Чунки Алишер Навоий туркий адабиётни юлдузлар ёнига олиб чиқди, туркий тилли адабиётнинг мукаммал андозасини яратди, Ҳазратдан кейин туркий тилда адабиёт иншо қилиш расм бўлди, бошқа туркигўй шоирлар ҳам ўз она тилида дадил ёза бошлади. Мирзо Бобурнинг нафис ва мардона рубоий ҳамда ғазаллари, “Бобурнома”, яна бошқа асарлари беқиёс жозибаси, бадиий ва ижодий қиммати билан жаҳон аҳлини мафтун этиб келади.

Қиш фаслининг сўнгги ойи — февраль кейинги йилларда юртимизда адабиёт ойли­ги сифатида нишонлаб келинмоқда. Дунёда байрамлар, турли анжуманлар кўп. Шулар орасида Алишер Навоий ва Заҳириддин Му­ҳаммад Бобурнинг таваллуд санаси билан боғлиқ тантаналар нафақат мамлакатимизда, балки бутун дунёда кенг миқёсда нишонла­нади.

Президентимиз Олий Мажлис ва Ўзбекис­тон халқига навбатдаги Мурожаатномасида Соҳибқирон Амир Темур, Алишер Навоий каби буюк боболаримизнинг қутлуғ таваллуд айёмини юксак даражада, ҳар томонлама му­носиб ўтказишда маҳаллалар, таълим-тарбия масканлари, меҳнат жамоалари, зиёлилар, мамлакатимизнинг хориждаги элчихоналари, умуман, бутун халқимиз фаол иштирок эти­ши зарурлигини таъкидлаган эди. Бу борада “Ватандошлар” жамоат фонди ҳам ибратли ишларни қилмоқда.

— Президентимизнинг адабиёт ва санъ­атни, маданият ва китобхонликни ҳар томон­лама қўллаб-қувватлаш, Алишер Навоий, Заҳириддин Муҳаммад Бобур меросини ёш авлодга бекаму кўст етказиш борасидаги сиё­сати ижтимоий ҳаётимизда муҳим аҳамият касб этяпти, — дейди “Ватандошлар” жамоат фонди бошқаруви раиси ўринбосари Болид­дин Санаев. — Алишер Навоийнинг 585 йил­лиги, Мирзо Бобурнинг 543 йиллигини кенг нишонлаш мақсадида фондимиз томонидан Ўзбекистоннинг хориждаги дипломатик вако­латхоналари билан ҳамкорликда Озарбайжон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Жа­нубий Корея, АҚШ, Европа мамлакатларида маданий-адабий тадбирлар уюштирилмоқда. Бу тадбирларда шоир, ёзувчилар, адабиёт­шунос ва тарихчи олимлар, санъаткорлар, маданият соҳаси вакиллари фаол иштирок этяпти. Бугун турли давлатларда истиқомат қилаётган миллатдош ва ватандошларимиз орасида она тилимиз, маданиятимиз, урф- одатларимиз, санъатимиз, қадрият ва анъа­наларимизни ёйиш, тарғиб этиш ҳамда ва­тандошларимизнинг кейинги авлодлари ҳам улардан тўла-тўкис баҳраманд бўла олишини таъминлаш фондимизнинг асосий вазифаси­га киради.

Буюк бобомиз Алишер Навоийнинг ҳай­кали Токио, Шанхай, Вашингтон, Москва, Минск, Боку, Мозори Шариф, Ўш, Душанбе, Сеул сингари йирик шаҳарларда қад рост­лаган эди. 2023 йили Қозоғистон пойтахти Остонада ҳам ўзбек халқининг буюк фарзан­ди, шоир ва мутафаккир Алишер Навоийга муҳташам ҳайкал ўрнатилди. Ҳайкалнинг очилиш маросимида иштирок этган ва нутқ сўзлаган давлатимиз раҳбари: “Ишончим комилки, Алишер Навоий ҳайкали икки халқ ўртасидаги дўстлик ва қардошлик ришталарининг яна бир ёрқин рамзига айланади, унинг мероси эса яна кўплаб авлодларни буюк ютуқларга илҳомланти­ради”, деган эди.

— Ўзбек-қозоқ адабий алоқаларининг илдизи чуқур, — дейди Ўзбекистоннинг Қозоғистон Республикасидаги элчихонаси вакили Баҳром Бердиев. — Қозоқ мумтоз адабиётининг ёрқин вакили Абай Қўнонбоев Алишер Навоийни устоз деб билган. Ғафур Ғулом, Миртемир, Мухтор Авезов, Собит Муқонов даврида қарор топган адабий ало­қалар бугун ҳам шукуҳ билан давом этмоқда.

