Дар саммит, ки таҳти раёсати Президенти Туркманистон Сердар Бердимуҳамедов баргузор шуд, ҳамчунин Президенти Ҷумҳурии Озарбойҷон Илҳом Алиев, Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон Қосим-Жомарт Токаев, Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон Садир Ҷапаров ва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон иштирок карданд.

Мувофиқи рӯзнома роҳбарони давлатҳо оид ба масъалаҳои мубрами минтақавӣ ва байналмилалӣ табодули афкор намуда, дурнамои таҳкими минбаъдаи ҳамкориҳои ҳамаҷонибаи кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷонро баррасӣ карданд.

Дар суханронии худ роҳбари давлати мо ба тағйироти мусбате, ки солҳои охир дар Осиёи Марказӣ ба амал омадаанд, таваҷҷуҳ зоҳир кард. Тавре рощбари Ӯзбекистон таъкид намуд, дар ин раванд мулоқотҳои машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ нақши муҳим доранд.

Ӯ аҳамияти таърихии ба анҷом расидани раванди бастани Аҳдномаи дӯстӣ, ҳамсоядории нек ва ҳамкорӣ ба хотири рушди Осиёи Марказӣ дар асри XXI-ро махсус таъкид кард.

Зикр гардид, ки дар доираи раванди минтақавӣ ҳадафи таъсиси сохторҳои аз ҳад мураккаб вуҷуд надорад.

— Ба мо формати чандир ва фаҳмо лозим аст, ки дар он давлатҳои пурқувват, соҳибихтиёр ва мустақил бар асоси эҳтироми ҳамдигар, эътимод ва прагматизм ҳамкорӣ кунанд, — гуфт Президент Шавкат Мирзиёев.

Сипас роҳбари Ӯзбекистон ба вазъи мураккаби байналмилалӣ, ки дар шароити он кишварҳои Осиёи Марказӣ ба ҳам наздик мешаванд, мухтасар баҳо дод.

— Ҷаҳон босуръат тағйир меёбад, шиддат меафзояд, робитаҳои тиҷоративу нақлиётӣ аз нав шакл мегиранд ва хатарҳои нав ба вуҷуд меоянд, — таъкид кард сарвари давлат.

Дар ин робита зарурати ҳамоҳангсозии боз ҳам зичтари фаъолияти муштарак дар самтҳои махсусан муҳими ҳамкорӣ таъкид гардид.

Пеш аз ҳама, ташаккул додани фазои ягонаи ҳамкорӣ бо минтақаҳое пешниҳод шуд, ки робитаҳои таърихӣ, иқтисодӣ ва нақлиётӣ доранд. Пешниҳод гардид, ки аз имкониятҳои ба вуҷудомада истифода бурда, ин робитаҳо боз ҳам мустаҳкам ва бо мазмуни мушаххас оид ба рушди муштараки тиҷорат, нақлиёт, энергетика, саноат ва технологияҳои нав пур карда шаванд.

Пешниҳод гардид, ки ин масъалаҳо дар конфронси байналмилалии «Муколамаи байниминтақавӣ ба хотири сулҳ ва баҳампайвастагии устувор: равиши Осиёи Марказӣ», ки соли оянда дар Тошканд баргузор мешавад, ба таври муфассал баррасӣ шаванд.

Зарурати таҳкими заминаи муколамаи минтақавӣ тавассути идомаи корҳо оид ба такмили заминаи меъёриву ҳуқуқии танзимкунандаи фаъолияти мулоқотҳои машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ таъкид гардид.

Махсусан таъкид шуд, ки ҳамкориҳои иқтисодӣ бояд ба сатҳи нав бароварда шаванд.

— Мо аллакай дар назди худ ҳадафҳои ҷиддии афзоиши тиҷорати мутақобила ва сармоягузориро гузоштаем. Акнун бояд муайян кунем, ки ин афзоиш аз ҳисоби чӣ таъмин хоҳад шуд, — гуфт роҳбари Ӯзбекистон.

Механизм ва вазифаҳои ташаккули занҷираҳои муштараки саноатӣ ва технологӣ, хизматрасониҳои муштараки рақамӣ ва механизмҳои сармоягузорӣ муайян карда шуданд, ки ба татбиқи босуръати лоиҳаҳои бузург мусоидат мекунанд.

