Global iqlim oʻzgarishlari, yogʻingarchilik miqdori kamayishi va boshqa omillar taʼsirida sezilarli kamayib, ehtiyoj yildan yilga ortmoqda. Bugun suv Markaziy Osiyo xalqlarining tinchligi va farovonligini taʼminlovchi eng muhim resurslardan biri ekani sir emas.

Soʻnggi yillarda davlatimiz rahbari to­monidan suv resurslaridan oqilona foyda­lanish, transchegaraviy suvlarni adolatli boshqarish va mintaqada suv xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan qator muhim xal­qaro tashabbuslar ilgari surilayotganining boisi ham shu. Ushbu tashabbuslar mintaqada barqaror rivojlanishni taʼminlash, ekolo­gik muammolarni hal qilish va davlatlar oʻr­tasida ishonchli hamkorlikni mustahkamlash­ga qaratilgan. Shu jumladan, Prezidentimiz tashabbusi bilan BMT shafeligida Orolboʻyi mintaqasi uchun koʻp sheriklik trast jam­gʻarmasi tashkil etilishi, BMT Bosh Assambleyasining Orolboʻyi mintaqasini ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi maxsus rezolyutsiya­si qabul qilinishi kabi qator samarali saʼy- harakatlarni eslash oʻrinli.

Shuningdek, Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining 2025-yilning 15-16-noyabr kunlari Toshkent shahrida oʻtkazilgan VII Maslahat uchrashuvida davlatimiz rahbari 2026-2036-yillarni “Markaziy Osiyoda suv­dan oqilona foydalanish boʻyicha amaliy ha­rakatlar oʻn yilligi” deb eʼlon qilish hamda Suv xoʻjaligi sohasida mintaqaviy kompe­tensiyalar markazini tashkil etish tashabbus­larini bildirdi.

— Qoʻshni mamlakatlar bilan yuritilayot­gan nihoyatda oqilona siyosat natijasida mintaqamizda suv xoʻjaligi sohasida mutla­qo yangi hamkorlik muhiti shakllandi. Bu esa barcha tomonlar manfaatlarini teng hisobga olgan holda konstruktiv munosabatlarni barqarorlashtirish, transchegaraviy daryolar­dan samarali foydalanish, suv taqsimotini muvofiqlashtirishga mustahkam zamin yarat­moqda, — deydi suv xoʻjaligi vaziri Shavkat Hamroyev. — Oʻzbekiston davlatlararo suv hamkorligi mexanizmlarini yanada takomil­lashtirish yuzasidan mintaqaning barcha dav­latlari bilan ochiq muloqotga tayyor.

Jumladan, Sirdaryo oqimi boʻyicha Oʻzbe­kistondan quyida joylashgan Qozogʻiston bilan yurtimizni faqat daryoning oʻzi emas, boshqa suv manbalari ham bogʻlaydi. Misol uchun, Sirdaryodan suv oluvchi va yurtimiz­ning Toshkent va Sirdaryo viloyatlaridan oʻtuvchi Doʻstlik kanali orqali Qozogʻiston­ning Turkiston viloyati Yettisoy va Max­taaral tumanlaridagi ekin maydonlari sugʻoriladi. Chirchiq daryosi havzasidan Zax, Xonum va Katta Keles kanallari orqali Qo­zogʻistonning Turkiston viloyati Sariogʻoch, Qazigʻurt tumanlari suv bilan taʼminlana­di. Qoʻshni mamlakat hududidagi Chordara suv omboridan Oʻzbekiston hududidagi Ar­nasoy suv omboriga suv olish imkoni mav­jud.

Bugungi kunda Oʻzbekiston va Qozogʻis­ton oʻrtasida transchegaraviy suv resursla­ridan birgalikda foydalanish masalalari konstruktiv ruhda hal etib kelinmoqda. 2025-yil 15-noyabrda strategik sheriklikni mustah­kamlash maqsadida Oʻzbekiston va Qozogʻiston hukumatlari transchegaraviy suv obyektlari­dan birgalikda foydalanish va ularni bosh­qarish toʻgʻrisidagi bitimni imzoladi. Ayni paytda bitimni amalga oshirish uchun zarur ichki davlat tartib-taomillari mamlakati­miz tomonidan yakunlandi. Hujjatning kuchga kirishi uchun Prezidentimizning “Xalqaro shartnomani tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori qabul qilindi.