2021 йили Қозоғистон давлат мукофоти совриндори, таниқли қозоқ шоири Насип­бек Айтули Алишер Навоийнинг “Лайли ва Мажнун” ҳамда “Садди Искандарий” достонларини қозоқ тилига ўгирган. Кейинги йилларда “Маҳбуб ул-қулуб” асари қозоқ ти­лига муваффақиятли таржима қилинди. Шу­нингдек, Навоий ҳаёти ва ижодига бағишлан­ган илмий-бадиий асарлар қардошлар тилида чоп этилмоқда. Айни жараён Навоий мероси бутун туркий дунёда фаол ўрганилаётганини кўрсатади.

— Мен ўзбек адабиётини қозоқ тилига, қозоқ адабиётини ўзбек тилига ўгириш би­лан шуғулланиб, ўзимнинг ижод қаламим ҳам чархланиб бораётганига амин бўлдим, — дейди қозоғистонлик ўзбек шоираси Раъно Дўсанова.

Жорий йил 9-13 февраль кунлари “Ватан­дошлар” жамоат фонди томонидан Қозоғис­тоннинг Туркистон вилояти, Чимкент, Оқтов ва Атирав шаҳарларидаги мактаблар, олий ўқув юртлари, театрлар ва маҳаллаларда адабий учрашувлар, китобхонлик кечалари, қизғин мушоиралар бўлиб ўтди. Туркистон вилояти Келес туманидаги Т. Бегманова но­мидаги 8-мактабда бўлиб ўтган учрашувда ватандошларимиз ҳамда Абай, Чуқурсой ма­ҳаллаларида яшаётган аҳоли вакиллари би­лан бирга, нуронийлар, хотин-қизлар, ўқувчи ёшлар, маҳаллий ижодкорлар иштирок этди. Қизиқарли ўтган тадбирда Алишер Навоий­нинг 585, Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг 543, қозоқ ёзма адабиёти асосчиси Абай Қў­нонбоевнинг 180 йиллигига урғу берилди.

Филология фанлари доктори, профессор, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими Султонмурод Олим ўзбек ва қозоқ халқларининг уч буюк шоири — Алишер Навоий, Заҳириддин Муҳаммад Бобур, Абай Қўнонбоев адабий меросининг умумбашарий аҳамияти тўғрисида гапирди. Нафақат тур­кий халқларнинг, балки бутун инсониятнинг маънавий даҳолари бўлган шоирлар асарла­рининг илмий-амалий талқини, маънавий- маърифий аҳамияти, адабий тафаккур тарақ­қиётидаги ўрни ҳақида атрофлича мулоҳаза юритди.

Ушбу адабий кеча ёш авлод қалбида ки­тобхонлик маданиятини шакллантириш, уларни миллий қадриятларимизга садоқат руҳида тарбиялаш йўлида муҳим аҳамият касб этди. Мактаб кутубхонасига Тошкентдан олиб борилган янги бадиий китоблар, муси­қа асбоблари ҳамда ўзбек миллий либослари совға қилинди. Шунингдек, Алишер Навоий, Заҳириддин Муҳаммад Бобур ижоди ҳамда ўзбек тили билимдонлари фахрий ёрлиқ ва ташаккурномалар билан тақдирланди. Мак­таб директори Мерует Амированинг таъкид­лашича, мактабда ўзбек ва қозоқ тилларида таълим берилади. Ўзбек тили ва адабиёти бў­йича мунтазам танловлар ўтказилади. Ғолиб­лар олий ўқув юртларига имтиёз ва грантлар асосида ўқишга қабул қилинади.

Чимкент шаҳрида жойлашган Алишер На­воий номидаги 11-мактабда ўтган маънавий- маърифий тадбир шоир бюстига гул қўйиш билан бошланди. Шу ерда улуғ маърифатпар­вар жадид бобомиз Маҳмудхўжа Беҳбудий­нинг “Дунё иморатларининг энг улуғи мак­табдир” деган ҳикматли сўзига яна бир карра ишонч ҳосил қилдик. Чунки мактаб энг илғор замонавий жиҳозлар билан таъминланган.

