Xavfsiz mahalla - osoyishta yurt tayanchi: qaror nimalarni o‘zgartiradi?

Ushbu qaror nafaqat huquq-tartibot idoralari, balki har bir mahalla faoli va keng jamoatchilik uchun muhim dasturilamal bo‘lib xizmat qiladi. Xo‘sh, hujjatda qanday yangiliklar ko‘zda tutilgan?

1.“Ijtimoiy profilaktika haftaligi”: Yangi an’ana va amaliyot

Qarorga ko‘ra, endilikda respublikamizning barcha mahallalarida “Ijtimoiy profilaktika haftaligi”ni o‘tkazish tartibi yo‘lga qo‘yiladi. Bu shunchaki tadbir emas, balki mahalladagi muammolarni uyma-uy yurib aniqlash va ularni joyida hal etishning yaxlit tizimidir.

• Maqsad: Huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish.
• Ijrochi: “Mahalla yettiligi” hamda biriktirilgan mas’ul rahbarlar.

2. Rahbarlarning shaxsiy mas’uliyati va “Manzilli biriktiruv”

Hujjatning eng muhim jihatlaridan biri – kriminogen vaziyati og‘ir (ya’ni “qizil” toifadagi) mahallalarga rahbarlarning nomma-nom biriktirilishidir. Endi mahalladagi tinchlik uchun rahbarlar kabinetda emas, bevosita hududda javob beradi:

 3. Asosiy e’tibor – ijtimoiy muammolarni hal etishga

Prezident qarorida jinoyatchilikka qarshi kurashish faqat jazolashdan iborat emasligi, balki uning ildizini – ijtimoiy-maishiy muammolarni bartaraf etish lozimligi alohida ta’kidlangan.

• Spirtli ichimlik va giyohvandlikka ruju qo‘ygan shaxslar bilan tibbiy-psixologik yo‘nalishda tizimli ishlash;
• Nizoli oilalar bilan adliya va mahalla faollari hamkorligida yarashuv choralarini ko‘rish;
• Ishsizlikni kamaytirish orqali jinoyat sodir etish xavfini bartaraf etish.

4. “Mahalla yettiligi” uchun seminar-treninglar

Mahallada xavfsiz muhitni ta’minlashda asosiy kuch bo‘lgan “Mahalla yettiligi”ning (rais, profilaktika inspektori, hokim yordamchisi, xotin-qizlar faoli, yoshlar yetakchisi, soliq inspektori va ijtimoiy xodim) bilim va ko‘nikmalari oshiriladi. Adliya va sud organlari tomonidan ular uchun maxsus qisqa muddatli o‘quv kurslari tashkil etiladi. 

PQ-1-son qarori mahalla institutini davlat boshqaruvi tizimida yanada muhim strategik bo‘g‘inga aylantiradi. Endilikda mahalla faqat muammolarni aniqlovchi emas, balki ularning yechimi uchun tashabbus ko‘rsatuvchi va natija uchun javob beruvchi subyekt sifatida maydonga chiqadi. Bu esa mahalla tizimining tashkiliy va funksional maqomini yangi bosqichga olib chiqadi.

Qarorda hududlar kesimida chuqurlashtirilgan tahlil amaliyotini yo‘lga qo‘yish nazarda tutilgan. Har bir mahallada sodir etilgan huquqbuzarliklar sabablari alohida o‘rganilib, yagona “shablon” asosida emas, balki hududning o‘ziga xos ijtimoiy-demografik xususiyatlarini inobatga olgan holda choralar belgilanadi. Masalan, yoshlar ulushi yuqori hududlarda bandlik va ta’lim bilan bog‘liq masalalarga, migratsiya kuchli bo‘lgan joylarda esa moslashuv va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlariga ustuvor ahamiyat beriladi.

Shuningdek, qaror davlat organlari o‘rtasidagi idoraviy “bo‘linishni” kamaytirishga qaratilgan. Avvallari ayrim muammolar bir necha tashkilot vakolatiga kirib, mas’uliyatning aniq chegarasi belgilanmagan holatlar uchrab turgan bo‘lsa, endilikda har bir vazifa bo‘yicha aniq mas’ul subyekt va ijro muddati belgilanadi. Bu esa masalalarning cho‘zilib ketishiga barham beradi hamda ijro intizomini kuchaytiradi.

Yana bir muhim jihat – huquqbuzarliklar profilaktikasini baholash mezonlarining o‘zgarishidir. Endilikda natijadorlik faqat jinoyatlar sonining kamayishi bilan emas, balki nizolarni sudgacha hal etish, yarashtirish amaliyotining kengayishi, takroriy huquqbuzarliklarning oldi olinishi kabi ko‘rsatkichlar orqali ham baholanadi. Bu esa sifat ko‘rsatkichlariga e’tibor kuchayganini anglatadi.

PQ-1 qarori, shuningdek, mahallalarda ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash orqali investitsiyaviy jozibadorlikni oshirishga ham xizmat qiladi. Chunki xavfsiz va barqaror hudud – bu tadbirkorlik rivoji, yangi ish o‘rinlari yaratilishi va iqtisodiy faollik oshishi uchun asosiy omildir. Demak, xavfsizlik masalasi nafaqat huquqiy, balki iqtisodiy taraqqiyot bilan ham bevosita bog‘liqdir.

Umuman olganda, mazkur qaror mahalla tizimida “reaktiv boshqaruv”dan “proaktiv boshqaruv”ga o‘tishni anglatadi. Ya’ni voqea sodir bo‘lgandan keyin javob berish emas, balki xavf omillarini oldindan aniqlash va bartaraf etish ustuvor yo‘nalishga aylanadi. Bu esa jamiyatda barqarorlik, huquqiy ong va o‘zaro mas’uliyat madaniyatini mustahkamlashga xizmat qiladi.

Shu tariqa, PQ-1 qarori mahallani oddiy ma’muriy hududiy birlik emas, balki ijtimoiy xavfsizlikni ta’minlovchi strategik platforma darajasiga ko‘taradi. Bu esa “Xavfsiz mahalla – osoyishta yurt tayanchi” g‘oyasining amaliy ifodasidir.

Rashid Sharapov,
TDYU Fuqarolik protsessual va
iqtisodiy protsessual huquqi sho‘basi o‘qituvchisi.

Jumaqulov Muzaffar,
TDYU Fuqarolik protsessual va
iqtisodiy protsessual huquqi sho‘basi o‘qituvchisi.