Yangi O‘zbekiston g‘oyasi atrofida birlashib, Uchinchi Uyg‘onish davrining poydevori yaratilishi jarayonida ishtirok etyapmiz. Buni anglash, bilish uchun mamlakatimizdagi islohotlarni tahlil qilish kerak.
Bugun biz, hech shubhasiz, ko‘p millatli xalqimiz bilan birgalikda yangi O‘zbekistonning yangi tarixini yaratyapmiz. Gap shundaki, Prezidentimizning bevosita tashabbusi bilan bunyod etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining mazmun-mohiyatini teranroq anglab borar ekanmiz, ushbu markazni taraqqiyot yo‘limizning yangi bosqichi, deyish mumkin.
Uch ming yillik davlatchilik tariximizning qat-qatlarida yashirinib yotgan millatimizning so‘nmas dahosi keyingi o‘n yillik taraqqiyotimiz bosqichida yana qayta bo‘y ko‘rsata boshladi. Bu evrilish davrini O‘zbekiston Lideri Shavkat Mirziyoev tashabbusi bilan 2017 yilda boshlangan mega loyiha — Islom sivilizatsiyasi markazi bunyod etilishi orqali ajdodlarimizning orzu-niyatlari, armonlari ro‘yobga chiqqani bilan izohlash mumkin bo‘ladi. Shuning o‘ziyoq yuqoridagi fikrimizning yaqqol dalilidir.
Ochig‘i, markaz haqida gap ketganida, unga nisbatan tarixiy haqiqat, ma’rifat javhari degan ko‘plab ta’riflarni keltirish o‘rinli. Muhimi, bularning hech biri mubolag‘a bo‘lmaydi. Ammo yana bir haqiqat bor. Ya’ni eng go‘zal ta’riflar ham uning ilm-fan, ma’naviy hayotimizda tutgan o‘rni va ahamiyatini to‘la ochib berishga qodir emas.
Mamlakatimiz yetakchisi markazga tashrifi chog‘ida “Bu ulkan loyiha oddiy bir chizma emas. Uni yurak chizgan, mehr chizgan, orzu va armonlar chizgan”, degani edi. Shu ma’noda markazning mohiyatini, qiymatini to‘la anglash uchun uni borib ko‘rish, binoning har bir chizgisini, muzeydagi exponatlarni, ilmiy salohiyatini puxta o‘rganib, yurakdan o‘tkazib, his etish kerak. Zero, qalb qa’ridan chiqqan har bir fikr, so‘z va chizgi yuraklarga yetib boradi.
Shu o‘rinda yana bir hayotiy haqiqat. Yaqinda “Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati jamoasi, bir guruh ziyolilar bilan birgalikda Islom sivilizatsiyasi markaziga sayohat qilgan edik. O‘shanda majmuadagi uch ming yillik tarixga asos bo‘lgan eksponatlar bilan tanishib, tarihimiz qanchalik boy ekanini ko‘z oldimizga keltirib hayratlandik. Bizdan boshqa mehmonlar ham xuddi shunday hayrat va havas bilan muzeyni tomosha qilar, bir-biriga noyob eksponatlar haqida bilganlarini aytishga oshiqardi. Angladikki, shonli tariximizni o‘qib-o‘rganish boshqa, uni yaxlit holatda ko‘zdan kechirish butunlay sohir tuyg‘u berar ekan. Bu fikrni o‘shanda majmua mutahassislari ham tasdiqlab, “Sizlar mehmonsiz, sohangiz boshqa, hatto biz ham muzeyga har safar kelganimizda doim hayratlanamiz”, dedi.
Darhaqiqat, sohasi tarixni o‘rganish bo‘lgan, shu yo‘lda ilmiy ishlar qilgan insonlar, markazdan har kuni kamida bitta yangi fikr, fakt topib chiqayotganini aytdi. Shuning o‘ziyoq uch ming yillik davlatchilik tariximizni ko‘z oldimizga keltirishda markazning o‘rni va ahamiyati beqiyos ekanini ko‘rsatadi.
