­lar oddiy tadbirkor uchun davlatni real hamkor sifatida koʻrsatadi. Bu yondashuv, ayniqsa, oziq-ovqat sanoatida faoliyat yuritayotgan korxonalar uchun muhim. Chun­ki barqaror bozorsiz ishlab chiqarishni kengaytirish haqida gap boʻlishi qiyin. Farmonda esa aynan shu barqarorlikni taʼminlash koʻzda tutilgan.

Hujjatda moliyaviy va texnologik qoʻl­lab-quvvatlash masalalariga ham aniq va ochiq yondashilgan. Imtiyozli kreditlar, sub­sidiyalar, bojxona preferensiyalari aniq muddat va mexanizmlar bilan belgilangan. Bu esa tadbirkor uchun eng muhim omil — ishonchni yaratadi. Ishonch bor joyda esa ta­shabbus, sarmoya va masʼuliyat boʻladi.

Farmondagi uzoqni koʻzlagan jihat­lardan yana biri — kadrlar masalasiga eʼtibor. Bugungi sanoatni faqat mablagʻ yoki texnika bilan rivojlantirib boʻlmay­di. Malakali muhandis, texnolog, sifat nazoratchisi va boshqaruvchi boʻlmasa, har qanday loyiha qogʻozda qolib ketadi. Shu sa­babli farmonda taʼlim, ilm-fan va ishlab chiqarish integratsiyasi alohida yoʻnalish sifatida belgilangan. Bu, ayniqsa, hududiy oliy taʼlim muassasalari zimmasiga katta masʼuliyat yuklaydi.

Mazkur farmon rahbarlar uchun ham aniq xabar beradi: endi natija hududda yaratilgan real iqtisodiy qiymat bilan oʻlchanadi, hisobot bilan emas. Qaysi tar­moqda qanday kooperatsiya yoʻlga qoʻyildi, qaysi mahsulot import oʻrnini bosdi, qaysi loyihalar ish oʻrni ochdi — mana shu savollar bosh mezonga aylanadi. Shu bilan birga, farmon rahbarlarga aniq tayanch ham beradi, yaʼni tashabbus koʻrsatgan, masʼ­uliyat bilan ishlagan rahbar uchun barcha shart-sharoit yaratilmoqda.

Prezidentimizning navbatdagi farmo­ni bugungi iqtisodiy vaziyatda kechiktirib boʻlmaydigan, oʻz vaqtida va chuqur oʻylangan qaror sifatida baholanishi lozim. Qash­qadaryo viloyati uchun bu hujjat xomashyo yetkazib beruvchi hududdan yuqori qoʻshilgan qiymat yaratuvchi sanoat makoniga aylanish imkoniyatini beradi. Agar farmon maz­muni joylarda toʻgʻri tushunilib, izchil amalga oshirilsa, samarasi nafaqat iqti­sodiy koʻrsatkichlarda, balki odamlarning kundalik hayotida ham seziladi. Eng mu­himi, bu hujjat davlatimiz rahbarining mamlakatni uzoqni koʻzlab, masʼuliyat bi­lan boshqarayotganining yana bir yaqqol tas­digʻidir.

Alijon ABDURAHMONOV,

texnika fanlari boʻyicha falsafa doktori