Huquqiy davlat va fuqarolik jamiyatini barpo etish sharoitida qonuniylik va huquq-tartibotni ta’minlash barqaror ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning muhim omillaridan biri hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyev o‘z chiqishlari va dasturiy hujjatlarida mamlakatda qonun ustuvorligini ta’minlash va jamoat xavfsizligini mustahkamlash masalalariga alohida e’tibor qaratib, davlat taraqqiyoti faqatgina qonun ustuvor bo‘lgan, aholi tinch va osoyishta hayot kechiradigan sharoitdagina mumkinligini ta’kidlab kelmoqda. Ushbu jarayonda ijtimoiy institutlar, jumladan mahalla, mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish tizimining muhim bo‘g‘ini sifatida alohida ahamiyat kasb etadi.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarining faoliyatini tashkil etishning asosiy prinsiplari mustahkamlab qo‘yilgan bo‘lib, mahalla institutining huquqiy maqomi va tashkiliy tuzilmasi belgilangan. O‘zbekiston tomonidan Mahalliy o‘zini o‘zi boshqarishning Yevropa xartiyasi ratifikatsiya qilingan bo‘lib, uning bir qator qoidalari milliy mahalla tizimini shakllantirish konsepsiyasining asosiga kiritilgan. Davlat tomonidan mahallaning huquqiy asoslarini mustahkamlash va uning samarali faoliyat yuritishi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish borasida keng ko‘lamli chora-tadbirlar amalga oshirilgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyevning murojaat va chiqishlarida mahalla huquqbuzarliklar va jinoyatlarning oldini olish tizimining asosiy bo‘g‘ini sifatida izchil e’tirof etiladi. Bunda mahalla nafaqat fuqarolarning an’anaviy o‘zini o‘zi boshqarish instituti, balki jinoyatchilikka olib kelishi mumkin bo‘lgan ijtimoiy muammolarni erta aniqlash va oldini olishning samarali mexanizmi sifatida baholanadi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan bir necha bor ta’kidlanganidek, jinoyatchilikka qarshi kurashish faoliyati oqibatlar bilan emas, balki uni keltirib chiqaruvchi sabablarni bartaraf etishdan boshlanishi lozim. Aynan mahalla darajasida ijtimoiy jihatdan himoyaga muhtoj oilalar va shaxslarni aniqlash, ishsiz yoshlar bilan manzilli ishlash, shuningdek, oilaviy-maishiy nizolar va zo‘ravonlik holatlarining dastlabki bosqichlarda oldini olish imkoniyati mavjud.
“Yangi O‘zbekiston” islohotlari doirasida Prezident tashabbusi bilan mahallani xavfsiz hayot makoniga aylantirish tamoyili joriy etilmoqda. Ushbu yondashuv mahalla organlari, profilaktika inspektorlari, ta’lim muassasalari va ijtimoiy xizmatlar o‘rtasida doimiy hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, aholining bandligini ta’minlash, shuningdek, huquqiy madaniyat va huquqbuzarliklarga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirishni nazarda tutadi.
Prezident tomonidan profilaktika inspektorining mahalla bilan yaqin hamkorlikda, rasmiyatchilikdan holi tarzda ishlashi, har bir oila va uning muammolarini chuqur bilishi zarurligi alohida qayd etiladi. Murojaatlarda mahalla jinoyatchilik profilaktikasida passiv kuzatuvchi emas, balki real vakolat va resurslarga ega bo‘lgan, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, bandlikni ta’minlash va yoshlarni tarbiyalashga qaratilgan davlat dasturlarini amalga oshirishda faol ishtirok etuvchi subyekt bo‘lishi lozimligi ta’kidlanadi.
Shuningdek, mahallaning tarbiyaviy funksiyasiga alohida e’tibor qaratilib, yosh avlodda qonunga hurmat, milliy an’analar va umuminsoniy qadriyatlarga sadoqatni shakllantirish uning muhim vazifalaridan biri sifatida e’tirof etiladi. Jinoyatchilikning samarali profilaktikasi ijtimoiy muammolarni hal etmasdan turib amalga oshirilishi mumkin emasligi inobatga olinib, bu borada mahallaga ishsizlikni kamaytirish, ayollar va yoshlarni qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, alkogolizm, giyohvandlik va oilaviy-maishiy zo‘ravonlikning oldini olishda yetakchi rol yuklatiladi.
Axmedova Goxalxon,
TDYU professor v.b.
yuridik fanlar doktori