Таълим муассасасидаги тадбирда Тош­кентдан борган санъат усталари, маҳаллий санъаткорлар, шоирлар ва адиблар, ватан­дошларимиз, маҳаллий аҳоли ҳамда Ўзбе­кистоннинг Қозоғистондаги элчихонаси ҳамда бош консулхона вакиллари иштирок этди. Ўқувчилар томонидан “Хамса” достон­лари ҳамда “Бобурнома” асосида тайёрлан­ган саҳна кўринишлари намойиш этилгани тўпланганларнинг олқишига сазовор бўлди. 23 та қозоқ, 24 та ўзбек синфи мавжуд бўл­ган мазкур мактаб директори Гулзина Но­сир қизи мактабда ўзбек тили ва адабиёти фанларининг ўқитилиши, адабиёт тўгараги­нинг фаолияти, аксарият ўқитувчиларнинг Тошкентдаги олий таълим муассасаларида ўқигани ҳақида сўзлаб берди. Мактабнинг ўқувчи ва ўқитувчилар жамоасига Тошкент­дан махсус олиб борилган бадиий китоблар, миллий кийимлар, ўзбек чолғу асбоблари совға қилинди.

— Ҳозир Туркистон вилоятида Алишер Навоий номи билан аталган бешта мактаб, музей ва бошқа муассасалар бор, — дейди мактабнинг ўзбек тили ва адабиёти фани ўқитувчиси Бегмат Турдиқулов. — Ҳар йили улуғ шоирнинг таваллуд куни арафасида на­воийхонлик анжуманлари, мушоиралар ўтка­зиб келинади.

Шу мавзудаги суҳбатни Қозоғистон Рес­публикаси “Дўстлик” ҳамжамияти раиси Аб­дулла Исматуллаев давом эттирди:

— Алишер Навоий ва Мирзо Бобур тавал­луди муносабати билан қадимдан Қозоғис­тон заминида яшаб келаётган биз — ўзбеклар учун бир неча йилдан буён алоҳида дастур асосида маънавий-маърифий тадбирлар уюштириб, ўзбек-қозоқ халқлари ўртасида дўстлик ришталарини янада мустаҳкамлаб келаётган Ўзбекистондаги “Ватандошлар” жамоат фондига, ушбу тадбирларда фаол қат­нашиб, ўз ижоди, санъати билан биродарлик алоқалари мустаҳкамланишига муносиб ҳис­са қўшиб келаётган ўзбекистонлик шоирлар, олимлар, санъаткорларга самимий миннат­дорлик билдирамиз.

Аҳмед Бойтурсунов номидаги мактабда ўтган маънавий-маърифий тадбир ҳам қизи­қарли, ранг-баранг дастур асосида тайёрлан­гани билан ёдда қолди. Мактаб директори Лариса Сиротина ушбу таълим даргоҳида ўз­бек тилини ўқитиш ва ўрганиш илғор инно­вацион воситалар асосида олиб борилаётгани тўғрисида маълумот берди:

— Мактабимизда ўзбек тилида ўткази­ладиган “Она тилим — жону дилим” халқа­ро танлови, фан олимпиадалари ғолиблари кўп, — дейди у. — Маҳоратли ўқитувчимиз Ҳуснобод Саидалиева ўқувчиларга ўзбек миллий қўшиқ ва рақсларини ўргатади. Ўқувчиларимиз шаҳар ва вилоят миқёсида ўтадиган санъат ва маданият тадбирларида муваффақиятли иштирок этиб, совринли ўринларни қўлга киритмоқда.

Туркистон вилояти ва Чимкент шаҳридаги мактаб ўқувчилари ўртасида Алишер Навоий асарларини тарғиб этиш ва ўрганишга қара­тилган уч босқичдан иборат танлов Чимкент шаҳридаги Ўзбек драма театрида бўлиб ўтди. Кўрик-танлов қизғин баҳслар билан кеч­ди. Танловни навоийшунос, адабиётшунос олимлардан иборат нуфузли ҳайъат баҳолаб борди. Ҳайъат аъзолари таркибида ўзбекис­тонлик олим, филология фанлари доктори Ҳулкар Ҳамроева ҳам бор. Ушбу танлов ҳамда “Она тилим — жону дилим” халқаро танлови, фан олимпиадалари ғолибларига бир неча ташкилотларнинг, жумладан, қўшни республикада ўзбек тилида нашр этиладиган “Жанубий Қозоғистон” газетаси томонидан ҳам қимматбаҳо эсдалик совғалар топши­рилди. Тажрибали журналист ва публицист Райимжон Алибоев бош муҳаррирлик қилиб келаётган ушбу газета ҳозир катта ададда чоп этилади. У ватандошларимиз орасида қизи­қиб ўқилаётганини ҳам айтиб ўтмоқ жоиз, албатта.