Bitim transchegaraviy suv obyektlari­ni boshqarishda tizimli hamkorlikni yoʻlga qoʻyish, sohaviy idoralar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarni takomillashtirish va ikki davlatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojla­nishi yoʻlida suv resurslaridan samarali foydalanishga xizmat qiladi. Shuningdek, mamlakatlarimizning suv xoʻjaligi sohasi­dagi mutaxassislari oʻzaro tajriba almashib keladi. Toshkent shahridagi “Suvchilar makta­bi”da qozogʻistonlik mutaxassislar uchun oʻquv seminari tashkil etish yoʻlga qoʻyilgan.

Oʻzbekiston va Tojikiston oʻrtasida ikki tomonlama hamkorlikni yanada mustahkamlash maqsadida Markaziy Osiyoning transchega­raviy daryolari suv resurslaridan kompleks foydalanish boʻyicha qoʻshma ishchi guruhi fao­liyat koʻrsatmoqda. Uning yigʻilishlarida suv xoʻjaligi sohasida qoʻshma transchegaraviy loyihalarni amalga oshirish istiqbollari, suv resurslarini boshqarish tizimini isloh qilish boʻyicha tajriba almashish, shuningdek, Bahri tojik suv omborining ish rejimini kelishish kabi masalalar koʻrib chiqiladi.

Bundan tashqari, Oʻzbekiston, Tojikiston va Qozogʻiston oʻrtasida yozgi davrda Bahri to­jik suv omborining ish rejimini kelishish boʻyicha samarali hamkorlik yoʻlga qoʻyilgan. Mazkur hamkorlik har yili oʻzbek, qozoq va tojik tomonlari ishtirokidagi ishchi yigʻi­lish bayonnomalarini imzolash orqali amalga oshiriladi. Misol uchun, oʻtgan yil 30-may kuni imzolangan bayonnomada 2025-yil iyun- avgust oylari uchun 1142 million kub metr hajmda suv chiqarish rejalashtirilgan edi. Amalda esa suv chiqarish hajmi 1241 million kub metrni tashkil etdi. Qoʻshimcha suv chiqa­rilishi Sirdaryo havzasiga kiruvchi Sirdaryo, Jizzax va Toshkent viloyatlaridagi qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarini suv bilan taʼ­minlash imkonini berdi.

Amudaryodan Surxondaryo viloyatida Amu­zang, Qashqadaryo viloyatida Qarshi magistral kanali nasos stansiyalari kaskadi, Buxoro viloyatida Amu-Buxoro mashina kanali nasos stansiyasi orqali suv olinadi. Oʻz navbatida, Qarshi magistral kanali orqali Turkmaniston hududiga suv yetkazib beriladi. Qarshi magistral kanali nasos stansiyalari kaskadining 6 ta nasos stansiyasi Turkmaniston hududida joylashgan. Oʻzbekistonlik suvchilar qoʻshni davlat hududiga oʻtib, ularni ishlatadi.

Bundan tashqari Qarshi magistral ka­nallaridan foydalanish boshqarmasi, Amu- Buxoro mashina kanallaridan foydalanish boshqarmasi tizimida Turkmanistonning 700 nafarga yaqin fuqarosi oʻzbekistonlik mutaxassislar bilan birgalikda ishlaydi.

Turkmaniston Amudaryodan oʻz hududidagi Qoraqum va boshqa kanallar hamda kichik nasos stansiyalari orqali suv oladi. Oʻzbekiston­ning Xorazm viloyati va Qoraqalpogʻiston Res­publikasi hamda Turkmanistonning Toshovuz viloyati hududlarini suv bilan taʼminlovchi Tuyamoʻyin suv ombori esa ikki mamlakat che­gara hududlarida joylashgan. Undan chiqari­ladigan suv Turkmandaryo hamda Chapqirgʻoq magistral kanallari, shuningdek, Tuyamoʻyin gidrouzelining pastki qismi, Amudaryoning chap tomonidan Xonyop, Jumaboy soqa, Qilich­niyazboy va Qipchoq-Boʻzsuv kanallari orqali Toshovuz viloyati hududlariga yetkazib beri­ladi.

