Xamid Nizamov: Mushaklarning buzilishi, hajmi va kuchini oshirish jarayonining ajralmas qismidir. Biroq, buni juda ogʻir jarohatlar deb boʻlmaydi. Ilmiy dalillar qarshilik mashqlari mushak tolalariga zarar etkazishini tasdiqlaydi. Jismoniy stressga javoban tanamiz qayta tiklanish jarayonini boshlaydi, yangi oqsillarni sintez qiladi va mushak tolalari sonini koʻpaytiradi. Bu esa mushaklarning oʻsishiga olib keladi.
Oddiy zarar haqida tez-tez eshitamiz. Agar kreatin kinaz fermenti darajasida koʻrsatilgan zarar darajasi etarlicha past boʻlsa, biz buni faqat “mushak tolalarining kengayishi” deb ataymiz, chunki bu holda mushaklar 24 soatdan keyin tiklanishi mumkin va moslashuvchan qobiliyatlar ortiqcha yuklanmaydi. Mushaklarning jiddiy shikastlanishiga olib keladigan mashgʻulotlar ortiqcha mashq qilish muammolari yoki shikastlanishga olib keladi, chunki tolalar etarlicha tez tiklana olmaydi. Tananing tiklanish imkoniyatlaridan oshib ketadigan juda kuchli yalligʻlanish jarayonlari hujayralarning doimiy shikastlanishiga va hatto ularning oʻlimiga olib kelishi mumkin. Mashgʻulotlar jadvali va uslubiga oʻz vaqtida oʻzgartirishlar kiritish muhimdir. Tana juda koʻp “zoʻriqishga” dosh berishga qodir, ammo hamma narsaning chegarasi bor.
Kreatin kinaz mushak hujayralarining shikastlanishining koʻrsatkichidir. Qonda bu fermentning konsentratsiyasi qanchalik yuqori boʻlsa, mushak tolalari hujayra membranalarini tortgan yoki shikastlagan.
Bunday holda, kreatin kinaz qonga kiradi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, jarohatlar bilan kreatin kinaz tarkibi stressdan 24-72 soat oʻtgach 1000 dan 40000 ME (xalqaro birliklar) gacha oʻzgarib turadi. Bizning maʼlumotlarimizga koʻra, mashgʻulot natijasida mushak tolasining kengayish darajasi berilgan raqamlardan ancha past.
Bundan tashqari, kreatin kinaz darajasi travma holatlaridan farqli oʻlaroq, 24 soat ichida eng yuqori choʻqqisiga chiqadi. Yaʼni bir kun ichida mushaklar tiklana boshlaydi. Bu mushaklarni qayta tiklash nozik jarayon boʻlib, u hamroh boʻlgan jismoniy his-tuygʻularga qaramay, har qanday holatda zararlidir, deydi Xamid Nizamov.