Чимкент шаҳридаги Жумабек Ташенов номидаги университет ўқитувчиси Шаҳло Но­ралиева кўп йиллардан буён шу танловларни ўтказишда ташаббускор ва масъул. Унинг таъ­кидлашича, Алишер Навоий асарлари ёшлар­нинг онгига куч-қувват беради, инсонларни, элларни, халқларни бирлаштиради.

Муҳташам театр саҳнасида ўтган бадиий- маданий анжуман якунида Ўзбекистон давлат филармонияси яккахон хонандалари Дилшод Ҳайитбоев ва Дилноза Отахўжаева ижросида Алишер Навоий ва Заҳириддин Бобур ғазал­лари асосида халқона, замонавий қўшиқлар ижро этилди.

— Қозоғистон заминидаги миллатдошла­римиз, ватандошларимизнинг ҳаёти билан яқиндан танишиб, кузатиб, улар ҳар доим юр­тимизда рўй бераётган ижобий ўзгаришларни диққат билан кузатишига амин бўласиз, — дейди Ўзбекистоннинг Олмаота шаҳридаги бош консулхонаси биринчи котиби Эркин­жон Абдуқаюмов. — Хориждаги ватандош­ларимизнинг фарзандлари асосан инглиз, рус ёки маҳаллий тиллардаги мактабларда таълим олади. Улар учун, айниқса, Алишер Навоий, Заҳириддин Муҳаммад Бобур ижо­дини чуқур ўрганиш ғоят муҳим. Чунки ал­лома шоирларнинг байтлари, ҳикматлари, ру­боийлари ўзга юртларда униб-ўсаётган ўзбек болалари ва ўсмирлар учун кучли тарбиявий аҳамиятга эга.

Консулнинг фикрларини Қозоғистондаги ўзбек диаспораси фаоли, катта ҳаётий ва меҳ­нат тажрибасига эга инсон — Икром Ҳошим­жонов ҳам қўллаб-қувватлади:

— Ўзбек — қозоқ, қозоқ — ўзбек азал­дан бир-бирига қиз олиб, қиз берган халқ. Бир-бирининг хонадонидан ҳеч қачон қа­дами узилмаган. Қадимдан буён давом этиб келаётган ана шу қондошлик, жондошликни янги даврда янги босқичга кўтарган Ўзбекис­тон ва Қозоғистон Президентларига биз, ну­ронийлар, фахрийлар раҳмат айтамиз. Кейин­ги йилларда дунёда рўй бераётган кескин ва зиддиятли воқеалар минтақа давлатларининг ўз келажагини қуришда ҳамжиҳат, ҳамкор бў­лишини тақозо этмоқда.

Ҳазрат Алишер Навоийнинг:

Олам аҳли, билингизким,

иш эмас душманлиғ,

Ёр ўлунг бир-бирингизгаким, эрур ёрлиғ иш

деган ҳикматли сўзлари бугун ҳар қачонги­дан ҳам долзарб бўлиб қолди.

— Фаолиятим давомида юртимиз бўйлаб ёки хорижий мамлакатларда кўп сафарларда бўлганман ва кузатиб амин бўлдимки, Али­шер Навоий ва Заҳириддин Муҳаммад Бобур ижоди мамлакатимизда истиқомат қилаётган бошқа миллат вакиллари бўлган юртдошла­римиз, қолаверса, бошқа юртлардаги аҳоли орасида ҳам дўстлик, биродарликни мустаҳ­камловчи аҳамиятга эга, — дейди тележур­налист Иқболой Қирғизбоева. — Шу боис, Навоий ва Бобурдан бошланган адабий анъ­аналар ҳозир ҳам яшаб, давом этиб келмоқда.

Алишер Навоий ва Заҳириддин Муҳаммад Бобур таваллуд айёмига бағишланган нав­батдаги маънавий-маърифий тадбир Оқтов шаҳридаги “Дўстлик уйи” бўлиб ўтди. Унда ватандошларимиз — ўзбек ва қорақалпоқ­лар, шунингдек, озарбайжон, турк, туркман, чечен, осетин, эрон, рус ва беларусь мил­лий-маданий марказлари вакиллари иштирок этди. “Дўстлик уйи”нинг узун, кенг ва ёруғ залларида ўзбек миллий либослари кўргазма­си ташкил этилди. Бу ерда ҳам мезбон томон­га ўзбек тилидаги бадиий китоблар, миллий чолғу асбоблари совға қилинди.