— Мо аллакай ба марҳилае расидаем, ки танҳо тиҷорат бо ҳамдигар кофӣ нест. Мо бояд маҳсулоти ниҳоиро якҷоя истеҳсол кунем. Формулаи «шаш иқтисод — як маҳсулот» маънои ҳадафи моро ба хубӣ ифода мекунад, — изҳор дошт Президент.

Бо мақсади рушди ин самт пешниҳод шуд, ки соли 2027 дар Хива Форуми тиҷоратии Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон баргузор гардида, инчунин Платформаи махсуси дастгирии молиявию техникии лоиҳаҳои муштараки сармоягузорӣ таъсис дода шавад.

Зарурати ба Шӯрои вазирони савдо ва сармоягузорӣ супоридани вазифаи баррасии муфассали ин масъала дар ҷаласаи навбатӣ дар Ашқобод таъкид гардид.

Сипас аҳамияти рушди пайвастагии кишварҳои минтақа тавассути шабакаи муосири нақлиётӣ ва логистикӣ таъкид шуд.

— Мо метавонем ба яке аз масирҳои калидии хушкӣ дар тиҷорати ҷаҳонӣ ва ҳамзамон ба маркази бузурги фаъолияти иқтисодӣ табдил ёбем. Аммо барои ин танҳо сохтмони роҳҳои автомобилгард ва роҳи оҳан кофӣ нест. Мантиқи ягонаи рушди инфрасохтори нақлиётӣ зарур аст, — гуфт Шавкат Мирзиёев.

Ба зарурати ҳамоҳангсозии лоиҳаҳои бузург бо мақсади фаъолияти онҳо ҳамчун як низоми ягона таваҷҷуҳ зоҳир гардид.

— Дар канори долонҳои нави нақлиётӣ бояд корхонаҳои истеҳсолӣ, иншооти логистикӣ ва хизматрасонӣ, минтақаҳои саноатӣ ба вуҷуд оянд. Дар ин сурат масири нақлиётӣ дар атрофи худ иқтисодро ташаккул дода, барои ҳар як давлате, ки аз ҳудуди он мегузарад, самараи бештар меорад, — таъкид кард сарвари давлат.

Бо ин мақсад пешниҳод шуд, ки таъсиси Шӯро оид ба рушди инфрасохтор ва баргузории ҷаласаи нахустини он дар Ӯзбекистон тезонда шавад.

Соҳаи энергетика низ ҳамчун яке аз самтҳои алоҳида баррасӣ гардид. Таъкид шуд, ки минтақа дорои захираҳои гуногун — аз карбогидридҳо то иқтидори бузурги гидроэнергетикӣ, энергияи офтобӣ ва бодӣ мебошад.

Бо дарназардошти нақши муҳими рушди «сабз» ташаббуси таҳияи Консепсияи муштараки иқтидори энергетикии камкарбон пешниҳод гардид. Ин санад имкон медиҳад, ки сохтмони иқтидорҳои нави тавлиди неру, рушди низомҳои муосири захираи энергия ва ташкили долонҳои нави энергетикӣ беҳтар ҳамоҳанг карда шаванд.

Самти дигари муҳиме, ки ба қабули қарорҳои муштарак ниёз дорад, масъалаи об ва тағйирёбии иқлим мебошад. Зарурати ҷорӣ намудани низомҳои муосири мониторинги рақамӣ, навсозии шабакаҳои обёрӣ ва васеъ истифода бурдани технологияҳои сарфакунандаи об таъкид гардид.

Роҳбари Ӯзбекистон даъват намуд, ки ташаббуси муштарак оид ба Даҳсолаи амалҳои амалӣ барои истифодаи оқилонаи захираҳои об дар Осиёи Марказӣ пурра амалӣ карда шавад.

Бо дарназардошти он ки соли оянда Ӯзбекистон раёсати Бунёди байналмилалии наҷоти Аралро ба уҳда мегирад, самтҳои афзалиятноки баланд бардоштани самаранокии фаъолияти он, роҳандозии лоиҳаҳои нави экологӣ ва ҷалби маблағгузории иловагӣ пешниҳод шуданд.

Ба ташкили муколамаи доимӣ ва мушаххас бо Афғонистон оид ба масъалаҳои истифодаи захираҳои об, бо дарназардошти манфиатҳои ҳамаи кишварҳои минтақа, низ таваҷҷуҳи алоҳида зоҳир гардид.

