Aholini kasallik va yuqori tibbiy xa­rajatlardan moliyaviy jihatdan himoya qi­ladigan va kafolatlangan tibbiy xizmatni koʻzda tutuvchi bu tizim dastavval 2021-yil­da Sirdaryo viloyatida yoʻlga qoʻyilgan edi. Prezidentimizning 2024-yil 5-sentyabrda­gi “Davlat tibbiy sugʻurtasi mexanizmla­rini joriy etishga oid chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qarori mazkur tizimni yanada keng yoyishda muhim huquqiy asos boʻldi. Qa­ror bilan aholiga koʻrsatilayotgan tibbiy xizmatlar sifatini oshirish, byudjet mablagʻlaridan samarali foydalanish hamda davlat tibbiy sugʻurtasi mexanizmlarini boshqa hududlarda ham joriy qilish vazifa­lari belgilandi. Shu yil oxirigacha yurti­mizning barcha hududida bu tizim yoʻlga qoʻyiladi. Natijada aholining barcha qatlami kafolatlangan tibbiy yordam hajmi bilan toʻliq qamrab olinadi.

Kafolatlangan tibbiy xizmat hajmi davlat mablagʻlari hisobidan kafolatlangan tekin tibbiy xizmatlar roʻyxati boʻlib, unga shoshilinch tibbiy yordam, birinchi bosqich shifokorlik xizmatlari, baʼzi tahlil va diagnostika ishlari, statsionar davolanish kabilar kiradi.

Oʻtgan yillar davomida davlat tibbiy sugʻurtasi tizimi Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toshkent shahri, Sirdaryo, Navoiy, Buxoro, Samarqand, Qashqadaryo va Xorazm viloyatlarida joriy etildi. Xususan, 2025-yilda 768 ta tibbiyot muassasasi Davlat tib­biy sugʻurtasi jamgʻarmasi bilan shartnoma asosida faoliyat yuritdi. Mazkur tibbiyot muassasalari “aholi jon boshiga” va “har bir davolangan holat” tamoyili asosida moliyalashtirilib, buning uchun 20,1 tril­lion soʻm yoʻnaltirildi. Bu mablagʻ shifo­korlar mehnatini qadrlash, tibbiy xizmat sifatini oshirish va bemorlar manfaati ustuvorligini taʼminladi.

Imtiyozli toifaga kiruvchi shaxslarga elektron yoʻllanma asosida koʻrsatiladigan tibbiy xizmat xarajatlarini qoplash maq­sadida Davlat tibbiy sugʻurtasi jamgʻarma­si 2025-yil uchun 155 ta tibbiyot tashkiloti bilan 1 trillion 232,1 milliard soʻmlik shartnoma imzoladi.

2025-yilda bu muassasalarda elektron yoʻllanma asosida davolangan, imtiyozli toifaga kiruvchi 101 ming 623 kishiga koʻr­satilgan tibbiy xizmatlar uchun 1 tril­lion 231,79 milliard soʻm toʻlov amalga oshirildi.

Imtiyozli toifadagi fuqarolarga koʻrsa­tilayotgan tibbiy yordam shunchaki ijtimoiy xizmat emas, balki davlatning inson ha­yoti, xalq salomatligi va adolatli jamiyat qurishga qaratilgan oqilona siyosatining amaldagi ifodasidir.

— 18 yil suyak yemirilishi kasalligi bi­lan yashadim, — deydi namanganlik Sojida Nasriddinova. — Davolanish uchun mablagʻ topolmay, yillar davomida aziyat chekdim. Shifoxona eshiklarida sarson boʻldim. Bor­magan shifokoru tabibim qolmadi.

Davlat tibbiy sugʻurtasi orqali Respublika ixtisoslashtirilgan travmatologiya va ortopediya ilmiy-amaliy tibbiyot mar­kazining Namangan filialida operatsiya qilindim. Amaliyot muvaffaqiyatli oʻtdi. Kasallik ortda qoldi. Bugun bemalol yura olyapman.

Bunday taqdirlar, misollarni koʻp kel­tirish mumkin.

Jamgʻarma faoliyatidagi ochiqlik, hisob­dorlik va raqamlashtirish xalq ishonchi va davlat siyosati samaradorligini taʼmin­lashda muhim omil boʻlib xizmat qilmoqda. Koʻrsatilgan tibbiy yordam hajmi va koʻlami ortishi bu — faqat raqam emas, balki minglab inson hayoti, ularning sogʻlom va faro­von kelajagidir. Bugun davlat tomonidan kafolatlangan tibbiy xizmatlarga ishonch ortib borayotgani yangi Oʻzbekistonda inson qadri ustuvor ekanini yana bir bor tas­diqlaydi.

Bu boradagi islohotlar davomiy, ti­zimli va xalq manfaatiga xizmat qiluvchi jarayon boʻlib, ular kelgusida ham hudud­larda tibbiy xizmatlarni yaqinlashtirish, manzilli yordamni kengaytirish va har bir fuqaroga teng imkoniyat yaratishga yoʻnalti­riladi.

— Oʻtgan yilning birinchi kunidan tobim boʻlmadi, — deydi andijonlik Rustamjon Mamasoliyev. — Andijondagi shifoxonada davolandim. Lekin foydasini sezmadim. Sentyabr oyiga kelib, menga surunkali buyrak yetishmovchiligi tashxisi qoʻyildi va dializ olishim tavsiya qilindi. Oʻtgan vaqt davomida kasallik meni holdan toydirgan edi. Dializ olish juda ogʻir kechdi.

Shifokorlar operatsiya zarurligini aytgach, Toshkentga yoʻl oldik. Oʻgʻlim mendan beruxsat donor boʻlibdi. Bu xabarni opera­siyadan chiqqandan soʻng eshitdim.

Milliy tibbiyot markazida oʻtkazilgan operatsiya va barcha davolash xarajatlari dav­lat tibbiy sugʻurtasi tomonidan qoplandi. Agar bu tizim boʻlmaganida, men oyoqqa tur­masdim.

Davlat tibbiy sugʻurtasi tizimi faqat moliyaviy qoʻllab-quvvatlash emas, balki davlatning inson hayotiga, sogʻligʻiga va ijtimoiy adolatga boʻlgan masʼuliyatidir. Yil davomida tizim orqali amalga oshiril­gan ishlar shundan dalolat beradiki, Pre­zidentimiz tashabbusi va siyosiy irodasi natijasida minglab insonlar hayotida sezi­larli oʻzgarishlar yuz berdi.

Reimbursatsiya dasturi nima?

Davlat tibbiy sugʻurtasi joriy etilayot­gan hududlarda aholiga kafolatlangan hajm doirasida tibbiy xizmatlar koʻrsatish, jumladan, surunkali bemorlarni bepul dori-darmon bilan taʼminlash choralari ham koʻrilmoqda.

“Xarajatlarni qoplash” maʼnosini anglatuvchi “reimbursatsiya” soʻzi isteʼmolga kirib kelganiga uncha koʻp vaqt boʻlmadi. Reimbursatsiya dasturi doirasida surunkali kasalliklarga chalingan bemorlarga oilaviy shifokor yozgan elektron retsept asosida 28 turdagi dori-darmon ambulator davolanish uchun tekin taqdim etilmoqda. Dori xara­jatlari Davlat tibbiy sugʻurtasi jamgʻar­masi tomonidan qoplab berilyapti. Xususan, ayni paytda dasturga arterial gipertoniya, yurak ishemik, qandli diabetning 2-turi, qandsiz diabet, bronxial astma, oʻpkaning surunkali obstruktiv va meʼda-ichak tizimi xastaliklari kabi 12 ta kasallik guruhi ki­ritilgan.

“Bepul dorilar kimlarga beriladi?” de­gan haqli savol tugʻilishi mumkin.

— Tahlillar Oʻzbekistonda yurak-qon to­mir xastaliklari umumiy oʻlim sonining 60 foizini tashkil etishini koʻrsat­moqda, — dedi Sogʻliqni saqlash vazirligi­ning Tibbiy sugʻurtani tashkil etish va mu­vofiqlashtirish boʻlimi boshligʻi Shuhrat Alimardonov. — Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti tavsiyasiga koʻra, yuqumli boʻlma­gan kasalliklarning oldini olish boʻyicha milliy klinik protokol ishlab chiqilgan. Agar bemor hayoti davomida oʻz vaqtida dori ichib borsa, kasallik asorat qoldirmaydi. Qolaversa, davlat shifoxonalariga boʻladi­gan bosimning oldi olinadi.

— Ancha yillardan buyon oshqozon ogʻrigʻi va qon bosimi oshishidan aziyat chekaman, — deydi Nargiza Maqsudova. — Chilonzor tumanidagi 33-poliklinikada roʻyxatda turaman. Shifokorlar elektron retsept orqali dorixonaga yoʻnaltiradi. Be­pul dori olaman. Har oy retsept yangilanadi. Tibbiyot xodimlari nazoratida tayinlan­gan dorilarni oʻz vaqtida qabul qilganim tufayli sogʻligʻim ancha yaxshi. Bundan juda xursandman. Yaxshiyam shu tizim yoʻlga qoʻyil­gan, aks holda, zarur dorilarni sotib olish­ga imkoniyatim yetmasdi, bu sogʻligʻim yomon­lashishiga sabab boʻlishi mumkin edi.

— Toshkent shahri va 15 ta tajriba-si­nov hududida amaliyotga kiritilgan “Elek­tron retsept” tizimi bilan Reimbursatsiya dasturi asosidagi elektron retseptni adashtirmaslik kerak, — deydi Davlat tibbiy sugʻurtasi jamgʻarmasi ijro etuv­chi direktori oʻrinbosari Ulugʻbek Kandi­mov. — Reimbursatsiya dasturida elektron retsept asosida dispanser nazoratida turuv­chi bemorlarga dori bepul beriladi. “Elek­tron retsept” tizimida esa bemor dorini oʻzi sotib oladi.

Mutaxassislar fikricha, Reimbursatsiya dasturi aholini sifatli va kafolatlangan dori–darmon bilan taʼminlash, surunka­li kasalliklar asoratlarini kamaytirish hamda tibbiy xizmatlar shaffofligini oshirishga xizmat qiladi.

— Oʻtgan yilda 1 million 300 mingdan ortiq bemor tekin dori-darmon bilan taʼminlanib, ularga 2,5 milliondan or­tiq elektron retsept rasmiylashtirildi, dorixonalarga 90 milliard soʻmlikka yaqin dorining qiymatlari qoplab beril­di, — deydi U.Kandimov. — Reimbursatsiyaga rejalashtirilgan mablagʻlar jamgʻarma tomonidan boshqarib, belgilangan limit shakllantirilib boriladi. Elektron re­septlar rasmiylashtirilishi monitoringi va maqsadli sarflanishi doimiy nazorat­da. Reimbursatsiya dasturiga kiruvchi kasalliklarni yanada kengroq qamrab olish, dori turlarini ham koʻpaytirishni maqsad qilib olganmiz.

Birlamchi tibbiy-sanitariya yordami koʻlamini kengaytirish, yaʼni aholining barcha qatlamini qamrab olish, ularni ambulator sharoitda davolashga erishish, ka­salliklarning oldini olish, aholining umr koʻrish davomiyligini uzaytirish eng katta maqsad.

Dorixonalarda nima gap?

Davlat tibbiy sugʻurtasi jamgʻarmasi bi­lan shartnoma tuzgan dorixonalar orqali su­runkali kasallarga dori yetkazib berilyapti.

— “Dori-darmon” aksiyadorlik kompa­niyasi va uning tizimidagi jamiyatlarga qarashli 481 ta dorixona va dorixona sho­xobchasi Reimbursatsiya dasturiga ulangan va faoliyat koʻrsatib kelmoqda, — deydi “Dori-darmon” aksiyadorlik kompaniyasi­ning chakana savdoni rivojlantirish di­rektori Abduvohid Inogʻomov. — 2025-yil davomida Reimbursatsiya dasturiga ulangan dorixona va dorixona shoxobchalarida, maʼ­lumotlarga koʻra, 28 milliard 300 million soʻmlik dori elektron retsept orqali bemor­larga bepul berilgan.

“Elektron retsept” tizimini bosqichma-bosqich joriy etish tartibiga koʻra, Toshkent shahri hamda viloyatlardagi 15 ta tuman va shahardagi barcha tibbiyot tashkilotlarida tajriba-sinov tariqasida dori-darmon­ni xalqaro patentlanmagan nomi boʻyicha bosqichma-bosqich elektron retsept asosida tayinlash belgilandi. Birinchi bosqichda antibiotiklar va tizimli taʼsir etuvchi sintetik antibakterial dori hamda tizim­li taʼsir etuvchi gormonal dori elektron retsept orqali berilishi belgilandi.

Elektron retsept modulining mohiya­ti shundaki, tizim dorilarning dozasi va shaklini hisobga olgan holda xalqaro patentlanmagan nomi bilan elektron re­sept yozishni taʼminlaydi. Retsept asosida dorini markirovka qilingan holda sotish imkonini beradi. Barcha jarayonlar avtomat­lashtiriladi, inson omili kamayadi. Bemor­lar mobil ilova orqali oʻz retseptlarini ku­zatib borish imkoniyatiga ega boʻladi.

Risolat MADIYEVA,

“Yangi Oʻzbekiston” muxbiri