Ўзбекистон Миллий университети ўқи­тувчиси, тарих фанлари доктори Қаҳрамон Матхолиқов таассуротлари, фикр-мулоҳа­заларини баён этар экан, Навоий ва Бобур асарларининг Ўзбекистонда ва халқаро миқёсда ўрганилиши, уларни нашр, тар­жима қилиш борасида қилинаётган иш­лар юзасидан янги маълумотларни тақдим этди. Навоий меросини замонавий илмий ёндашувлар асосида тадқиқ этиш ҳамда ёш авлод онгига сингдириш масалаларига ало­ҳида эътибор қаратди.

Анжуманда сўзга чиққанлар Навоий ва Бобурнинг бой маънавий мероси, жаҳон тамаддунига қўшган ҳиссаси ҳақида фикр- мулоҳазалар билдирди, маданий чиқишлар намойиш этилди. Мезбон ва меҳмонлар ўр­тасида бўлиб ўтган самимий суҳбатлар, илиқ мулоқотлар ва айтилган эзгу тилаклар кечага алоҳида файз бағишлади.

— Ўзбек куй-қўшиқлари, шеърларини юракдан соғинган эканмиз, — дейди чим­кентлик миллатдошимиз, бир неча йилдан буён “Ватандошлар” жамоат фонди тадбир­ларида фаол қатнашиб келаётган Юлдуз Жа­ҳонгирова. — Аслида, она тилимизда жонли ижро этилган қўшиқларга нима етсин.

“Ватандошлар” жамоат фонди, Ўзбекис­тон Республикасининг Оқтов шаҳридаги бош консуллиги, Қозоғистон халқлари ассамб­леяси, Қозоғистондаги ўзбек ва қорақалпоқ миллий маданият марказлари ҳамкорлигида Атирав шаҳридаги “Дўстлик уйи”да Алишер Навоий таваллудининг 585 йиллиги ва Заҳи­риддин Муҳаммад Бобур ижодига бағишлаб ўтказилган адабий кеча адабиёт, маданият ва санъат анжуманига, дўстлик, биродарлик байрамига айланиб кетди.

— Ўзбекистонда аждодлар меросига ҳур­мат, миллий қадриятлар ва урф-одатларни ас­раб-авайлашга эътибор жуда юқори, — деди Атирав шаҳри ҳокими ўринбосари Эрдўст Абдусатторов. — Нафақат олимлар ва кекса зиёлилар, балки ёшлар ҳам Навоийни, Бобур­ни яхши билади. Уларнинг шеърлари, ғазал­ларини ёддан айтади. Ҳақиқатан, Навоий ва Бобур асарлари нафақат ўзбек ва туркий тил­ли халқлар, балки бутун дунё халқларининг ноёб бойлиги эканига яна бир карра ишонч ҳосил қилдик. Қозоқ ва ўзбек халқлари ўр­тасидаги адабий дўстлик абадий дўстликка айланиб бораётир.

Дилтортар куй-қўшиқлар барчани даврага чорлади, ўйин тушмаган бир киши ҳам қол­мади, десак муболаға бўлмайди. Қорақалпо­ғистонда хизмат кўрсатган артист Бахтиёр Жуматоевнинг қўшиқларини залда ўтирган ватандошларимиз жўр бўлиб куйлади.

“Ватандошлар” жамоат фонди фаоллари Ҳожиакбар Исҳоқов, Одилбек Комилов, Ўз­бекистоннинг Оқтов шаҳридаги бош консули Жамолиддинхўжа Абдукаримовнинг жонбоз­лиги билан юқори савияда ташкил этилган ушбу байрамда миллий маданият марказлари, ўзбек ва қозоқ ёшлари вакиллари иштирок этди. Тантанали тадбир ўзбек, қорақалпоқ ва қозоқ санъат усталарининг куй-қўшиқлари, рақслари билан якун топди. Шунингдек, “Ва­тандошлар” жамоат фонди ҳамда Қозоғистон­даги ўзбек ва қорақалпоқ миллий марказлари билан келгусидаги ҳамкорлик режалари муҳо­кама қилиниб, янги лойиҳалар бўйича кели­шувларга эришилди.

Хуллас, Қозоғистонда инсониятни ка­молотга чорловчи ғоялар ижодкори бўлган Алишер Навоий ва Заҳириддин Муҳаммад Бобур хотирасига юксак эҳтиром кўрсатил­ди. Юқори савияда ўтган барча тадбирлар ва анжуманларда улуғ мутафаккир ва аллома шоирларнинг улкан маънавий мероси бугун ҳам миллатларни, қалбларни яқинлаштириш­га хизмат қилиб келаётгани таъкидланди.

Салим АШУР,

Ёзувчилар уюшмаси раиси маслаҳатчиси,

Ўзбекистонда хизмат кўрсатган журналист