Yana bir muhim jihat, markaz faqat muzeydan iborat emas. U yerda eksponatlardan samarali foydalanib, shonli tariximizni o‘rganish, ilmiy ishlar qilishga keng imkoniyat bor. Xalqaro ilmiy hamkorlik yo‘lga qo‘yilgani bugun O‘zbekiston ilm-fanda ham tobora yuksalib borayotganidan dalolat. Zero, yuksak ilmiy nufuzga ega shaxslar va tashkilotlar o‘ziga teng ko‘rgan insonlargagina eshik ochadi, hamkorlik qiladi. Quvonarlisi, eng nufuzli xalqaro tashkilot va ta’lim muassasalari markaz bilan hamkorlik qilib kelmoqda. Boshqalar ham ilmiy doirada aloqalar o‘rnatish ishtiyoqi kuchli ekanini ochiq aytayapti. Birgina misol, markazni loyihalash, qurish va zamonaviy axborot texnologiyalari bilan jihozlashda Fransiya, Xitoy, Buyuk Britaniya, AQSh, Birlashgan Arab Amirliklari, Rossiya, Turkiya, Germaniya, Ispaniya, Italiya, Malayziya, Ozarbayjon, Saudiya Arabistoni, Hindiston, Markaziy Osiyo davlatlari va boshqa qator mamlakatlardan yuksak malakali mutaxassislar ham faol ishtirok etdi. Buning tub zamirida yangi O‘zbekistonning yangilanishlar, yurtimiz ilmiy salohiyatiga tan berish, unga havas qilish bor.
Insoniyat tarixidagi buyuk sivilizatsiyalarning vujudga kelishi solnomachilar tomonidan juda ko‘p o‘rganilgan. Xalqlar tamadduni qanday bunyod etilishi ilmiy tahlil etilgan. Bugun taraqqiyotga qanday erishish mumkin degan savolga javob izlasangiz ana shu ilmiy tahlillar asosidagi faktlarga duch kelamiz. Biz ushbu faktlardan ayrimlarini sanab o‘tmoqchimiz.
Birinchidan, jamiyatda adolat qaror topishi kerak. Bu insonlarga birdek imkoniyat, sharoit yaratib iste’dodlarga yo‘l ochadi. Shu orqali mamlakatda yuksak malakali kadrlar sinfi paydo bo‘ladi. Ular esa taraqqiyot asosiy quvvatini harakatga keltiruvchi kuchdir.
Ikkinchidan, mamlakat iqtisodiy o‘sishi zarur. Iqtisodi mustahkam bo‘lgan jamiyatda o‘qib-o‘rganishga, yangiliklarga intilish uchun yetarlicha kuch paydo bo‘ladi. Har qanday to‘siqlarni yengib o‘tish oson kechadi.
Uchinchidan, xalq milliy o‘zligini yanada teranroq anglash zarur. Bunga hozir mamlakat rivojlanishining asosiy poydevori sifatida qarilishi bejiz emas. Milliy o‘zlikni anglagan jamiyat ma’rifat nuri ila yashaydi, qalbida vatanparvarlik hissi kuchli bo‘ladi. Buning uchun ajdodlarimiz orzusi kabi jamiyatda fazil odamlarning shahrini yaratish ishtiyoqi ustuvor bo‘lishi kerak. Butun jamiyatda bir vaqtning o‘zida bunday ishtiyoqni uyg‘otish, milliy o‘zlikni teran anglatish oson emas! Ammo yangi O‘zbekiston misolida buni havas qilarlik darajada uddalay olishimizga amin bo‘lib boryapmiz.
Zero, mamlakatimizdagi islohotlarni birma-bir tahlil etsangiz, mazkur faktorlarning barchasi ro‘yobga chiqayotganini ko‘rasiz. Buni bevosita Islom sivilizatsiyasi markazi misolida ham ko‘rish mumkin.
Endigi fikrimizni yuqoridagi faktorlar sharhi bilan davom ettirsak.
Avvalo, mamlakatimizda adolatni qaror toptirish uchun xalq bilan muloqot yo‘lga qo‘yildi. Qisqa vaqtda muloqotning xalqchil, masalalarni joyida hal etishga qaratilgan tizimlari yaratildi. Ayni paytda majburiy mehnatga, bolalar va ayollar haq-huquqlarini himoya qilish amalda samara bera boshladi.
Islom sivilizatsiyasi markazidagi tarixiy eksponatlar va faktlarni o‘rgangan kishi ajdodlarimiz doim insonni ulug‘lab, adolatni qaror toptirish ishtiyoqida yashaganiga amin bo‘ladi. Markazning “Yangi O‘zbekiston — Uchinchi Renessans poydevori” ekspozitsiyasi zali bilan tanishgach esa ana shu an’ana zamonga mos shaklda yangicha ruh bilan kechayotganini teran anglaysiz. Bu zaldagi yoshlar yetakchisi, ijtimoiy xodim va, umuman “mahalla yettiligi”ning raqamli “vakillari” sizga bu haqida hikoya qilib beradi.
Shuningdek, mamlakatimiz so‘nggi o‘n yillikda juda katta iqtisodiy o‘sish, sohalardagi tub evrilishlarga yuz tutdi. Buni izohlash uchun kambag‘allikning tan olinishidan tortib, tadbirkorlik, ish o‘rinlari yaratish yo‘lidagi imkoniyat va imtiyozlargacha bo‘lgan o‘zgarishlarni tom-tom kitob qilib izohlash mumkin. Qolaversa, O‘zbekiston dunyoga ochilgach xorijiy sarmoyadorlarning katta oqimi iqtisodiy hamkorimizga aylandi. Hatto butun bir mintaqa miqyosida hamkorliklar yo‘lga qo‘yilmoqda.