Ифлосшавии ҳаво ҳамчун яке аз мушкилоти ҷиддии шаҳрҳои кишварҳои минтақа арзёбӣ шуда, зарурати ташкили Консорсиуми байналмилалии «Ҳавои тозаи Осиёи Марказӣ», ки қаблан бо ташаббуси Ӯзбекистон пешниҳод шуда буд, таъкид гардид. Пешниҳод шуд, ки фаъолияти он аз Барномаи пилотии навсозии экологии минтақаҳои саноатӣ, агрокластерҳо ва гиреҳҳои нақлиётии кишварҳои минтақа оғоз карда шавад.

Мавзӯи дигари дорои аҳамияти рӯзафзун — маъданҳои муҳим мебошад. Пешниҳод шуд, ки корҳо оид ба таъсиси Эътилофи минтақавӣ оид ба маъданҳои муҳим, ки бо ташаббуси Ӯзбекистон пешниҳод шудааст, фаъол гардонида шуда, ҳамчун яке аз қадамҳои аввал Харитаи ягонаи рақамии захираҳои маъданҳои муҳими Осиёи Марказӣ таҳия карда шавад.

Бахши дигари муҳими масъалаҳо ба рушди технологӣ бахшида шуд.

— Зеҳни сунъӣ ва кор бо додаҳои бузург аллакай саноат, нақлиёт, энергетика, кишоварзӣ, маориф ва идоракунии давлатиро тағйир медиҳанд. Аз ин технологияҳо то андозае маҳсулнокии иқтисодиёти мо ва қобилияти рақобатпазирии онҳо дар оянда вобаста хоҳад буд, — таъкид кард Президенти Ӯзбекистон.

Дар ин замина пешниҳод шуд, ки имкониятҳои кишварҳои минтақа муттаҳид гардида, Инфрасохтори муштараки ҳисоббарорӣ таъсис дода шавад, ки асоси онро шабакаи ба ҳам пайвастаи марказҳои миллии додаҳо ташкил медиҳад.

Муҳимтарин омили ояндаи минтақа инсонҳо номида шуданд.

— Кишварҳои мо дорои иқтидори бузурги демографӣ мебошанд. Аҳолӣ меафзояд, ҳиссаи ҷавонон бештар мешавад. Аз сатҳу сифати таҳсилот ва омодагии касбии онҳо вобаста аст, ки иқтисодиёти минтақа дар даҳ, бист ва сӣ соли оянда чӣ гуна рушд хоҳад кард, — таъкид намуд сарвари давлат.

Бо дарназардошти таҳлили он ки дар оянда иқтисодиёти кишварҳои минтақа ба кадом мутахассисон ниёз хоҳанд дошт, пешниҳод шуд, ки Атласи минтақавии касбу ихтисос ва салоҳиятҳои мавриди ниёз таҳия карда шавад. Дар он пешгӯиҳо оид ба самтҳое муттаҳид карда мешаванд, ки имрӯз аллакай дар онҳо норасоии мутахассисон эҳсос шуда, дар солҳои наздик талабот ба чунин кадрҳо бештар хоҳад шуд.

Дар асоси ин донишгоҳҳо ва муассисаҳои таҳсилоти касбӣ метавонанд ниёзҳои воқеии иқтисодиётро пешакӣ ба назар гирифта, барои лоиҳаҳои мушаххаси бузург дар соҳаҳои саноат, нақлиёт, энергетика, технологияҳои рақамӣ ва дигар бахшҳо мутахассис омода намоянд.

Дар хотима, Президент Шавкат Мирзиёев қайд кард, ки дар солҳои охир ба дастовардҳои зиёде ноил гардидаанд. Ҳоло муҳим аст, ки ин масъаларо тақвият диҳем ва ҳамкории устувори минтақавиро дар даҳсолаҳои оянда таъмин намоем.

— Формула одӣ аст: ҳамбастагӣ ва эътимод — ба хотири рушд ва амният. Мо барои он масъулем, ки минтақаеро ба наслҳои оянда чӣ гуна ба мерос мегузорем. Он бояд осоишта, бехатар, аз ҷиҳати иқтисодӣ пурқувват бошад ва ба мардум имконият фароҳам оварад, ки шоиста зиндагӣ, кору таҳсил ва фарзанд тарбия кунанд, — махсусан таъкид кард Президенти Ӯзбекистон.

Дар саммит ҳамчунин роҳбарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон суханронӣ карданд. Сарони давлатҳо аз рӯи натиҷаҳои мулоқот Изҳороти муштарак қабул намуда, қарор оид ба як қатор санадҳои бисёрҷонибаи танзимкунандаро ба имзо расониданд.