Oʻzbekiston va Turkmaniston hukumatlari oʻrtasida Suv masalalari boʻyicha Oʻzbekis­ton — Turkmaniston hukumatlararo qoʻshma komissiyasi ishlamoqda. Turkmaniston suv xoʻjaligi sohasi bilan kadrlar tayyorlash boʻ­yicha ham hamkorlik yoʻlga qoʻyilgan. Bugungi kunda “Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjali­gini mexanizatsiyalash muhandislari institu­ti” milliy-tadqiqot universitetida 2000 na­farga yaqin turkman talabasi tahsil olmoqda.

Shuningdek, Oʻzbekiston, Qirgʻiziston va Qozogʻiston suv xoʻjaligi hamda energetika idoralari oʻrtasida Toʻxtagʻul suv omborida Oʻzbekiston va Qozogʻistonda sugʻoriladigan yerlarda vegetatsiya davrini barqaror oʻtkazish uchun zarur boʻlgan suv hajmini toʻplashga qa­ratilgan uch tomonlama hamkorlik yoʻlga qoʻ­yilgan. Uch davlatning suv xoʻjaligi va ener­getika idoralari rahbarlari uchrashuvlari yakunlari boʻyicha Toʻxtagʻul suv ombori sathi­ning kritik darajagacha pasayib ketishining oldini olish, shuningdek, oʻzaro elektr ener­giyasi yetkazib berishni taʼminlash masalala­ri yuzasidan muntazam ravishda bayonnomalar imzolab kelinmoqda.

Suv xoʻjaligi vazirligining Xalqaro aloqalar va Jahon savdo tashkiloti masala­lari boʻlimi boshligʻi Otabek Hazratovning maʼlum qilishicha, bugungi kunda Oʻzbekis­ton Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan suv masalalari boʻyicha aloqalarni Orolni qut­qarish xalqaro jamgʻarmasi va Davlatlararo suv xoʻjaligini muvofiqlashtirish komis­siyasida, suvdan foydalanish boʻyicha huku­matlararo ishchi guruhlar doirasida izchil rivojlantiryapti.

Yana bir yangilik. 2026-yil 25-26-mart kun­lari Toshkent shahrida suv resurslarini bosh­qarish va suv xavfsizligi masalalariga ba­gʻishlangan yirik xalqaro forum — “Tashkent Water Week — 2026” oʻtkaziladi. Forum Oʻz­bekiston hukumati tashabbusi bilan tashkil etilmoqda va unda davlat organlari, xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar hamda biz­nes vakillari ishtirok etishi kutilyapti.

“Tashkent Water Week”ning markaziy tad­biri Xalqaro suv forumi hisoblanadi. Fo­rum doirasida Markaziy Osiyoda suv xavf­sizligi, transchegaraviy suv resurslarini boshqarish, iqlim oʻzgarishi va suv tanqisli­gi, suv infratuzilmasini modernizatsiyalash, innovatsion texnologiyalar va raqamlashti­rish kabi masalalar muhokama qilinadi.

Shuningdek, forum doirasida suv va qish­loq xoʻjaligi, gidroenergetika va resurslar balansi, innovatsiyalar va raqamli texnolo­giyalar, ilm-fan va taʼlim kabi 8 ta tematik sessiya, taqdimotlar, uchrashuvlar oʻtkazili­shi rejalashtirilgan. Bu tadbir Markaziy Osiyoda suv resurslarini barqaror boshqa­rish, suv tanqisligi muammolari va inno­vatsion yechimlarni muhokama qilish uchun muhim mintaqaviy platforma boʻlib xizmat qiladi.

Xulosa qilib aytganda, Oʻzbekiston Pre­zidentining suv sohasida nafaqat oʻz xalqi, balki mintaqa xalqlarining manfaatini koʻz­lab xalqaro minbarlarda ilgari surayotgan ta­shabbuslari keng quloch yoyib, oʻz natijalarini bermoqda. Qoʻshni davlatlar umumiy boylik hisoblangan suvdan oqilona foydalanish, re­surslarni samarali boshqarish va mintaqada suv tanqisligini kamaytirishdek ezgu maqsad yoʻlida bir yoqadan bosh chiqarib, ahillik bi­lan zimmalaridagi sharafli vazifalarini ado etayotgani buning tasdigʻidir.

Dilshod ULUGʻMURODOV,

“Yangi Oʻzbekiston” muxbiri