Sivilizatsiya markazida o‘z aksini topgan islomgacha bo‘lgan davrda ham, undan keyingi tamaddunlar vaqtida ham mintaqalararo aloqalar, karvon yo‘llari ilm-ma’rifat tashiganiga shubha yo‘q. Muhimi, u faqatgina Buyuk ipak yo‘lidangina iborat emasligi, tariximizdagi bunday sivilizatsiyalar o‘ylaganimizdan ancha ko‘p ekaniga amin bo‘lasiz. Beixtiyor bugungi islohotlar, yangilanishlar ana shu tarixiy ildizlardan quvvat olayotganiga, bunday so‘nmas quvvatni to‘g‘ri yo‘naltira olish xalqlarga ulkan saodat keltirishi haqidagi yorug‘ o‘ylar qurshovida qolasiz.
Yana bir muhim jihat. Ilmiy salohiyat hamda iqtisod taraqqiy topishi inson ma’rifati, gumanistik va bag‘rikenglik qadriyatlar bilan chambarchas bog‘liq.
Tarixdan yaxshi ma’lum, eng taraqqiy etgan jamiyatlar ham avvalo ichki birdamlik sabab yuzaga kelgan. Ya’ni qaerda insonni tushunish ustuvor bo‘lsa, bag‘rikenglik barqaror o‘rin egallasa o‘sha jamiyatda yurtsevarlik yuqori cho‘qqiga chiqadi.
Yurtimizda rivojlangan davlat, erkin jamiyat poydevorini bunyod etishda, eng avvalo, ilm va ilm, ta’lim va yana bir bor ta’lim degan oliy maqsad hayotimizga joriy etilmoqda. Ayni paytda O‘zbekiston ma’rifiy siyosati bilan xalqaro maydonda doim o‘z so‘zini aytib kelmoqda. Dunyo mamlakatlarini har qanday ziddiyatlarni tinchlik, do‘stlik va teng diplomatik aloqalar orqali hal etishga chaqirib kelyapti. Aynan shu jihat bilan ham xalqaro maydonda yangi O‘zbekiston nufuzi oshib borayotgani ayni haqiqat.
Shu o‘rinda muhim bir faktni aytib o‘tish kerak. Bugun dunyoda ziddiyatlar avj oldi. Xalqlar, davlatlar o‘rtasidagi ishonch chuqur inqiroz yoqasiga kelib qoldi. Mamlakatlar siyosati omma ongiga ham o‘z ta’sirini o‘tkazishini ana shu jarayonda yana bir karra korib, kuzatib turibmiz.
Fahr bilan aytamizki, yurtimizda 130 dan ortiq millat va elat vakillari 16 xil diniy konfessiyaga e’tiqod qilib kelmoqda. Quvonarilisi, biz bir xalq, yagona vatan bo‘lib, o‘zaro hurmat, mehr va do‘stona hayot kechiryapmiz. Bu bevosita yurtimizdagi bag‘rikenglik siyosatining samarasidir. Ayni paytda ulug‘ ajdodlarimizdan qolgan bebaho meros hamdir. Davlatimiz rahbarining iborasi bilan aytganda, tarix tilga kirgan, tarixdan saboq olingan joyda, albatta, bilim va ma’rifat, taraqqiyot va adolat bo‘ladi. Hech qachon to‘g‘ri yo‘ldan adashilmaydi!
Bo‘g‘bonlar yaxshi hosil olish uchun odatda payvand usulidan foydalanadi. Ildzi baquvvat, tanasi mustahkam bo‘ladigan daraxtga hosildor navdagi nihol payvand qilinadi. Shu orqali bir oilaga tegishli ikki niholdan yangi, serhosil daraxt o‘sadi. Tarixiy ildizdan quvvat olib yorug‘ kelajakni yaratish esa bog‘bonning mehnati, zakovatidan ming, ehtimol million karra yuksak bilim, tafakkur va matonat talab etadi. O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ham ana shunday vazifani o‘taydi. U shonli tariximizni bugun bilan bog‘lab, yorug‘ kelajak kafolatini mustahkamlashga xizmat qiladi. Markaz yoshlarimiz orasidan yangi xorazmiylar, beruniy va ulug‘beklar, fargoniy va ibn sinalar, buxoriy va termizi ylarni kamol toptiradigan ma’naviy maydon, ilm mehvaridir.
Salim DONIYOROV,
O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist
